Những sai lầm trong sơ cứu động kinh có thể gây nguy hiểm hơn

Sai lầm trong sơ cứu động kinh là nguyên nhân khiến nhiều người bệnh gặp chấn thương, ngạt thở hoặc kéo dài thời gian hồi phục sau cơn co giật. Thay vì nhét vật vào miệng hay cố giữ chặt tay chân người bệnh, việc sơ cứu đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ an toàn cho người lên cơn động kinh. Bài viết dưới đây, Thuốc Hướng Thần sẽ tổng hợp những sai lầm phổ biến, hướng dẫn cách xử trí đúng để bạn có thể bình tĩnh hỗ trợ người bệnh khi cần.

Tại sao sơ cứu động kinh sai cách lại nguy hiểm?

Nhiều người cho rằng chỉ cần nhanh chóng can thiệp khi thấy người bệnh co giật là có thể giúp họ an toàn hơn. Tuy nhiên, thực tế không phải hành động nào cũng mang lại lợi ích. Rất nhiều sai lầm trong sơ cứu động kinh xuất phát từ những quan niệm truyền miệng chưa được kiểm chứng, vô tình làm tăng nguy cơ chấn thương hoặc khiến tình trạng người bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong cơn động kinh, não bộ xuất hiện các xung điện bất thường khiến người bệnh mất ý thức, co cứng hoặc co giật toàn thân. Phần lớn các cơn sẽ tự kết thúc sau khoảng 1–3 phút mà không cần can thiệp y tế đặc biệt. Điều quan trọng nhất lúc này là đảm bảo an toàn cho người bệnh và theo dõi diễn biến của cơn.

Sơ cứu động kinh sai cách có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của người bệnh 

Nếu sơ cứu sai cách, người bệnh có thể gặp nhiều biến chứng như:

• Chấn thương vùng đầu, cổ hoặc cột sống do bị giữ chặt hoặc di chuyển không đúng cách.
• Gãy răng, tổn thương miệng khi bị nhét vật cứng vào miệng.
• Ngạt thở do thức ăn, nước uống hoặc dị vật đi vào đường hô hấp.
• Tổn thương cơ, khớp vì bị cố gắng ép dừng các cơn co giật.
• Chậm trễ trong việc gọi cấp cứu khi cơn động kinh kéo dài bất thường.

Ngoài ảnh hưởng trực tiếp đến người bệnh, việc sơ cứu không đúng còn khiến người xung quanh trở nên hoảng loạn, thực hiện nhiều hành động không cần thiết và bỏ lỡ các bước xử trí quan trọng.

Vì vậy, mỗi người nên trang bị kiến thức đúng để tránh những sai lầm trong sơ cứu động kinh, đồng thời biết cách hỗ trợ người bệnh an toàn trong những phút đầu tiên của cơn co giật.

6 Sai lầm trong sơ cứu động kinh thường gặp 

Trong thực tế, không phải cơn động kinh nào cũng nguy hiểm đến tính mạng, nhưng những sai lầm trong sơ cứu động kinh lại có thể khiến người bệnh gặp thêm chấn thương hoặc biến chứng không đáng có. Nhiều hành động được truyền tai nhau từ lâu như nhét vật vào miệng, giữ chặt tay chân hay cho uống nước đều không có cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Dưới đây là những lỗi phổ biến mà bất kỳ ai cũng nên tránh khi hỗ trợ người động kinh đang lên cơn.

1. Tụ tập quá đông xung quanh người bệnh

Một phản ứng rất thường gặp khi có người lên cơn động kinh là mọi người lập tức vây kín để quan sát hoặc hỗ trợ. Tuy nhiên, đây lại là một trong những sai lầm trong sơ cứu động kinh dễ xảy ra nhất.

Khi quá nhiều người đứng sát xung quanh, không gian trở nên ngột ngạt, cản trở quá trình lưu thông không khí. Điều này có thể khiến người bệnh khó hô hấp hơn sau cơn co giật. Ngoài ra, đám đông còn làm cản trở người trực tiếp sơ cứu, gây mất trật tự và kéo dài thời gian xử lý tình huống.

