Bệnh động kinh khi ngủ: Nguyên nhân và biểu hiện đặc trưng

Bệnh động kinh khi ngủ là tình trạng cơn co giật xuất hiện chủ yếu hoặc hoàn toàn trong lúc ngủ, với các biểu hiện như co giật tay chân, nghiến răng, la hét, giật mình liên tục hoặc tiểu không tự chủ. Đây là dạng động kinh đặc biệt, dễ bị nhầm lẫn với rối loạn giấc ngủ thông thường, khiến nhiều người chủ quan và bỏ lỡ thời điểm điều trị sớm. Bài viết dưới đây, Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, mức độ nguy hiểm cũng như cách chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

Bệnh động kinh khi ngủ là gì?

Động kinh là một rối loạn mạn tính của hệ thần kinh trung ương, xuất hiện khi hoạt động điện trong não bị xáo trộn do tổn thương hoặc rối loạn chức năng ở một vùng não nhất định. Khi đó, các nơron phóng điện bất thường và đồng loạt, dẫn đến cơn co giật, thay đổi hành vi, rối loạn cảm giác, thậm chí mất ý thức trong một khoảng thời gian ngắn. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, không phân biệt giới tính.

Trong số các thể bệnh, bệnh động kinh khi ngủ là một dạng đặc biệt khi các cơn xảy ra chủ yếu trong lúc người bệnh đang ngủ. Mối liên hệ giữa giấc ngủ và động kinh đã được nhiều nghiên cứu ghi nhận. Hoạt động điện não trong từng giai đoạn ngủ có thể ảnh hưởng đến khả năng khởi phát cơn. Thực tế cho thấy, cơn động kinh thường dễ xuất hiện hơn ở giai đoạn ngủ nông và ngủ sâu thuộc chu kỳ NREM, trong khi giai đoạn REM – giai đoạn ngủ mơ – lại ít ghi nhận cơn hơn.

Theo định nghĩa của Hiệp hội Chống động kinh Châu Âu, động kinh khi ngủ được xác định khi phần lớn hoặc gần như toàn bộ các cơn co giật diễn ra trong giấc ngủ. Thống kê cho thấy, trong tổng số người mắc động kinh, khoảng 10–15% thuộc nhóm có cơn chủ yếu về đêm. Con số này cho thấy bệnh động kinh khi ngủ không phải là hiếm gặp, nhưng lại dễ bị bỏ sót vì các biểu hiện xảy ra khi người bệnh không tỉnh táo.

Việc nhận diện sớm và hiểu đúng về bệnh động kinh khi ngủ có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị, giúp hạn chế nguy cơ biến chứng cũng như cải thiện chất lượng giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.

Bệnh động kinh khi ngủ là tình trạng xảy ra cơn co giật trong thời gian ngủ 

Biểu hiện đặc trưng của cơn động kinh khi ngủ

Không giống các cơn động kinh xuất hiện ban ngày, bệnh động kinh khi ngủ thường diễn ra âm thầm trong lúc người bệnh đang nghỉ ngơi, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp giúp nhận diện tình trạng này.

Co giật về đêm

Co giật vẫn là dấu hiệu điển hình nhất của bệnh động kinh khi ngủ. Các cơn thường xảy ra đột ngột trong khi ngủ, có thể kèm theo giật tay chân, co cứng cơ hoặc những cử động bất thường.

Tuy nhiên, co giật ban đêm rất dễ bị nhầm lẫn với các rối loạn giấc ngủ khác như rối loạn hành vi giấc ngủ REM, cơn hoảng sợ khi ngủ hoặc co giật có yếu tố tâm lý. Một số cơn khởi phát từ vùng cảm giác, vận động của não có thể khiến người bệnh vẫn còn giữ được ý thức tương đối, có hành vi đập tay chân, nhưng sau cơn lại không lú lẫn nhiều. Điều này khiến việc phân biệt với co giật tâm căn trở nên phức tạp.

