Cách chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng và an toàn

Chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật cần được thực hiện đúng cách để bảo vệ người bệnh khỏi nguy cơ té ngã, chấn thương, sặc hoặc suy hô hấp. Khi cơn xảy ra, người chăm sóc nên giữ bình tĩnh, theo dõi thời gian, bảo vệ vùng đầu và đặt người bệnh nằm nghiêng sau khi cơn giảm. Đồng thời, không ghì giữ tay chân, không cạy miệng và không cho bệnh nhân ăn uống hoặc dùng thuốc khi chưa tỉnh táo. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chăm sóc và phục hồi sau tai biến. Cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết dưới nhé.

Tổng quan về tai biến mạch máu não và co giật 

Tai biến mạch máu não, thường được gọi là đột quỵ, xảy ra khi quá trình cung cấp máu đến một vùng não bị gián đoạn hoặc suy giảm đột ngột. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ sự tắc nghẽn mạch máu gây đột quỵ thiếu máu não cục bộ hoặc do mạch máu trong não bị vỡ, dẫn đến đột quỵ xuất huyết.

Não bộ cần được cung cấp liên tục oxy và các chất dinh dưỡng để duy trì hoạt động. Khi dòng máu bị gián đoạn, tế bào não có thể nhanh chóng bị tổn thương, thậm chí chết đi nếu không được can thiệp kịp thời. Những tế bào đã mất thường không thể phục hồi hoàn toàn, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện các di chứng như suy giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, yếu hoặc liệt vận động, thay đổi cảm xúc và giảm khả năng tự chăm sóc.

Mức độ ảnh hưởng sau tai biến phụ thuộc vào vị trí, phạm vi tổn thương não cũng như thời điểm người bệnh được điều trị. Trong một số trường hợp, vùng não bị tổn thương có thể xuất hiện hoạt động điện bất thường, khiến các tế bào thần kinh phát tín hiệu quá mức và làm khởi phát cơn co giật. Đây cũng là một trong những biến chứng cần được theo dõi sát trong quá trình phục hồi sau đột quỵ.

Tai biến mạch máu não xảy ra khi quá trình cung cấp máu đến não bị gián đoạn 

Co giật sau tai biến là gì?

Co giật hay còn được gọi là động kinh, là tình trạng hoạt động điện trong não diễn ra bất thường và đột ngột, có thể gây ra những thay đổi về vận động, ý thức, cảm giác, hành vi hoặc cảm xúc. Tùy thuộc vào khu vực não bị ảnh hưởng, biểu hiện của mỗi người bệnh có thể khác nhau. Một số trường hợp xuất hiện các cơn co cứng, giật liên tục ở tay chân, trong khi những người khác chỉ có biểu hiện nhìn chằm chằm, mất phản ứng hoặc thay đổi hành vi trong thời gian ngắn.

Người từng bị tai biến mạch máu não có nguy cơ gặp co giật cao hơn do tổn thương tại mô não có thể làm rối loạn quá trình truyền tín hiệu thần kinh. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế chấn thương, giảm nguy cơ biến chứng và hỗ trợ người bệnh phục hồi an toàn.

Một số dấu hiệu có thể xuất hiện trong hoặc trước cơn co giật gồm:

• Tay, chân hoặc toàn thân co cứng, run giật hay có các cử động không kiểm soát.
• Đột ngột mất phản ứng, ngơ ngác hoặc nhìn cố định vào một điểm.
• Có các hành động lặp lại như nhai, chu môi, nuốt liên tục hoặc cử động tay một cách vô thức.
• Thay đổi bất thường về vị giác, khứu giác, thính giác hoặc thị giác.
• Cảm thấy chóng mặt, mệt lả, bồn chồn hoặc xuất hiện cảm giác lạ không rõ nguyên nhân.
• Khó nói, không hiểu lời người khác hoặc tạm thời mất khả năng giao tiếp.
• Thay đổi cảm xúc đột ngột như kích động, tức giận, sợ hãi hoặc bật khóc.
• Mất ý thức, ngã xuống hoặc không nhận biết được những gì đang xảy ra xung quanh.