Trong trường hợp này, chỉ nên có 1–2 người ở cạnh để hỗ trợ. Những người còn lại nên giữ khoảng cách, tạo không gian thông thoáng và hỗ trợ gọi cấp cứu hoặc liên hệ người thân nếu cần. Việc giữ môi trường yên tĩnh cũng giúp người bệnh hồi phục dễ dàng hơn sau khi cơn động kinh kết thúc.

2. Giữ chặt tay chân để ngăn cơn co giật

Không ít người nghĩ rằng việc giữ chặt tay hoặc chân sẽ giúp người bệnh nhanh hết co giật. Trên thực tế, đây là một trong những sai lầm trong sơ cứu động kinh có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Cơn co giật xảy ra do hoạt động điện bất thường trong não. Việc dùng sức để ghì hoặc ép cơ thể hoàn toàn không làm cơn động kinh dừng lại.

Ngược lại, hành động này còn có thể gây:

• Bong gân hoặc trật khớp.
• Gãy xương ở người cao tuổi.
• Tổn thương cơ và dây chằng.
• Tăng nguy cơ chấn thương cho cả người hỗ trợ.

Điều cần làm là để người bệnh co giật tự nhiên trong khu vực an toàn, kê vật mềm dưới đầu và loại bỏ những đồ vật có thể gây va đập. Thông thường, cơn động kinh chỉ kéo dài khoảng 1–2 phút rồi sẽ tự kết thúc mà không cần can thiệp bằng cách giữ chặt cơ thể.

Sai lầm trong sơ cứu động kinh là giữ chặt tay chân người bệnh 

3. Hô hấp nhân tạo hoặc cho ăn, uống ngay trong cơn co giật

Một số người cho rằng bệnh nhân đang thiếu oxy nên lập tức hà hơi thổi ngạt hoặc ép tim ngoài lồng ngực. Đây là việc không cần thiết nếu người bệnh vẫn đang trong cơn co giật và chưa có dấu hiệu ngừng tim hoặc ngừng thở.

Trong hầu hết các trường hợp, người bị động kinh vẫn có thể tự hô hấp.

Điều cần ưu tiên là:

• Nới lỏng quần áo quanh cổ.
• Giữ đường thở thông thoáng.
• Sau khi cơn co giật kết thúc, đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên để nước bọt hoặc chất nôn dễ thoát ra ngoài, giảm nguy cơ sặc.

Bên cạnh đó, cũng không nên cho bệnh nhân uống nước, uống thuốc hoặc ăn bất cứ thứ gì khi họ chưa tỉnh táo hoàn toàn. Khả năng nuốt lúc này chưa phục hồi, rất dễ gây sặc hoặc tắc đường thở.

4. Cố gắng di chuyển người bệnh khi không cần thiết

Nhiều người lo sợ bệnh nhân bị ngã hoặc va đập nên lập tức kéo, bế hoặc dìu họ sang vị trí khác. Tuy nhiên, việc di chuyển trong lúc cơ thể đang co giật có thể gây tổn thương cột sống, khớp hoặc khiến người bệnh va chạm mạnh hơn.

Thực tế, chỉ nên di chuyển người bệnh nếu họ đang ở trong môi trường nguy hiểm như:

• Đang ở giữa đường giao thông.
• Gần ao hồ, bể bơi hoặc nguồn nước.
• Trên cầu thang.
• Gần bếp lửa, ổ điện hoặc máy móc đang hoạt động.
• Cạnh các vật sắc nhọn, kính vỡ hoặc đồ vật dễ đổ.

Nếu buộc phải di chuyển, hãy thực hiện thật nhẹ nhàng, ưu tiên bảo vệ vùng đầu và cổ. Trong hầu hết các trường hợp khác, tốt nhất nên để người bệnh nằm yên và loại bỏ những vật nguy hiểm xung quanh thay vì cố gắng thay đổi tư thế. Đây là nguyên tắc quan trọng giúp hạn chế chấn thương trong quá trình sơ cứu.

5. Nhét vật vào miệng để tránh cắn lưỡi

Đây có lẽ là quan niệm sai lầm phổ biến nhất khi sơ cứu người bị động kinh. Nhiều người cố gắng đưa thìa, đũa, khăn, bút hoặc thậm chí ngón tay vào miệng bệnh nhân với suy nghĩ sẽ ngăn họ cắn phải lưỡi. Tuy nhiên, y học hiện đại không khuyến cáo thực hiện việc này.