Những đặc điểm gợi ý cơn co giật khu trú vùng cảm giác, vận động bao gồm:

• Thời gian ngắn, thường chỉ dưới 30–60 giây
• Tính chất lặp lại, định hình giống nhau qua nhiều đêm
• Xuất hiện chủ yếu hoặc chỉ khi ngủ
• Có thể kèm tư thế co cứng hoặc dạng tay bất thường

Trong khi đó, các cơn mang yếu tố tâm lý thường kéo dài hơn, không có tính lặp lại rõ ràng và có thể xảy ra khi người bệnh đang buồn ngủ hoặc đã thức.

Rối loạn trương lực cơ và vận động bất thường

Một số trường hợp bệnh động kinh khi ngủ biểu hiện bằng các cơn rối loạn vận động ngắn, tái diễn nhiều lần trong đêm. Trước đây, tình trạng này từng được gọi là loạn trương lực cơ kịch phát lúc ngủ.

Đặc điểm của nhóm biểu hiện này là:

• Cơn vận động kéo dài khoảng 15–45 giây
• Lặp đi lặp lại nhiều lần trong một đêm
• Có thể xuất hiện tư thế gồng cứng, vặn xoắn chi hoặc động tác giống múa giật
• Đôi khi kèm theo tiếng kêu hoặc âm thanh bất thường

Các cơn này thường xảy ra trong giai đoạn ngủ NREM. Đáng chú ý, điện não đồ giữa các cơn có thể không ghi nhận bất thường rõ ràng, khiến việc chẩn đoán bệnh động kinh khi ngủ trở nên khó hơn nếu chỉ dựa vào xét nghiệm.

Triệu chứng tâm lý xuất hiện trong lúc ngủ

Không ít người mắc bệnh động kinh khi ngủ trải qua những biểu hiện tương tự rối loạn tâm thần, đặc biệt là cơn hoảng loạn ban đêm.

Người bệnh có thể đột ngột tỉnh giấc trong trạng thái:

• Hoảng sợ dữ dội
• Tim đập nhanh
• Run tay chân
• Chóng mặt hoặc cảm giác nghẹt thở

Khác với ác mộng ở giai đoạn REM, người có cơn hoảng loạn liên quan đến động kinh thường không nhớ rõ nội dung giấc mơ. Một số trường hợp còn có tiền sử rối loạn stress sau sang chấn hoặc cơn co giật tâm căn, khiến việc phân biệt nguyên nhân càng thêm phức tạp.

Dấu hiệu cơn động kinh khi ngủ hoảng sợ, đau đầu, tim đập nhanh 

Các biểu hiện sau cơn

Ngoài co giật và rối loạn vận động, bệnh động kinh khi ngủ có thể để lại một số dấu hiệu thoáng qua sau cơn như:

• Lú lẫn ngắn hạn
• Đau đầu
• Mệt mỏi bất thường khi thức dậy
• Thay đổi cảm xúc hoặc hành vi

Điều đáng lưu ý là điện não đồ có thể hoàn toàn bình thường trong khoảng thời gian giữa các cơn, làm tăng nguy cơ bỏ sót chẩn đoán nếu không khai thác kỹ tiền sử và biểu hiện lâm sàng.

Nguyên nhân gây ra động kinh khi ngủ

Bệnh động kinh khi ngủ xảy ra khi các cơn co giật xuất hiện chủ yếu trong lúc người bệnh đang ngủ, thường liên quan đến giai đoạn ngủ sâu (NREM). Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Một số nguyên nhân chính bao gồm:

• Yếu tố di truyền:

Một số thể động kinh, đặc biệt là động kinh thùy trán về đêm, có tính chất gia đình. Đột biến gen làm tăng tính kích thích của tế bào thần kinh, khiến cơn dễ khởi phát khi ngủ.