Các triệu chứng thường khởi phát bất ngờ và người bệnh khó chủ động kiểm soát. Thời gian diễn ra cơn co giật có thể chỉ kéo dài vài giây đến vài phút. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cắn vào lưỡi hoặc niêm mạc miệng, té ngã và bị chấn thương do các cử động mạnh.

Sau khi cơn co giật kết thúc, người bệnh có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ, lú lẫn, đau đầu, yếu cơ hoặc gặp khó khăn khi nói và ghi nhớ. Đây là giai đoạn cần được theo dõi cẩn thận vì khả năng nhận thức và phản ứng của người bệnh có thể chưa trở lại bình thường ngay lập tức.

Do đó, người thân không chỉ cần nhận biết các biểu hiện của cơn co giật mà còn phải biết cách chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật an toàn, tránh thực hiện những hành động có thể làm tăng nguy cơ tổn thương. Việc theo dõi thời gian xảy ra cơn, biểu hiện trong cơn và tình trạng sau cơn cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích cho bác sĩ trong quá trình đánh giá và điều trị.

Bệnh nhân sau tai biến bị co giật là thế nào?

Co giật sau tai biến là biến chứng có thể xảy ra khi tổn thương do đột quỵ làm ảnh hưởng đến hoạt động điện bình thường của não. Những thay đổi tại vùng não bị tổn thương có thể khiến các tế bào thần kinh phát tín hiệu bất thường, từ đó gây ra các cơn co giật với mức độ và biểu hiện khác nhau. Cơn co giật có thể xuất hiện ngay sau khi xảy ra tai biến hoặc phát triển muộn hơn trong quá trình hồi phục.

Trên thực tế, việc xác định một cơn co giật có liên quan trực tiếp đến tổn thương sau tai biến hay xuất phát từ nguyên nhân khác đôi khi khá phức tạp. Bác sĩ có thể cần đánh giá dựa trên thời điểm khởi phát, triệu chứng lâm sàng, vị trí tổn thương não và kết quả của một số xét nghiệm hoặc phương pháp chẩn đoán phù hợp. Vì vậy, người bệnh sau đột quỵ cần được theo dõi sát, đặc biệt trong giai đoạn đầu phục hồi, để kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường.

Không phải người bệnh nào sau tai biến cũng gặp co giật. Nguy cơ xuất hiện biến chứng này có thể liên quan đến vị trí và mức độ tổn thương não, loại đột quỵ, tình trạng sức khỏe cũng như một số yếu tố khác. Những trường hợp có tổn thương rộng hoặc ảnh hưởng đến vùng vỏ não có thể cần được theo dõi kỹ hơn. Việc đánh giá nguy cơ nên được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh, thay vì tự nhận định dựa trên biểu hiện bên ngoài.

Khi người bệnh xuất hiện cơn co giật, bác sĩ sẽ cân nhắc nguyên nhân, tần suất, mức độ nghiêm trọng và nguy cơ tái phát để đưa ra hướng điều trị phù hợp. Trong một số trường hợp, thuốc chống động kinh có thể được chỉ định nhằm kiểm soát cơn, giảm nguy cơ tái diễn và hạn chế những ảnh hưởng bất lợi do co giật kéo dài hoặc xảy ra nhiều lần. Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh sau tai biến đều cần sử dụng thuốc chống co giật. Việc dùng thuốc, lựa chọn loại thuốc và thời gian điều trị cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.

Bên cạnh điều trị y tế, chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng cách cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Người thân nên theo dõi các dấu hiệu bất thường, ghi nhận thời điểm cơn bắt đầu, thời gian kéo dài, biểu hiện trong cơn và tình trạng của người bệnh sau cơn. Những thông tin này có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá diễn tiến bệnh và điều chỉnh phương án điều trị khi cần thiết.

Do cơn co giật có thể xuất hiện đột ngột, người chăm sóc cần chủ động tạo môi trường an toàn, hạn chế nguy cơ té ngã hoặc va đập và biết cách xử trí phù hợp khi cơn xảy ra. Đồng thời, người bệnh cần tái khám đúng hẹn, dùng thuốc theo hướng dẫn và không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc. Việc kết hợp điều trị với theo dõi sát và chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng phương pháp có thể góp phần kiểm soát cơn hiệu quả, bảo vệ sức khỏe não bộ và hỗ trợ người bệnh phục hồi tốt hơn.

