Phác đồ điều trị động kinh hiệu quả đang được áp dụng

Điều trị động kinh hiện nay đã có nhiều tiến bộ, giúp phần lớn người bệnh kiểm soát cơn co giật và duy trì cuộc sống gần như bình thường. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu, bác sĩ luôn dựa vào phác đồ chuẩn, được xây dựng theo nguyên tắc khoa học, cá thể hóa và theo dõi lâu dài. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ phác đồ điều trị đang được áp dụng, hiệu quả của từng phương pháp và lời khuyên chuyên môn để tăng tỷ lệ kiểm soát bệnh.

Nguyên tắc chung trong phác đồ điều trị động kinh

Sau khi xác định được loại cơn và mức độ bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất cho từng bệnh nhân. Việc điều trị động kinh luôn dựa trên những nguyên tắc quan trọng sau:

• Xác định chính xác thể động kinh

Việc phân loại đúng dạng cơn (cơn khu trú hay cơn toàn thể) là bước nền tảng trong điều trị. Mỗi nhóm thuốc kháng động kinh thường chỉ hiệu quả với một hoặc vài dạng cơn nhất định. Vì vậy, chẩn đoán chính xác sẽ giúp lựa chọn thuốc tối ưu và rút ngắn thời gian kiểm soát bệnh.

• Khởi trị đúng thuốc, đúng liều, chỉnh liều từ từ

Người bệnh thường được bắt đầu bằng liều thấp, sau đó tăng dần cho đến khi kiểm soát được cơn (giai đoạn cắt cơn). Khi bệnh nhân đã ổn định và không tái phát trong 1–2 năm, bác sĩ có thể xem xét duy trì liều hoặc tiến hành giảm liều theo phác đồ, nhưng phải thực hiện rất thận trọng.

Trước khi bước vào phác đồ điều trị động kinh cần nắm rõ nguyên tắc

• Tuyệt đối không tự ý dừng thuốc

Ngưng thuốc đột ngột có thể khiến cơn tái phát dữ dội, thậm chí dẫn đến trạng thái động kinh liên tục, đây là một tình trạng nguy hiểm, khó kiểm soát và có thể đe dọa tính mạng. Việc giảm hoặc ngừng thuốc phải diễn ra từ từ và luôn dưới sự theo dõi của bác sĩ.

• Đổi thuốc khi hiệu quả không đạt như mong muốn

Nếu đã đạt tới liều tối đa nhưng thuốc vẫn không kiểm soát được cơn, bác sĩ sẽ cân nhắc chuyển sang một loại thuốc khác phù hợp hơn. Việc thay thuốc cần dựa trên hiệu quả lâm sàng, dạng cơn và khả năng dung nạp của từng bệnh nhân.

• Hạn chế phối hợp nhiều thuốc

Phối hợp 2–3 loại thuốc kháng động kinh chỉ được chỉ định khi thật sự cần thiết. Dùng quá nhiều thuốc cùng lúc dễ gây tương tác bất lợi, làm tăng tác dụng phụ và không phải lúc nào cũng giúp kiểm soát cơn tốt hơn. Điều trị ưu tiên đơn trị liệu (dùng 1 thuốc) vẫn là lựa chọn tối ưu trong hầu hết trường hợp.

• Điều trị nguyên nhân nếu xác định được

Khi động kinh xuất phát từ các nguyên nhân như u não, nhiễm trùng, dị dạng mạch máu hay rối loạn chuyển hóa, điều trị nguyên nhân sẽ giúp cải thiện đáng kể tình trạng bệnh. Trong các trường hợp không tìm được nguyên nhân cụ thể, mục tiêu điều trị tập trung vào kiểm soát cơn bằng thuốc kháng động kinh.

Phác đồ điều trị động kinh phổ biến

Dựa trên mức độ bệnh động kinh, nguyên nhân và từng loại cơn, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Phác đồ gồm hai nhóm chính là phương pháp điều trị nền tảng gồm điều trị bằng thuốc, phẫu thuật, kích thích thần kinh và các phương pháp hỗ trợ khác. Dưới đây là chi tiết những hướng điều trị phổ biến đang được áp dụng rộng rãi.

Phương pháp điều trị chính

Các phương pháp này đóng vai trò trung tâm trong phác đồ điều trị động kinh của hầu hết bệnh nhân.

Điều trị bằng thuốc kháng động kinh

Điều trị bằng thuốc kháng động kinh là phương pháp phổ biến nhất và thường được sử dụng cho hầu hết bệnh nhân động kinh. Thuốc này giúp kiểm soát và hạn chế tần suất, mức độ của các cơn co giật bằng cách ổn định hoạt động điện trong não. 
Tùy vào loại động kinh, độ tuổi, thể trạng và tình trạng bệnh của từng người, bác sĩ sẽ lựa chọn một hoặc kết hợp nhiều loại thuốc như:
Phenobarbital:
Phenobarbital được sử dụng phổ biến trong các trường hợp:

• Cơn động kinh toàn thể (cơn lớn).
• Động kinh khu trú.
• Trạng thái động kinh.