• Tổn thương hoặc bất thường não:

U não, chấn thương sọ não, đột quỵ, dị dạng mạch máu hoặc di chứng nhiễm trùng thần kinh đều có thể gây rối loạn hoạt động điện não, từ đó dẫn đến bệnh động kinh khi ngủ.

• Yếu tố kích thích:

Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, rượu bia hoặc chất kích thích có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn, đặc biệt ở người đã có tiền sử động kinh.

• Rối loạn điện não trong giấc ngủ NREM:

Giai đoạn ngủ sâu khiến hoạt động điện não dễ mất ổn định, vì vậy nhiều cơn xảy ra trong vài giờ đầu sau khi đi ngủ.

Do cơn diễn ra khi người bệnh không tỉnh táo, bệnh động kinh khi ngủ thường khó phát hiện và cần theo dõi kỹ hoặc thực hiện điện não đồ (EEG) trong lúc ngủ để chẩn đoán chính xác.

Mức độ nguy hiểm của động kinh khi ngủ là gì?

“Bệnh động kinh khi ngủ có nguy hiểm không?” là băn khoăn phổ biến của nhiều gia đình khi phát hiện người thân xuất hiện cơn co giật vào ban đêm. Thực tế, không phải mọi trường hợp đều nghiêm trọng, nhưng nếu không được kiểm soát tốt, tình trạng này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lưu ý.

• Ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ

Các cơn lặp đi lặp lại trong đêm có thể làm gián đoạn chu kỳ ngủ sâu, khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, uể oải khi thức dậy. Về lâu dài, thiếu ngủ kéo dài không chỉ làm suy giảm sức khỏe tổng thể mà còn tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc, giảm hiệu suất học tập và làm việc.

• Nguy cơ chấn thương khi lên cơn

Trong một số trường hợp, người mắc bệnh động kinh khi ngủ có thể va đập vào thành giường, tường hoặc té ngã nếu ngủ một mình. Trẻ nhỏ và người cao tuổi là nhóm dễ bị tổn thương hơn, có thể gặp chấn thương đầu, bầm tím hoặc thậm chí gãy xương nếu cơn xảy ra mạnh.

• Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung

Khi cơn động kinh xuất hiện thường xuyên vào ban đêm, não bộ không được nghỉ ngơi đầy đủ. Điều này có thể ảnh hưởng đến trí nhớ ngắn hạn, khả năng tập trung và tiếp thu kiến thức. Ở trẻ em, bệnh động kinh khi ngủ kéo dài có thể tác động đến quá trình phát triển nhận thức.

Tình trạng động kinh khi ngủ kéo dài có thể gây suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung 

• Nguy cơ biến chứng nghiêm trọng (SUDEP)

Một biến chứng hiếm gặp nhưng đáng lưu ý là hội chứng đột tử liên quan đến động kinh (SUDEP). Nguy cơ này cao hơn ở những người có cơn co giật toàn thể không được kiểm soát tốt, đặc biệt khi xảy ra trong lúc ngủ. Dù tỷ lệ thấp, đây vẫn là lý do người bệnh cần được theo dõi và điều trị đầy đủ.

• Tác động tâm lý

Sống chung với bệnh động kinh khi ngủ có thể khiến người bệnh lo lắng, mất tự tin hoặc cảm thấy bị cô lập. Trẻ em và thanh thiếu niên dễ bị ảnh hưởng bởi sự kỳ thị, từ đó làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm.

Xem thêm: Bệnh động kinh có nguy hiểm không và cần điều trị thế nào?

Chẩn đoán bệnh động kinh khi ngủ

Chẩn đoán bệnh động kinh khi ngủ thường gặp khó khăn vì cơn xảy ra trong lúc người bệnh đang ngủ và dễ nhầm lẫn với các rối loạn giấc ngủ như mộng du, nghiến răng hay hội chứng chân không yên.