Trong cơn động kinh, hàm của người bệnh thường cắn rất chặt. Nếu cố cạy miệng hoặc đưa vật lạ vào bên trong, có thể xảy ra nhiều biến chứng như:

• Gãy hoặc mẻ răng.
• Tổn thương nướu và niêm mạc miệng.
• Sai khớp hàm.
• Người hỗ trợ bị cắn vào tay.
• Dị vật rơi vào đường thở gây nghẹt thở.

Thực tế, người bệnh rất hiếm khi nuốt lưỡi. Nếu có cắn phải thì thường chỉ là phần rìa lưỡi và vết thương thường không quá nghiêm trọng. Vì vậy, tuyệt đối không nên cố mở miệng hoặc nhét bất kỳ vật gì vào miệng người đang co giật.

Nhét vật vào miệng để tránh cắn lưỡi cũng là sai lầm phổ biến khi sơ cứu người động kinh 

6. Vắt chanh hoặc sử dụng mẹo dân gian để cắt cơn động kinh

Một trong những sai lầm trong sơ cứu động kinh vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi là vắt chanh, đổ nước đường, nhỏ dầu hoặc cho người bệnh ngửi các loại thuốc dân gian với hy vọng cơn co giật sẽ dừng lại. Đến nay chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh những cách này có hiệu quả.

Thực tế, đa số cơn động kinh sẽ tự kết thúc sau vài phút, khiến nhiều người lầm tưởng rằng các mẹo trên đã phát huy tác dụng. Ngược lại, việc đổ nước chanh hoặc bất kỳ chất lỏng nào vào miệng người đang mất ý thức có thể khiến chất lỏng đi vào khí quản và phổi, gây sặc, viêm phổi hít hoặc suy hô hấp.

Vì vậy, tuyệt đối không áp dụng các mẹo truyền miệng khi người bệnh đang lên cơn. Thay vào đó, hãy tập trung bảo vệ an toàn, theo dõi thời gian co giật và gọi cấp cứu nếu cơn kéo dài trên 5 phút hoặc xuất hiện liên tiếp.

Cách sơ cứu người bị động kinh đúng cách 

Khi chứng kiến một người lên cơn động kinh, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sơ cứu. Phần lớn các cơn động kinh sẽ tự kết thúc sau 1–3 phút, vì vậy mục tiêu của sơ cứu là bảo vệ người bệnh khỏi chấn thương, duy trì đường thở thông thoáng và theo dõi tình trạng cho đến khi họ hồi phục.

• Giữ bình tĩnh và ghi nhận thời gian cơn động kinh bắt đầu. Việc theo dõi thời gian giúp xác định cơn có kéo dài bất thường hay không và cung cấp thông tin quan trọng cho nhân viên y tế nếu cần cấp cứu.
• Đưa các vật nguy hiểm ra xa người bệnh. Dọn dẹp bàn ghế, đồ vật sắc nhọn, vật cứng hoặc các chướng ngại xung quanh để hạn chế nguy cơ va đập trong lúc co giật.
• Đặt một vật mềm dưới đầu người bệnh. Có thể dùng áo khoác, khăn gấp hoặc gối mềm để giảm nguy cơ chấn thương vùng đầu khi người bệnh co giật.
• Để người bệnh co giật tự nhiên, không giữ chặt tay chân. Việc cố gắng khống chế cử động không giúp cơn động kinh dừng lại mà còn có thể gây trật khớp, bong gân hoặc gãy xương.
• Không nhét bất kỳ vật gì vào miệng người bệnh. Tuyệt đối không dùng thìa, đũa, khăn hoặc ngón tay để cố giữ lưỡi vì có thể gây tổn thương răng miệng hoặc làm người bệnh bị sặc, ngạt thở.
• Không cho người bệnh ăn, uống hoặc dùng thuốc khi đang co giật. Chỉ cho uống nước hoặc dùng thuốc sau khi người bệnh đã tỉnh táo hoàn toàn và có thể nuốt bình thường.
• Nới lỏng quần áo nếu quá chật. Nếu người bệnh mặc quần áo bó sát ở vùng cổ hoặc ngực, hãy nới lỏng nhẹ để giúp họ dễ hô hấp hơn.
• Đặt người bệnh nằm nghiêng sau khi cơn co giật kết thúc. Tư thế nằm nghiêng an toàn giúp nước bọt hoặc chất nôn chảy ra ngoài, hạn chế nguy cơ hít sặc và giữ đường thở thông thoáng.
• Ở lại theo dõi cho đến khi người bệnh hồi phục. Sau cơn động kinh, người bệnh thường mệt mỏi, lơ mơ hoặc mất phương hướng. Hãy trấn an họ, để nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh và không để họ tự lái xe hoặc vận hành máy móc ngay sau cơn.
• Gọi cấp cứu nếu cơn động kinh kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường. Nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, người bệnh lên cơn liên tiếp không tỉnh lại, khó thở, bị chấn thương nặng hoặc đây là lần đầu tiên xuất hiện cơn động kinh, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu.