Co giật sau tai biến là biến chứng xảy ra khi tổn thương do đột quỵ 

Hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật

Co giật sau tai biến có thể xảy ra đột ngột, khiến người bệnh mất khả năng kiểm soát vận động hoặc giảm nhận thức trong thời gian ngắn. Phần lớn các cơn co giật sẽ tự kết thúc sau vài phút, tuy nhiên nguy cơ té ngã, va đập, sặc hoặc chấn thương vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, khi chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật, người thân cần ưu tiên bảo vệ an toàn cho người bệnh, theo dõi diễn biến cơn và biết thời điểm cần gọi cấp cứu.

1. Giữ bình tĩnh và theo dõi thời gian xảy ra cơn

Ngay khi nhận thấy người bệnh có biểu hiện co cứng, run giật, mất phản ứng hoặc thay đổi ý thức, người chăm sóc nên quan sát và ghi nhận thời điểm cơn bắt đầu. Việc theo dõi thời gian giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của cơn, đồng thời cung cấp thông tin quan trọng cho nhân viên y tế.

Nếu có thể, người thân nên ghi nhớ hoặc ghi lại các biểu hiện như bộ phận bắt đầu co giật, tình trạng mất ý thức, hướng quay của mắt hoặc đầu, mức độ co cứng và thời gian người bệnh hồi phục sau cơn. Không nên tập trung quá nhiều người xung quanh vì có thể khiến người bệnh cảm thấy hoang mang hoặc mất riêng tư khi tỉnh lại.

2. Đưa người bệnh đến vị trí an toàn

Nếu người bệnh đang đứng hoặc có nguy cơ ngã, hãy nhẹ nhàng hỗ trợ họ nằm xuống ở nơi bằng phẳng và an toàn. Nếu người bệnh đang ngồi trên ghế hoặc xe lăn, không nên cố giữ chặt cơ thể mà cần bảo đảm ghế được cố định, đồng thời hạn chế nguy cơ người bệnh trượt hoặc va đập.

Người chăm sóc nên dọn các vật cứng, sắc nhọn hoặc dễ gây chấn thương ra khỏi khu vực xung quanh. Có thể đặt một vật mềm, phẳng như áo khoác hoặc khăn gấp dưới đầu để giảm nguy cơ va đập. Nếu người bệnh đang đeo kính, hãy tháo kính ra khi có thể thực hiện an toàn.

3. Nới lỏng quần áo và đặt người bệnh nằm nghiêng

Hãy nới lỏng cổ áo, khăn quàng hoặc các trang phục bó sát vùng cổ để người bệnh dễ thở hơn. Khi người bệnh đang co giật hoặc chưa tỉnh táo, nên nhẹ nhàng đặt họ nằm nghiêng sang một bên nếu có thể, giúp nước bọt hoặc dịch trong miệng thoát ra ngoài và giữ đường thở thông thoáng.

Không nên cố mở miệng hoặc kéo lưỡi của người bệnh. Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật, việc tác động mạnh vào miệng có thể gây tổn thương cho người bệnh và khiến người chăm sóc bị cắn. Người bệnh cũng không thể “nuốt lưỡi” trong cơn co giật.

3. Không ghì giữ hoặc cố ngăn các cử động co giật

Một sai lầm thường gặp là cố giữ chặt tay, chân hoặc đè người bệnh xuống để ngăn cơn co giật. Tuy nhiên, hành động này không làm cơn kết thúc nhanh hơn mà còn có thể gây chấn thương cơ, khớp hoặc xương.

Thay vì cố kiểm soát các cử động, người chăm sóc nên tạo khoảng trống an toàn xung quanh và bảo vệ đầu của người bệnh khỏi va đập. Chỉ nên hỗ trợ di chuyển khi người bệnh đang ở vị trí nguy hiểm, chẳng hạn gần cầu thang, vật sắc nhọn hoặc khu vực có nguy cơ té ngã.

