Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ có phát hiện bệnh?

Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ là phương pháp hỗ trợ phát hiện các bất thường điện não xảy ra trong khi ngủ, từ đó giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ mắc động kinh hoặc phân biệt với nhiều rối loạn thần kinh khác. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều có thể xác định bệnh chỉ bằng một lần đo. Hiểu rõ nguyên lý, khả năng phát hiện cũng như những trường hợp được chỉ định sẽ giúp người bệnh lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp và đạt kết quả chính xác hơn. Cùng Thuốc Hướng Thần nhận biết chi tiết qua bài viết dưới đây. 

Đo đa ký giấc ngủ là gì? 

Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography - PSG) là phương pháp thăm dò chức năng giấc ngủ hiện đại, giúp ghi nhận đồng thời nhiều hoạt động sinh lý của cơ thể trong suốt thời gian ngủ. Nhờ việc theo dõi liên tục các tín hiệu từ não, tim, hô hấp và cơ bắp, bác sĩ có thể đánh giá toàn diện chất lượng giấc ngủ cũng như phát hiện những bất thường xảy ra khi người bệnh ngủ.

Trong thực hành lâm sàng, chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ thường được chỉ định khi người bệnh xuất hiện các cơn co giật, cử động bất thường hoặc mất ý thức chủ yếu vào ban đêm. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc phân biệt cơn động kinh với các rối loạn giấc ngủ khác có biểu hiện tương tự, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác hơn.

Đo đa ký giấc ngủ cũng giúp chẩn đoán bệnh động kinh 

Trong quá trình thực hiện, các điện cực và cảm biến sẽ được gắn lên cơ thể để ghi nhận nhiều chỉ số quan trọng, bao gồm:

• Điện não đồ (EEG) nhằm theo dõi hoạt động điện của não.
• Chuyển động của mắt trong các giai đoạn ngủ.
• Nhịp tim và sự thay đổi của nhịp tim.
• Hoạt động của các nhóm cơ, đặc biệt ở cằm và chân.
• Nồng độ oxy trong máu (SpO₂).
• Luồng khí ra vào qua mũi và miệng.
• Nhịp thở và chuyển động của lồng ngực, bụng.
• Âm thanh ngáy và các dấu hiệu bất thường khi hô hấp trong lúc ngủ.

Toàn bộ dữ liệu được ghi lại sẽ được bác sĩ phân tích để xác định nguyên nhân gây ra các triệu chứng. Bên cạnh chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ, phương pháp này còn hỗ trợ phát hiện nhiều rối loạn giấc ngủ phổ biến như ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên, rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM, mộng du, ác mộng kéo dài hoặc ngủ ngáy. Kết quả thu được là cơ sở quan trọng giúp xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh.

Đo đa ký giấc ngủ có phát hiện được bệnh động kinh không?

Câu trả lời là có, đặc biệt trong những trường hợp người bệnh xuất hiện cơn co giật hoặc các hành vi bất thường chủ yếu vào ban đêm. Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ là một trong những phương pháp có giá trị giúp ghi nhận đồng thời hoạt động điện của não và các thay đổi sinh lý trong lúc ngủ, từ đó hỗ trợ bác sĩ xác định liệu các triệu chứng có liên quan đến động kinh hay do một rối loạn giấc ngủ khác gây ra.

Động kinh là bệnh lý thần kinh xảy ra khi các tế bào thần kinh trong não phát ra những xung điện bất thường, làm gián đoạn hoạt động bình thường của não bộ. Hậu quả là người bệnh có thể xuất hiện các cơn co giật, mất ý thức thoáng qua hoặc thay đổi về hành vi, cảm giác và nhận thức. Một số trường hợp, cơn động kinh chỉ xuất hiện hoặc xuất hiện nhiều hơn trong lúc ngủ, được gọi là động kinh khi ngủ.

Các cơn động kinh ban đêm thường xảy ra ở giai đoạn ngủ không cử động mắt nhanh (NREM), đặc biệt là giai đoạn N1 và N2. Trong khi đó, cơn động kinh xuất hiện ở giai đoạn ngủ cử động mắt nhanh (REM) tương đối hiếm gặp. Vì vậy, việc theo dõi người bệnh xuyên suốt một chu kỳ giấc ngủ giúp tăng khả năng ghi nhận cơn và nâng cao độ chính xác của quá trình chẩn đoán.