Những lưu ý giúp người mắc động kinh hạn chế tái phát cơn

Mặc dù không phải mọi trường hợp động kinh đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng người bệnh có thể giảm nguy cơ tái phát cơn bằng cách tuân thủ điều trị và xây dựng lối sống lành mạnh. Dưới đây là những lưu ý quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn:

• Uống thuốc chống động kinh đúng theo chỉ định của bác sĩ. Không tự ý ngừng thuốc, đổi thuốc hoặc giảm liều vì có thể làm tăng nguy cơ tái phát cơn.
• Tái khám định kỳ theo lịch hẹn. Việc tái khám giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, điều chỉnh liều thuốc khi cần và phát hiện sớm các vấn đề liên quan.
• Ngủ đủ giấc và duy trì thời gian ngủ đều đặn. Thiếu ngủ là một trong những yếu tố phổ biến có thể kích hoạt cơn động kinh ở nhiều người.
• Hạn chế căng thẳng, stress kéo dài. Người bệnh nên cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, đồng thời áp dụng các biện pháp thư giãn như đi bộ, thiền hoặc tập hít thở.
• Tránh rượu bia, chất kích thích và sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc. Những yếu tố này có thể làm giảm hiệu quả của thuốc điều trị hoặc làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn động kinh.
• Nhận biết và tránh các yếu tố khởi phát cơn động kinh. Một số người bệnh có thể dễ lên cơn khi tiếp xúc với ánh sáng nhấp nháy, sốt cao, bỏ bữa, mệt mỏi hoặc làm việc quá sức.
• Duy trì chế độ ăn uống khoa học. Ăn đủ chất, uống đủ nước và không bỏ bữa giúp cơ thể ổn định, hạn chế các yếu tố có thể kích thích cơn động kinh.
• Luyện tập thể dục phù hợp với thể trạng. Các hoạt động nhẹ như đi bộ, yoga hoặc đạp xe ở mức độ vừa phải có thể giúp cải thiện sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, nên tránh các môn thể thao có nguy cơ cao như leo núi, lặn biển hoặc bơi một mình.
• Đảm bảo an toàn trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu cơn động kinh chưa được kiểm soát tốt, người bệnh nên hạn chế làm việc trên cao, gần lửa, gần nguồn nước sâu hoặc vận hành máy móc nguy hiểm.
• Thông báo cho người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp về tình trạng bệnh. Điều này giúp những người xung quanh biết cách sơ cứu đúng nếu người bệnh không may lên cơn.
• Đeo vòng tay hoặc thẻ nhận diện y tế nếu cần. Trong trường hợp cơn động kinh xảy ra ở nơi công cộng, thông tin này sẽ giúp nhân viên y tế hoặc người hỗ trợ xử trí nhanh chóng và phù hợp hơn.
• Theo dõi tần suất và đặc điểm các cơn động kinh. Ghi lại thời gian, biểu hiện, thời lượng cơn và các yếu tố nghi ngờ khởi phát sẽ hỗ trợ bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và xây dựng phác đồ phù hợp.

Người bệnh động kinh nên tuân theo đúng chỉ định của bác sĩ để hạn chế tái phát 

Khi nào cần đến bệnh viện ngay?

Mặc dù đa số cơn động kinh sẽ tự kết thúc sau vài phút, nhưng trong một số trường hợp, người bệnh cần được cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện ngay để tránh các biến chứng nguy hiểm.