Bước quan trọng nhất là khai thác kỹ bệnh sử, đặc biệt là mô tả cơn co giật, thời điểm xuất hiện và biểu hiện sau khi tỉnh giấc. Thông tin từ người ngủ cùng hoặc người thân có giá trị lớn trong việc định hướng chẩn đoán.

Để xác định chính xác, bác sĩ thường chỉ định đo điện não đồ (EEG) khi ngủ nhằm ghi lại hoạt động điện của não, từ đó phát hiện sóng bất thường và phân biệt với các rối loạn khác. Tuy nhiên, điện não đồ có thể bình thường ở một số trường hợp, nên cần kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm để chẩn đoán đúng bệnh động kinh khi ngủ.

Cách điều trị bệnh động kinh khi ngủ 

Điều trị bệnh động kinh khi ngủ cần một kế hoạch toàn diện, kết hợp giữa chẩn đoán chính xác, dùng thuốc phù hợp và điều chỉnh lối sống. Mục tiêu là kiểm soát cơn co giật về đêm, hạn chế tái phát và nâng cao chất lượng giấc ngủ.

Chẩn đoán đúng trước khi điều trị

Trước tiên, bác sĩ sẽ xác định rõ tình trạng bằng các phương pháp như điện não đồ (EEG) khi ngủ hoặc sau thiếu ngủ để phát hiện sóng não bất thường. Trong một số trường hợp, MRI não hoặc theo dõi video EEG tại phòng giấc ngủ giúp ghi lại trực tiếp cơn xảy ra ban đêm.
Bên cạnh đó, thông tin từ người thân về biểu hiện trong lúc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng để nhận diện bệnh động kinh khi ngủ.

Điều trị bằng thuốc

Thuốc chống động kinh là nền tảng trong kiểm soát bệnh. Tùy từng dạng cơn, bác sĩ có thể chỉ định:

• Carbamazepine: thường dùng cho động kinh thùy trán, là dạng hay xuất hiện khi ngủ.
• Lamotrigine: phù hợp với cả động kinh cục bộ và toàn thể.
• Oxcarbazepine: giúp giảm tần suất và mức độ cơn, đặc biệt ở người lớn.

Việc dùng thuốc cần đúng liều, đúng giờ và tái khám định kỳ. Một số trường hợp có thể phải phối hợp nhiều loại thuốc để kiểm soát tốt bệnh động kinh khi ngủ.

Có thể điều trị bệnh động kinh khi ngủ bằng thuốc 

Biện pháp hỗ trợ không dùng thuốc

Song song với điều trị y khoa, người bệnh nên:

• Duy trì giấc ngủ đều đặn, ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm.
• Hạn chế rượu bia, cà phê và các chất kích thích.
• Quản lý căng thẳng, giữ tinh thần ổn định.
• Áp dụng chế độ ăn ketogenic nếu được bác sĩ chỉ định.
• Tham gia tư vấn tâm lý hoặc nhóm hỗ trợ để giảm lo âu và tăng sự tự tin.

Khi được điều trị đúng cách và theo dõi sát sao, phần lớn người mắc bệnh động kinh khi ngủ có thể kiểm soát tốt cơn và sinh hoạt gần như bình thường.

Xem thêm: 

Động kinh cục bộ là gì? Nguyên nhân và cách nhận biết
Bệnh động kinh ở trẻ em: Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sớm
Cách chữa bệnh động kinh đúng cách tránh tái phát

Kết luận

Bệnh động kinh khi ngủ là dạng động kinh xảy ra chủ yếu trong lúc ngủ, với các biểu hiện đặc trưng như co giật, cử động bất thường và mất ý thức tạm thời. Dù dễ bị bỏ sót, tình trạng này có thể gây nguy hiểm nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, thăm khám chuyên khoa thần kinh và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp kiểm soát tốt bệnh động kinh khi ngủ, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Bạn có thể truy cập Fanpage Thuochuongthan để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về bệnh động kinh mỗi ngày nhé.