Biểu hiện của động kinh khi ngủ không chỉ là những cơn co giật điển hình mà còn có thể bao gồm nhiều dấu hiệu dễ nhầm lẫn với rối loạn giấc ngủ, chẳng hạn như:

• Co cứng hoặc giật cơ đột ngột trong thời gian ngắn.
• Cử động tay chân mạnh, xoay người hoặc vặn mình bất thường.
• Nâng hông, đạp chân hoặc thực hiện các động tác lặp đi lặp lại khi đang ngủ.
• La hét, nói mớ, rên rỉ hoặc phát ra âm thanh bất thường.
• Thức dậy đột ngột nhưng không nhớ những gì vừa xảy ra.

Điều đáng lưu ý là không phải trường hợp động kinh nào cũng xuất hiện bất thường rõ ràng trên điện não đồ thông thường. Vì vậy, chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ thường được chỉ định khi nghi ngờ cơn động kinh xảy ra trong lúc ngủ hoặc khi các xét nghiệm trước đó chưa đủ cơ sở để kết luận.

So với việc chỉ thực hiện điện não đồ hoặc các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như MRI, đo đa ký giấc ngủ có ưu điểm là theo dõi đồng thời nhiều thông số trong suốt thời gian ngủ. Hệ thống sẽ ghi nhận hoạt động điện não (EEG), chuyển động mắt, điện cơ, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu và các thông số hô hấp khác. Việc kết hợp các dữ liệu này giúp bác sĩ xác định chính xác thời điểm xuất hiện cơn, đánh giá mối liên quan giữa bất thường điện não với biểu hiện lâm sàng và phân biệt động kinh với các rối loạn giấc ngủ có triệu chứng tương tự.

Việc phát hiện sớm động kinh khi ngủ có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách, người bệnh có thể phải đối mặt với nguy cơ chấn thương do co giật, suy giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm cả hội chứng đột tử không rõ nguyên nhân ở người mắc động kinh (SUDEP). Vì vậy, khi có các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa để được chỉ định phương pháp đánh giá phù hợp.

Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ diễn ra như thế nào?

Để đảm bảo kết quả chính xác, quá trình chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ được thực hiện theo quy trình chuẩn tại cơ sở y tế. Người bệnh chỉ cần ngủ qua đêm, trong khi hệ thống thiết bị sẽ tự động ghi nhận các hoạt động sinh lý của cơ thể.

1. Hướng dẫn chuẩn bị trước khi đo

Trước ngày thực hiện, bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh một số lưu ý nhằm hạn chế các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả. Thông thường, người bệnh được khuyến cáo:

• Tránh sử dụng cà phê, trà đặc, nước tăng lực hoặc đồ uống có cồn trong ngày thực hiện.
• Thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc an thần hoặc thuốc điều trị thần kinh.
• Vệ sinh tóc sạch, không dùng gel hoặc các sản phẩm tạo kiểu để điện cực bám chắc hơn.

Khi đến phòng đo, người bệnh sẽ được nghỉ ngơi và ngủ theo lịch sinh hoạt gần giống như tại nhà để kết quả phản ánh đúng tình trạng thực tế.

2. Gắn hệ thống điện cực và cảm biến

Trước khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu, kỹ thuật viên sẽ đặt các điện cực và cảm biến tại nhiều vị trí trên cơ thể nhằm theo dõi đồng thời nhiều chỉ số khác nhau, bao gồm:

• Điện não đồ (EEG): Ghi nhận hoạt động điện của não để phát hiện các sóng bất thường liên quan đến động kinh.
• Điện nhãn đồ (EOG): Theo dõi chuyển động của mắt nhằm xác định các giai đoạn của giấc ngủ.
• Điện cơ (EMG): Đánh giá hoạt động của cơ, đặc biệt ở vùng cằm và chi dưới.
• Điện tâm đồ (ECG): Theo dõi nhịp tim trong suốt thời gian ngủ.
• Cảm biến hô hấp: Ghi nhận luồng khí qua mũi, miệng và nhịp thở.
• Cảm biến SpO₂: Đo nồng độ oxy trong máu thông qua đầu ngón tay hoặc dái tai.
• Các cảm biến chuyển động: Hỗ trợ phát hiện các cử động bất thường hoặc cơn co giật xảy ra khi ngủ.

Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ được thực hiện theo quy trình chuẩn y tế 

3. Theo dõi và ghi nhận dữ liệu trong suốt đêm

Sau khi hoàn tất việc gắn cảm biến, hệ thống sẽ liên tục thu thập và lưu trữ các tín hiệu sinh lý trong suốt thời gian người bệnh ngủ. Dữ liệu được truyền trực tiếp đến máy tính để kỹ thuật viên theo dõi từ phòng điều khiển mà không làm gián đoạn giấc ngủ của người bệnh.

Nếu xuất hiện cơn co giật hoặc các biểu hiện bất thường, toàn bộ diễn biến sẽ được ghi nhận đồng thời với hoạt động điện não và các thông số khác. Đây là cơ sở quan trọng giúp nâng cao độ chính xác của quá trình chẩn đoán.

4. Xử lý khi có sự cố trong quá trình đo

Trong trường hợp điện cực bị bong, dây cảm biến bị lệch hoặc thiết bị ghi nhận tín hiệu không ổn định, kỹ thuật viên sẽ nhanh chóng kiểm tra và điều chỉnh. Việc xử lý kịp thời giúp hạn chế mất dữ liệu và đảm bảo quá trình theo dõi diễn ra liên tục.

5. Phân tích kết quả và đưa ra chẩn đoán

Vào sáng hôm sau, toàn bộ cảm biến sẽ được tháo ra và người bệnh có thể trở về sinh hoạt bình thường. Các dữ liệu thu thập được sẽ được bác sĩ chuyên khoa phân tích kết hợp với triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh.

Thông qua kết quả chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ, bác sĩ có thể xác định liệu người bệnh có mắc động kinh khi ngủ hay không, đồng thời phân biệt với các rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ, rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM hoặc mộng du. Từ đó, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và giảm nguy cơ tái phát cơn động kinh.

Ai được và không được chỉ định thực hiện phương pháp này?

Không phải ai cũng cần đo đa ký giấc ngủ. Bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp này dựa trên triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và mục đích đánh giá. Việc chỉ định đúng đối tượng giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ cũng như phát hiện các rối loạn giấc ngủ đi kèm.

Trường hợp được chỉ định

Đo đa ký giấc ngủ thường được bác sĩ chỉ định cho những người có biểu hiện nghi ngờ động kinh hoặc rối loạn giấc ngủ, bao gồm:

• Xuất hiện các cơn co giật hoặc nghi ngờ động kinh xảy ra chủ yếu trong lúc ngủ.
• Có những cử động bất thường khi ngủ như co cứng cơ, giật cơ, xoay người, vặn mình hoặc tăng vận động không rõ nguyên nhân.
• Thường xuyên la hét, nói mớ, rên rỉ hoặc có các hành vi bất thường vào ban đêm cần phân biệt với động kinh.
• Người cần đánh giá trước khi xây dựng hoặc điều chỉnh phác đồ điều trị động kinh khi ngủ.
• Người có các triệu chứng nghi ngờ rối loạn giấc ngủ như mất ngủ kéo dài, ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm, ngủ rũ, buồn ngủ quá mức vào ban ngày, hội chứng chân không yên, mộng du hoặc thường xuyên gặp ác mộng.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ kết hợp với điện não đồ để tăng khả năng phát hiện các bất thường xảy ra trong lúc ngủ và nâng cao độ chính xác của chẩn đoán.

Trường hợp không được chỉ định

Hiện nay, đo đa ký giấc ngủ không có chống chỉ định tuyệt đối, nghĩa là hầu hết người bệnh đều có thể thực hiện nếu có chỉ định từ bác sĩ.

Tuy nhiên, với một số trường hợp như người đang điều trị nội trú, tình trạng sức khỏe chưa ổn định hoặc mắc bệnh cấp tính cần theo dõi sát, bác sĩ sẽ cân nhắc giữa lợi ích của việc thực hiện xét nghiệm và nguy cơ có thể phát sinh. Nếu cần thiết, thời điểm đo có thể được điều chỉnh cho phù hợp nhằm đảm bảo an toàn và thu được kết quả chính xác nhất.

Đo đa ký giấc ngủ được chỉ định dành cho người mất ngủ, động kinh 

Đo đa ký giấc ngủ mất bao lâu để hoàn thành? 