• Cơn động kinh kéo dài trên 5 phút.
• Người bệnh lên nhiều cơn liên tiếp mà chưa tỉnh lại giữa các cơn.
• Đây là lần đầu tiên người bệnh xuất hiện cơn động kinh.
• Người bệnh khó thở, tím tái hoặc không thở bình thường sau cơn.
• Bị chấn thương đầu, chảy máu hoặc nghi ngờ gãy xương trong lúc co giật.
• Người bệnh không tỉnh lại hoặc lú lẫn kéo dài sau khi cơn đã kết thúc.
• Cơn động kinh xảy ra khi đang mang thai.
• Cơn xảy ra khi người bệnh đang ở dưới nước (bể bơi, ao, hồ...) hoặc có nguy cơ đuối nước.
• Người bệnh mắc đái tháo đường, bệnh tim hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác.
• Cơn động kinh xuất hiện kèm sốt cao, đau đầu dữ dội, yếu liệt tay chân hoặc các dấu hiệu thần kinh bất thường khác.

Xem thêm: 

Những lời khuyên để sống tốt với bệnh động kinh bạn nên đọc ngay
Cách sơ cứu người bị động kinh khi lên cơn co giật đúng cách
Cách xử trí sùi bọt mép khi động kinh đúng cách, tránh nguy hiểm
Cách phòng tránh bệnh động kinh hiệu quả ai cũng nên biết

Câu hỏi thường gặp

1. Người bị động kinh có nuốt lưỡi không?

Không. Người bị động kinh không thể nuốt lưỡi của mình như nhiều người vẫn lầm tưởng. Trong cơn co giật, lưỡi có thể bị cắn nhẹ hoặc tụt ra phía sau nếu người bệnh nằm ngửa, nhưng không bị nuốt mất. Vì vậy, bạn không cần và cũng không nên đưa bất kỳ vật gì vào miệng người bệnh. Sau khi cơn kết thúc, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng để giữ đường thở thông thoáng và giảm nguy cơ hít sặc.

2. Có nên nhét thìa hoặc vật cứng vào miệng người co giật không?

Không nên. Đây là một trong những sai lầm trong sơ cứu động kinh phổ biến và nguy hiểm nhất. Việc nhét thìa, đũa, khăn hoặc vật cứng vào miệng có thể làm gãy răng, tổn thương miệng, gây sặc hoặc khiến dị vật rơi vào đường thở. Cách xử trí đúng là để người bệnh co giật tự nhiên, bảo vệ vùng đầu và tuyệt đối không đưa bất cứ vật gì vào miệng.

3. Sau khi hết cơn động kinh có nên cho uống nước ngay không?

Chỉ nên cho người bệnh uống nước khi họ đã tỉnh táo hoàn toàn, có thể ngồi dậy và nuốt bình thường. Nếu người bệnh vẫn còn lơ mơ, buồn ngủ hoặc chưa hồi phục ý thức, việc cho uống nước có thể gây sặc và tăng nguy cơ viêm phổi hít. Hãy tiếp tục theo dõi cho đến khi người bệnh tỉnh hẳn rồi mới cho uống từng ngụm nhỏ.

4. Bao lâu thì cần gọi cấp cứu khi người bệnh lên cơn động kinh?

Bạn nên gọi cấp cứu nếu cơn động kinh kéo dài trên 5 phút, người bệnh lên nhiều cơn liên tiếp mà chưa tỉnh lại, khó thở sau cơn hoặc bị chấn thương nghiêm trọng trong quá trình co giật. Ngoài ra, nếu đây là lần đầu tiên người bệnh xuất hiện cơn động kinh hoặc cơn xảy ra ở phụ nữ mang thai, dưới nước hay kèm các dấu hiệu bất thường khác, cũng cần nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện.

Kết luận

Hiểu đúng và tránh những sai lầm trong sơ cứu động kinh là cách đơn giản nhưng rất quan trọng để bảo vệ an toàn cho người bệnh trong những phút đầu của cơn co giật. Thay vì giữ chặt tay chân, nhét vật vào miệng hay cho uống nước, hãy bình tĩnh thực hiện các bước sơ cứu đúng, theo dõi diễn biến của cơn và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường. Trang bị kiến thức sơ cứu không chỉ giúp hạn chế biến chứng mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người mắc động kinh.

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các vấn đề bệnh động kinh và cách cải thiện bệnh, có thể ghé Fanpage Thuochuongthan để xem thêm nhiều bài viết mới.