Liều khuyến nghị thường dao động từ 60–120 mg/ngày, uống một lần. Thuốc có tác dụng an thần mạnh nên cần dùng đúng chỉ định.
Phenytoin:
Phenytoin thích hợp cho:

• Cơn động kinh cơn lớn.
• Động kinh từng phần phức tạp.

Liều sử dụng phụ thuộc vào độ tuổi:

• Người lớn: 200–600 mg/ngày
• Trẻ em: 5–8 mg/kg/ngày

Thuốc cần theo dõi nồng độ trong máu để hạn chế tác dụng phụ.
Carbamazepine (Tegretol):
Carbamazepine đặc biệt hiệu quả cho:

• Động kinh từng phần (đơn giản hoặc phức tạp).
• Cơn động kinh toàn thể thứ phát.

Liều khởi đầu thường từ 300–600 mg/ngày, sau đó tăng từ từ trong khoảng một tuần cho đến khi kiểm soát cơn. Liều tối đa có thể lên tới 60 mg/kg/ngày, chia làm 3 lần uống.
Ethosuximide:
Đây là thuốc ưu tiên cho cơn vắng ý thức điển hình.
Liều dùng theo nhóm tuổi:

• Người lớn: 750–1500 mg/ngày
• Trẻ dưới 6 tuổi: 20–30 mg/kg/ngày
• Trẻ trên 6 tuổi: 0,5–1 g/ngày

Ethosuximide có hiệu quả cao trong kiểm soát cơn vắng ý thức mà không gây an thần nhiều.

Điều trị bằng phẫu thuật

Phẫu thuật là lựa chọn điều trị động kinh chuyên sâu, được cân nhắc khi việc dùng thuốc không còn mang lại hiệu quả mong muốn. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ hoặc tác động lên vùng sinh cơn, giúp giảm tần suất hoặc chấm dứt hoàn toàn các cơn động kinh.
Khi nào bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật: 

• Động kinh kháng thuốc

Phẫu thuật được xem xét khi người bệnh đã điều trị bằng nhiều loại thuốc kháng động kinh, với liều tối ưu nhưng vẫn không kiểm soát được cơn. Nhóm bệnh nhân này được gọi là động kinh kháng thuốc và thường có tiên lượng cải thiện tốt sau khi can thiệp phẫu thuật nếu được chọn đúng trường hợp.

• Động kinh khu trú với ổ sinh cơn rõ ràng

Khi hình ảnh học và thăm dò điện não cho thấy một ổ động kinh nhỏ, nằm ở vị trí có thể phẫu thuật mà không ảnh hưởng đến chức năng quan trọng của não (như ngôn ngữ hay vận động), bác sĩ có thể đề xuất cắt bỏ ổ khu trú đó để ngăn chặn cơn co giật tái phát.

• Động kinh khu trú nhưng lan rộng

Một số bệnh nhân có cơn khởi phát từ một vùng xác định rồi lan ra toàn bộ não. Nếu vùng khởi phát có thể tiếp cận an toàn bằng phẫu thuật, bác sĩ có thể tiến hành can thiệp nhằm giảm mức độ lan rộng của cơn và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Điều trị động kinh bằng phẫu thuật

Kích thích thần kinh

Phương pháp kích thích thần kinh là lựa chọn thay thế hoặc bổ trợ khi các phương pháp trên không hiệu quả. Kích thích thần kinh gồm các kỹ thuật như kích thích dây thần kinh phế vị (VNS) hoặc kích thích não sâu (DBS). Các thiết bị này được cấy vào cơ thể, gửi các tín hiệu điện đến não để giảm tần suất và mức độ cơn động kinh. Đây là phương pháp ít xâm lấn hơn phẫu thuật cắt bỏ não và được sử dụng khi thuốc không kiểm soát được bệnh.

Các phương pháp điều trị hỗ trợ

Các phương pháp điều trị hỗ trợ cho bệnh nhân động kinh tập trung vào việc cải thiện kiểm soát cơn co giật và nâng cao chất lượng cuộc sống bên cạnh liệu pháp chính. Trong đó, chế độ ăn ketogenic là một trong những biện pháp hỗ trợ nổi bật và được nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả rõ rệt.
Chế độ ăn ketogenic là một chế độ ăn ít carbohydrate và giàu chất béo, nhằm tạo ra trạng thái ketosis trong cơ thể, giúp giảm sự kích thích quá mức của tế bào não, từ đó làm giảm tần suất co giật. Có nhiều dạng chế độ ăn ketogenic như chế độ ketogenic cổ điển, chế độ ăn Atkins sửa đổi, và chế độ ăn MCT (dầu triglyceride chuỗi trung bình). 
Các nghiên cứu cho thấy khoảng hơn một nửa số bệnh nhân áp dụng chế độ ăn ketogenic cổ điển giảm đáng kể các cơn co giật, với một số trẻ em giảm tới 75-90% cơn co giật sau một vài tháng áp dụng. 
Chế độ ăn Atkins sửa đổi cũng được đánh giá hiệu quả tương tự với ít tác dụng phụ hơn, phù hợp cho cả trẻ em và người lớn. Ngoài ra, chế độ ăn MCT giúp sản xuất năng lượng nhanh chóng và được dùng như một lựa chọn thay thế cho các chế độ ketogenic khác.
Bên cạnh chế độ ăn, các phương pháp hỗ trợ khác bao gồm tập luyện thể dục đều đặn, giảm stress và hỗ trợ tâm lý. Việc duy trì lối sống lành mạnh, tránh các yếu tố kích thích như thiếu ngủ, căng thẳng hay sử dụng chất kích thích cũng góp phần giảm tần suất cơn động kinh.

