Trạng thái động kinh là gì? Nguyên nhân và cách xử trí đúng

Trạng thái động kinh là tình trạng co giật liên tục hoặc nhiều cơn co giật mà không có đủ thời gian để hồi phục giữa các cơn, được coi là một cấp cứu y tế nguy hiểm đến tính mạng. Đây là một tình trạng cấp cứu thần kinh cực kỳ nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí đúng và kịp thời. Hiểu rõ nguyên nhân và cách xử trí trạng thái động kinh cùng Thuốc Hướng Thần qua bài viết dưới đây nhé. 

Trạng thái động kinh là gì?

Trạng thái động kinh là tình huống các cơn động kinh xảy ra liên tục hoặc một cơn kéo dài bất thường mà người bệnh không kịp hồi phục ý thức giữa các cơn. Đây được xem là một cấp cứu thần kinh nguy hiểm, vì trong thời gian này, người bệnh thường rơi vào rối loạn ý thức, co giật dữ dội và suy giảm chức năng sống nếu không được can thiệp kịp thời.
Khi các cơn co giật diễn ra kéo dài trên 30 phút, não, đặc biệt là các vùng nhạy cảm như hồi hải mã trong hệ limbic có thể chịu tổn thương đáng kể. Những tổn thương này không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ, cảm xúc mà còn để lại nhiều di chứng lâu dài về nhận thức và hành vi. Bên cạnh nguy cơ tổn thương não, trạng thái động kinh còn tác động tiêu cực đến toàn bộ cơ thể, làm rối loạn hô hấp, tuần hoàn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Trạng thái động kinh là cơn động kinh kéo dài bất thường

Phân loại trạng thái động kinh 

Trạng thái động kinh là tình trạng các cơn động kinh liên tiếp kéo dài hoặc lặp lại không ngừng trong thời gian trên 10 phút, gây nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Phân loại trạng thái động kinh dựa trên triệu chứng và hình thái cơn co giật chính gồm hai loại: trạng thái động kinh có co giật và trạng thái động kinh không có co giật.
Trạng thái động kinh có co giật:
Loại này biểu hiện rõ ràng với các cơn co giật liên tục, dễ gây chấn thương, suy hô hấp và tổn thương não do thiếu oxy.

• Co giật toàn thể: Co cứng toàn thân đối xứng, nhịp nhàng hai bên cơ thể, kèm nhãn cầu đảo ngược, sùi bọt mép, đại tiểu tiện không kiểm soát, da tím tái và ngừng thở tạm thời; có thể có khoảng nghỉ ngắn nhưng ý thức vẫn suy giảm.​
• Co giật cục bộ: Giới hạn ở một phần cơ thể (như mặt, chi), với rung cơ hoặc động tác tự động không đối xứng; dạng phức tạp kèm suy giảm ý thức, khó lan rộng toàn thân.

Trạng thái động kinh không co giật:
Dạng này không có biểu hiện vận động rõ ràng, chủ yếu rối loạn ý thức kéo dài (lú lẫn, như đang mơ, không nói được, hành vi bất thường), thường bị nhầm với hôn mê do nguyên nhân khác và khó chẩn đoán lâm sàng mà không có điện não đồ.

Nguyên nhân gây trạng thái động kinh

Trạng thái động kinh có thể hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau, nhưng nhìn chung được chia thành hai nhóm lớn: tổn thương hệ thần kinh trung ương cấp tính và tổn thương mạn tính. Mỗi nhóm đều có cơ chế tác động riêng, làm gia tăng sự phóng điện bất thường trong não và kích hoạt các cơn động kinh kéo dài.

Các tổn thương cấp tính tại hệ thần kinh trung ương

Các nguyên nhân cấp tính thường gây rối loạn đột ngột hoạt động của não, từ đó dễ dẫn đến trạng thái động kinh. Một số tình huống thường gặp gồm:

• Nhiễm trùng hệ thần kinh (viêm não, viêm màng não): Do virus, vi khuẩn lao, ký sinh trùng hoặc nấm, làm tổn thương trực tiếp mô não.
• Huyết khối tĩnh mạch não: Có thể xuất phát từ nhiễm trùng hoặc rối loạn đông máu, khiến tuần hoàn não bị cản trở.
• Bệnh lý mạch máu não: Bao gồm nhồi máu não, xuất huyết não, xuất huyết dưới nhện, những biến cố gây mất ổn định hoạt động điện của não.
• Chấn thương sọ não: Tai nạn, va đập mạnh có thể gây phù não, xuất huyết hoặc tổn thương mô, làm khởi phát cơn co giật kéo dài.
• Bệnh não do tăng huyết áp: Tình trạng tăng huyết áp không kiểm soát khiến mạch máu não bị tổn thương, dẫn đến phù não hoặc cơn động kinh.
• Thiếu oxy hoặc thiếu máu não: Khi não không được cung cấp đủ oxy/máu, tế bào thần kinh dễ bị kích thích quá mức và dẫn đến trạng thái động kinh.