Người thân cần chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng cách để đảm bảo an toàn 

4. Không đưa bất kỳ vật gì vào miệng người bệnh

Không nên đặt thìa, đũa, khăn, ngón tay hoặc bất kỳ vật nào vào miệng với mục đích ngăn người bệnh cắn lưỡi. Việc này có thể làm gãy răng, tổn thương khoang miệng hoặc khiến dị vật rơi vào đường thở.

Bên cạnh đó, không cho người bệnh uống nước, ăn thức ăn hoặc dùng thuốc khi họ đang co giật, chưa tỉnh táo hoặc chưa thể nuốt bình thường. Chỉ cho người bệnh ăn uống hoặc sử dụng thuốc sau khi đã hồi phục ý thức và có thể nuốt an toàn, trừ trường hợp có kế hoạch xử trí riêng do bác sĩ hướng dẫn.

5. Theo dõi tình trạng sau khi cơn kết thúc

Sau cơn co giật, người bệnh có thể mệt lả, buồn ngủ, lú lẫn, đau đầu, yếu cơ hoặc khó giao tiếp. Người chăm sóc nên ở bên cạnh, tiếp tục để người bệnh nằm nghiêng nếu họ còn lơ mơ và theo dõi nhịp thở, màu sắc da cũng như mức độ tỉnh táo.

Không nên thúc ép người bệnh đứng dậy hoặc đi lại ngay vì họ có thể chưa lấy lại hoàn toàn khả năng giữ thăng bằng. Hãy để người bệnh nghỉ ngơi ở nơi an toàn và giải thích ngắn gọn về những gì đã xảy ra khi họ tỉnh táo hơn.

Ngoài ra, người thân nên ghi lại thời gian cơn kéo dài, các biểu hiện quan sát được và tình trạng hồi phục. Những thông tin này có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá nguy cơ tái phát và điều chỉnh phương án điều trị nếu cần.

Khi nào cần đưa bệnh nhân đi cấp cứu ngay?

Người chăm sóc cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, các cơn xảy ra liên tiếp mà người bệnh không tỉnh lại giữa các cơn, người bệnh khó thở hoặc không hồi phục ý thức như bình thường. Cần đặc biệt lưu ý nếu người bệnh bị chấn thương, té ngã, co giật trong nước hoặc đây là cơn co giật đầu tiên.

Trong trường hợp người bệnh không thở hoặc không có dấu hiệu tuần hoàn sau khi cơn đã kết thúc, người chăm sóc cần gọi cấp cứu và thực hiện hồi sức tim phổi theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu hoặc khi đã được đào tạo. Không nên tự ý thực hiện hô hấp nhân tạo trong lúc người bệnh vẫn đang co giật.

Bên cạnh việc xử trí đúng khi cơn xảy ra, chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật còn bao gồm theo dõi sức khỏe thường xuyên, cho người bệnh dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám theo lịch và không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc. Sự chủ động của người thân có thể giúp hạn chế rủi ro, hỗ trợ kiểm soát cơn và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phục hồi sau tai biến.

Xem thêm: 

Chăm sóc bệnh nhân động kinh tại nhà như thế nào?
Cách sơ cứu người bị động kinh khi lên cơn co giật đúng cách
Phục hồi chức năng động kinh giúp cải thiện những gì?
Những lời khuyên để sống tốt với bệnh động kinh bạn nên đọc ngay

Kết luận 

Chăm sóc bệnh nhân sau tai biến bị co giật đúng cách giúp hạn chế nguy cơ chấn thương, sặc và các biến chứng nguy hiểm trong quá trình lên cơn. Người chăm sóc cần giữ bình tĩnh, theo dõi thời gian co giật, bảo vệ người bệnh khỏi va đập và tuyệt đối không ghì giữ cơ thể hay đưa vật vào miệng. Sau cơn, nên đặt bệnh nhân nằm nghiêng, kiểm tra nhịp thở, hỗ trợ nghỉ ngơi và tiếp tục theo dõi khả năng hồi phục. Nếu cơn kéo dài, tái diễn liên tiếp hoặc người bệnh có dấu hiệu bất thường, cần đưa đi cấp cứu ngay để được xử trí kịp thời.

Để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về bệnh động kinh và cách cải thiện bệnh, bạn có thể theo dõi Fanpage Thuochuongthan để tìm hiểu thêm.