Thông thường, đo đa ký giấc ngủ được tiến hành qua một đêm tại cơ sở y tế và kéo dài khoảng 8–9 giờ, tương ứng với một chu kỳ ngủ hoàn chỉnh của người bệnh. Khoảng thời gian này đủ để hệ thống ghi nhận các giai đoạn của giấc ngủ cũng như phát hiện những bất thường nếu có.

Trong suốt quá trình theo dõi, người bệnh chỉ cần ngủ như bình thường. Các điện cực và cảm biến được gắn trên cơ thể sẽ liên tục thu thập dữ liệu về hoạt động điện não, nhịp tim, nhịp thở, chuyển động của mắt, hoạt động cơ và nồng độ oxy trong máu. Toàn bộ thông tin sẽ được lưu lại để bác sĩ phân tích sau khi kết thúc buổi đo.

Đối với những trường hợp chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ, việc theo dõi xuyên suốt cả đêm giúp tăng khả năng ghi nhận các cơn động kinh xảy ra trong lúc ngủ và đánh giá mối liên quan giữa cơn với từng giai đoạn của giấc ngủ. Nhờ đó, bác sĩ có thêm cơ sở để đưa ra chẩn đoán chính xác và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Các lưu ý quan trọng khi đo đa ký giấc ngủ

Để chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ đạt độ chính xác cao, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn của bác sĩ trước và trong quá trình thực hiện. Việc chuẩn bị đúng cách sẽ giúp hạn chế các yếu tố có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng dữ liệu ghi nhận.

• Giữ tâm lý thư giãn: Hãy cố gắng nghỉ ngơi và ngủ theo thói quen hằng ngày. Căng thẳng hoặc lo lắng quá mức có thể làm thay đổi chất lượng giấc ngủ và ảnh hưởng đến kết quả đo.
• Tránh chất kích thích trước khi đo: Trong khoảng 12 giờ trước khi thực hiện, không nên sử dụng cà phê, trà đặc, nước tăng lực, rượu, bia hoặc các đồ uống chứa caffeine và cồn vì chúng có thể làm thay đổi hoạt động của não và chu kỳ giấc ngủ.
• Vệ sinh cơ thể sạch sẽ: Nên gội đầu và làm sạch vùng da sẽ gắn điện cực. Đồng thời, hạn chế sử dụng kem dưỡng, mỹ phẩm, gel vuốt tóc hoặc các sản phẩm chứa dầu để điện cực bám chắc và thu tín hiệu tốt hơn.
• Thông báo về các loại thuốc đang sử dụng: Nếu đang dùng thuốc điều trị động kinh, thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc bất kỳ loại thuốc nào khác, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi đo. Không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều dùng nếu chưa có chỉ định.
• Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử: Trong thời gian theo dõi, người bệnh nên tránh sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử khác để không làm ảnh hưởng đến thời điểm đi ngủ và quá trình ghi nhận dữ liệu.
• Tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế: Không tự ý tháo hoặc di chuyển các điện cực, cảm biến trong suốt quá trình đo. Nếu cảm thấy khó chịu hoặc gặp bất kỳ vấn đề nào, hãy thông báo ngay cho kỹ thuật viên để được hỗ trợ kịp thời.

Thực hiện tốt những lưu ý trên sẽ giúp quá trình chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ diễn ra thuận lợi, đồng thời nâng cao độ tin cậy của kết quả, tạo cơ sở để bác sĩ đưa ra chẩn đoán và phác đồ điều trị phù hợp.

Xem thêm: 

Kích thích thần kinh phế vị giúp giảm cơn động kinh ra sao?
Xét nghiệm gen cho bệnh động kinh giúp phát hiện gì?
Phục hồi chức năng động kinh giúp cải thiện những gì?
Tiêu chuẩn chẩn đoán động kinh chính xác

Kết luận

Chẩn đoán động kinh bằng đo đa ký giấc ngủ là phương pháp hỗ trợ hiệu quả trong việc phát hiện các bất thường điện não xảy ra khi ngủ và phân biệt động kinh với nhiều rối loạn giấc ngủ khác. Tuy nhiên, kết quả cần được đánh giá kết hợp với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm liên quan để đảm bảo độ chính xác. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ động kinh khi ngủ, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bạn muốn tìm hiểu thêm những kiến thức về bệnh động kinh và cách cải thiện bệnh, hãy theo dõi Fanpage Thuochuongthan để cập nhật thường xuyên.