Nguyên nhân gây trạng thái động kinh từ tổn thương sọ não

Các tổn thương mạn tính ở hệ thần kinh trung ương

Nhóm nguyên nhân mạn tính thường liên quan đến các bệnh lý kéo dài, gây suy giảm cấu trúc hoặc chức năng não theo thời gian:

• Tiền sử u não, tai biến mạch máu não: Các tổn thương tồn tại lâu dài này tạo ra ổ động kinh, làm tăng nguy cơ xuất hiện trạng thái động kinh về sau.
• Rối loạn chuyển hóa hoặc ngộ độc: Mất cân bằng điện giải, rối loạn chức năng gan thận hoặc nhiễm độc có thể tác động trực tiếp lên hệ thần kinh.
• Dùng thuốc quá liều, phản ứng thuốc hoặc hội chứng cai: Một số thuốc như theophylline, betalactam… khi dùng sai liều hoặc ngưng đột ngột có thể gây cơn động kinh.
• Biến động đường huyết: Hạ đường huyết sâu hoặc tăng đường huyết đột ngột đều làm tăng kích thích thần kinh, dễ dẫn đến trạng thái động kinh.
• Sốt cao ở trẻ nhỏ: Ở một số trẻ, thân nhiệt tăng quá mức có thể gây co giật kéo dài, đặc biệt khi có yếu tố cơ địa.

Xem thêm: Nguyên nhân bệnh động kinh và các yếu tố nguy cơ

Trạng thái động kinh có nguy hiểm không?

Trạng thái động kinh rất nguy hiểm. Đây là một tình trạng khẩn cấp xảy ra khi một người bị co giật kéo dài hơn 5 phút hoặc co giật liên tục mà không có thời gian hồi phục giữa các cơn. Trạng thái động kinh có thể gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong nếu không được cấp cứu y tế kịp thời. 
Nguy hiểm cụ thể của trạng thái động kinh:

• Tổn thương não: Co giật kéo dài có thể gây tổn thương vĩnh viễn cho não, ảnh hưởng đến chức năng thần kinh và trí tuệ.
• Tử vong: Tình trạng này có nguy cơ gây tử vong cao, đặc biệt khi co giật kéo dài hơn 30-45 phút và không được can thiệp.
• Chấn thương thể chất: Người bệnh có nguy cơ gặp các chấn thương như gãy xương, trật khớp, chấn thương sọ não do té ngã hoặc va đập trong cơn co giật.
• Biến chứng hô hấp: Có thể gây khó thở, ngưng thở hoặc viêm phổi do hít phải chất tiết hoặc thức ăn.
• Rối loạn chuyển hóa: Gây ra các vấn đề như toan chuyển hóa và tiêu cơ vân.
• Tai nạn nghiêm trọng: Nếu xảy ra khi đang lái xe, vận hành máy móc hoặc ở những nơi nguy hiểm như gần nước, có thể dẫn đến tai nạn chết người. 

Cách xử trí trạng thái động kinh đúng và kịp thời

Xử trí trạng thái động kinh đúng và kịp thời rất quan trọng để tránh nguy cơ tổn thương não và các biến chứng nặng. Cần đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn, bảo vệ đường thở, theo dõi sát cơn co giật và thời gian cơn kéo dài, bù đường khi có hạ đường huyết và xử trí theo phác đồ y tế chuyên sâu khi cơn không chấm dứt sau 5-10 phút.
Các bước xử trí ngay khi phát hiện trạng thái động kinh:

• Đặt bệnh nhân nằm ngửa, đầu hơi nghiêng hoặc nằm nghiêng sang một bên để phòng nghẹn, tránh tắc đường thở. Hút đờm dãi nếu có để thông thoáng đường thở.
• Nới lỏng quần áo chật quanh cổ, tránh va đập hoặc chấn thương bằng cách dọn sạch nơi bệnh nhân co giật.
• Không cho bệnh nhân ăn uống hoặc đặt vật gì vào miệng trong lúc co giật.
• Ghi lại thời gian cơn kéo dài, cơn co giật thường tự chấm dứt trong 1-2 phút, nếu cơn kéo dài trên 5 phút hoặc cơn mới tiếp diễn liền kề không hồi phục ý thức giữa các cơn thì cần gọi cấp cứu ngay.