Điều trị động kinh có khỏi hoàn toàn không?

Điều trị động kinh có thể giúp kiểm soát tốt đến 70-90% trường hợp, với nhiều bệnh nhân có thể khỏi hoàn toàn hoặc duy trì cuộc sống không có các cơn co giật kéo dài. Tỷ lệ khỏi bệnh phụ thuộc vào việc phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ dùng thuốc hoặc can thiệp y tế phù hợp. Nhiều người bệnh, sau một thời gian dài không có cơn động kinh, có thể được bác sĩ xem xét ngừng thuốc và coi như đã khỏi bệnh.
Tuy nhiên, hiện nay chưa có phương pháp nào đảm bảo chữa khỏi hoàn toàn bệnh động kinh vĩnh viễn, vì bệnh vẫn có thể tái phát dù đã kiểm soát tốt trong nhiều năm. Một số trường hợp bệnh nặng, phức tạp, hoặc không đáp ứng thuốc vẫn cần điều trị lâu dài hoặc kết hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, kích thích thần kinh.
Phát hiện và điều trị sớm là yếu tố quan trọng giúp tăng cơ hội khỏi bệnh, giảm thiểu tổn thương não và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi điều trị không kiểm soát. Như vậy, động kinh có thể được kiểm soát hoặc khỏi hoàn toàn trong đa số trường hợp nếu điều trị kịp thời và đúng cách, nhưng vẫn cần theo dõi lâu dài để phòng tái phát.

Điều trị động kinh có thể khỏi nhưng còn phụ thuộc vào quá trình điều trị của mỗi người

Xem thêm: Bệnh động kinh có chữa được không và chữa bằng cách nào?

Lời khuyên của chuyên gia để tăng hiệu quả điều trị

Để tăng hiệu quả điều trị động kinh, các chuyên gia khuyên bệnh nhân và người nhà cần tuân thủ một số nguyên tắc và biện pháp quan trọng sau:

• Uống thuốc đều đặn, đúng liều và đúng giờ theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc mà không có ý kiến chuyên môn. Sử dụng thuốc kháng động kinh đúng cách là yếu tố then chốt để kiểm soát cơn co giật hiệu quả.
• Tránh các yếu tố kích hoạt cơn động kinh như thiếu ngủ, căng thẳng, sử dụng rượu bia và các chất kích thích, cũng như tránh tác động mạnh từ ánh sáng chói hoặc điều kiện môi trường gây stress thần kinh.
• Thực hiện chế độ sinh hoạt khoa học, ngủ đủ giấc, giữ tâm trạng ổn định, tập thể dục đều đặn và áp dụng chế độ ăn uống phù hợp, có thể phối hợp với chế độ ăn ketogenic theo tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng.
• Khi có dấu hiệu cơn động kinh hoặc các biểu hiện bất thường, cần báo ngay cho bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.
• Gia đình và người thân nên có kiến thức về cách sơ cứu đúng khi bệnh nhân lên cơn động kinh, như giữ đầu bệnh nhân nghiêng sang một bên để tránh tắc đường thở, không nhét vật cứng vào miệng, tạo môi trường an toàn xung quanh để tránh tai nạn.
• Thường xuyên tái khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo lịch hẹn, theo dõi diễn tiến bệnh để bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.
• Hỗ trợ tâm lý, động viên bệnh nhân giữ tinh thần lạc quan, tránh stress, đồng thời hạn chế những công việc hoặc hoạt động gây quá tải thần kinh.
• Thực hiện đầy đủ và đồng bộ các lời khuyên này sẽ giúp cải thiện hiệu quả điều trị, giảm thiểu tần suất và mức độ cơn động kinh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Xem thêm: 

Tiêu chuẩn chẩn đoán động kinh chính xác

Bệnh động kinh nên ăn gì để hạn chế tái phát cơn?

Kết luận

Điều trị động kinh hiện nay đã có nhiều tiến bộ giúp người bệnh kiểm soát cơn hiệu quả và sống khỏe mạnh lâu dài. Phác đồ điều trị động kinh cần cá thể hóa, tuân thủ chặt chẽ và kết hợp đúng phương pháp. Với sự hỗ trợ của thuốc, phẫu thuật, kích thích thần kinh và tối ưu lối sống, phần lớn người bệnh có thể sống ổn định, thậm chí khỏi hoàn toàn. Hãy luôn tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để đạt hiệu quả điều trị tối ưu và nâng cao chất lượng cuộc sống.