Xử trí trạng thái động kinh cho bệnh nhân nằm nghiêng

Điều trị y tế và hỗ trợ chuyên sâu:

• Nếu sau 10 phút co giật liên tục không ngừng, cần dùng thuốc an thần chống động kinh như Thiopentane 3-5 mg/kg hoặc các thuốc chống co giật khác theo phác đồ y tế để kiểm soát cơn.
• Theo dõi và điều chỉnh những rối loạn kèm theo như mất cân bằng nước điện giải, mất đường huyết (bù đường khi đường huyết < 2,5 mmol/l), rối loạn hô hấp, tuần hoàn.
• Đặt nội khí quản, thở máy nếu bệnh nhân không đáp ứng với thuốc và có nguy cơ suy hô hấp do co giật kéo dài.

Lưu ý quan trọng trong sơ cứu và phòng ngừa:

• Không cố gắng giữ chặt tay chân bệnh nhân khi đang co giật để tránh tổn thương.
• Không dùng các biện pháp không khoa học như nặn chanh vào miệng hay ép uống nước khi co giật.
• Khi bệnh nhân tỉnh dần, giúp nằm tư thế phục hồi, theo dõi và đưa đi khám sàng lọc nguyên nhân, điều trị nguyên nhân và các rối loạn gây động kinh.
• Việc xử trí đúng và kịp thời giúp kiểm soát cơn co giật sớm, ngăn chặn biến chứng nặng nề, giảm tỷ lệ tử vong và di chứng thần kinh.

Điều trị và phòng ngừa trạng thái động kinh tái phát

Để giảm thiểu khả năng trẻ gặp phải cơn động kinh hoặc hạn chế bệnh tiến triển nặng hơn, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Hiểu rõ yếu tố nguy cơ

Bạn cần nắm bắt các nguyên nhân có thể kích hoạt cơn động kinh, chẳng hạn như sốt cao, chấn thương đầu, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý thần kinh. Khi hiểu rõ tác nhân gây khởi phát, bạn sẽ dễ dàng hơn trong việc phòng tránh và quản lý các tình huống nguy cơ.

• Tuân thủ thuốc điều trị đúng chỉ dẫn

Thuốc chống động kinh có thể giúp kiểm soát cơn co giật ở phần lớn người bệnh. Vì vậy, trẻ cần được dùng thuốc đều đặn, đúng liều và đúng giờ theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều lượng có thể khiến cơn động kinh quay trở lại hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

• Tái khám định kỳ

Duy trì lịch tái khám giúp bác sĩ theo dõi phản ứng của trẻ với điều trị, điều chỉnh liều thuốc và phát hiện sớm những bất thường. Thông thường trẻ nên được kiểm tra sức khỏe thần kinh định kỳ mỗi 6–12 tháng, hoặc theo chỉ định cụ thể của bác sĩ chuyên khoa.

• Chăm sóc sức khỏe toàn diện

Một lối sống lành mạnh giúp trẻ giảm nguy cơ tái phát cơn động kinh:

• Ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng.
• Hoạt động thể chất nhẹ nhàng, phù hợp lứa tuổi.
• Ăn uống cân bằng, bổ sung đủ vitamin và khoáng chất.
• Giảm thiểu nguy cơ chấn thương bằng cách đảm bảo môi trường an toàn khi vui chơi.

Xem thêm: 

Tác hại của bệnh động kinh không nên xem nhẹ
Phác đồ điều trị động kinh hiệu quả đang được áp dụng

Kết luận

Trạng thái động kinh là một tình trạng cấp cứu vô cùng nguy hiểm có thể gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong nếu không xử trí đúng cách. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, hiểu rõ nguyên nhân và thực hiện đúng hướng dẫn chuyên môn sẽ giúp bảo vệ người bệnh an toàn, giảm thiểu biến chứng và ngăn ngừa tái phát. Khi xuất hiện bất kỳ cơn co giật kéo dài nào, hãy đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.