Nguyên nhân bệnh động kinh và các yếu tố nguy cơ

Nhiều người cảm thấy lo lắng khi gặp phải cơn co giật bất thường hoặc có người thân đang mắc bệnh. Vậy nguyên nhân bệnh động kinh xuất phát từ đâu? Động kinh là rối loạn thần kinh mạn tính, nhưng nguồn gốc gây bệnh lại rất đa dạng và không phải ai cũng hiểu rõ. Khi nắm được động kinh xuất phát từ đâu, yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh và làm sao nhận biết sớm sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong phòng tránh cũng như điều trị. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé.

Nguyên nhân bệnh động kinh phổ biến

Các nguyên nhân bệnh động kinh rất đa dạng, xuất phát từ yếu tố di truyền, chấn thương não, tổn thương cấu trúc não, nhiễm trùng. Hiểu rõ các nguyên nhân này sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ tái phát cơn co giật. Sau đây là phân tích chi tiết nguyên nhân của bệnh này:

1. Yếu tố di truyền

Di truyền là một trong những nguyên nhân bệnh động kinh thường gặp, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Một số nghiên cứu cho thấy người có người thân trực hệ bị động kinh thì trẻ em sinh ra có nguy cơ mắc bệnh lên đến 10-20%. Điều này không có nghĩa là di truyền tuyệt đối, nhưng các gen liên quan đến sự dẫn truyền điện trong tế bào thần kinh có thể khiến não bộ dễ bị kích hoạt bất thường, gây ra các cơn co giật.

Nguyên nhân bệnh động kinh là do yếu tố di truyền

2. Chấn thương não 

Chấn thương não xuất phát từ nguyên nhân bệnh động kinh có thể là do va đập mạnh, tai nạn giao thông, té ngã. Khi có sự tác động mạnh lên đầu sẽ gây ra tổn thương nghiêm trọng cho não. Khi não bị tổn thương sẽ làm thay đổi cấu trúc não và gây ra các bất thường trong hoạt động điện của tế bào thần kinh, từ đó phát sinh các cơn co giật. 
Các dạng tổn thương có thể bao gồm chảy máu, dập não hoặc các thay đổi cấu trúc khác sau chấn thương. Tỷ lệ người bị động kinh sau chấn thương sọ não chiếm khoảng 5-10% trong các trường hợp. 

3. Tổn thương cấu trúc não

Tổn thương cấu trúc não là nguyên nhân bệnh động kinh bao gồm sự xuất hiện của các khối u não, dị dạng mạch máu hoặc các tổn thương do đột quỵ, tai biến mạch máu não. Những bất thường này làm rối loạn hoạt động điện của não bộ và dẫn đến các cơn co giật điển hình của bệnh động kinh. Ở người trưởng thành, tổn thương cấu trúc não là nguyên nhân hàng đầu, đặc biệt ở nhóm trên 40 tuổi. Các nguyên nhân bệnh động kinh gây tổn thương cấu trúc não dẫn đến động kinh:

• Chấn thương sọ não: Tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt hoặc chấn thương trong thể thao có thể làm tổn thương vùng não cụ thể, dẫn đến động kinh.
• Tai biến mạch máu não (Đột quỵ): Đột quỵ do xuất huyết não, nhồi máu não hoặc xuất huyết dưới nhện có thể gây tổn thương vĩnh viễn cho não, tạo ra sẹo và là nguyên nhân gây động kinh, đặc biệt ở người lớn tuổi.
• U não: Các khối u trong não, dù là lành tính hay ác tính, đều có thể chèn ép và làm tổn thương các vùng mô não xung quanh, gây ra các cơn co giật.
• Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương: Các bệnh như viêm não, viêm màng não có thể gây tổn thương mô não. Nếu không được điều trị dứt điểm, tổn thương này có thể trở thành sẹo vĩnh viễn và là nguyên nhân gây động kinh kéo dài.
• Dị tật bẩm sinh hoặc bất thường phát triển: Một số trẻ sinh ra đã có các cấu trúc bất thường trong não do quá trình hình thành trong thai kỳ, chẳng hạn như loạn sản vỏ não, có thể dẫn đến động kinh ngay từ nhỏ.
• Thiếu oxy hoặc máu lên não: Những tình trạng như ngừng tim hoặc ngạt thở có thể khiến não bị thiếu oxy, gây tổn thương và dẫn đến động kinh. 

4. Nhiễm trùng và nhiễm ký sinh trùng

Nhiễm trùng và nhiễm ký sinh trùng là nguyên nhân bệnh động kinh. Do tổn thương hệ thần kinh trung ương (não, tủy sống). Các tình trạng này có thể bao gồm viêm màng não, viêm não và đặc biệt là nhiễm ấu trùng sán lợn. Các loại nhiễm trùng và ký sinh trùng này gây ra tổn thương ở não, dẫn đến hoạt động điện bất thường của não, gây ra các cơn động kinh. 

5. Thói quen tiêu thụ chất có hại đến hệ thần kinh

Lạm dụng rượu, thuốc lá, ma túy và các chất kích thích khác là những yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh động kinh. Các chất này gây độc cho tế bào thần kinh, làm thay đổi hoạt động điện não và dễ kích thích gây cơn động kinh, đặc biệt khi sử dụng trong thời gian dài hoặc dừng đột ngột. Thậm chí việc cai rượu hoặc dùng chất kích thích không kiểm soát cũng có thể gây động kinh cấp tính.

6. Mắc bệnh trầm cảm 

Nhiều khoa học đã chứng minh rằng có tới 30% người bệnh động kinh sẽ bị chứng trầm cảm, cho thấy có sự liên quan mật thiết giữa bệnh động kinh và trầm cảm. Cả hai loại bệnh này là nguyên nhân bệnh động kinh đồng thời xảy ra là do các yếu tố sinh học, tức là bị thay đổi cấu trúc não, ảnh hưởng của thuốc. Ngoài ra, còn tác động bởi tâm lý như rối loạn giấc ngủ, áp lực công việc quá lớn, mệt mỏi, lo sợ. Từ đó, làm tăng khả năng xuất hiện cơn động kinh do khả năng kiểm soát của não bị suy yếu do áp lực trong thời gian dài. 
Khi mức độ trầm cảm tăng lên, các rối loạn trong hoạt động của não cũng trở nên nghiêm trọng hơn. Điều này làm cho cơn động kinh xảy ra thường xuyên và dữ dội hơn, thậm chí vài ngày đã tái phát một lần dù người bệnh vẫn dùng thuốc chống động kinh.

Mắc bệnh trầm cảm cũng là nguyên nhân gây bệnh động kinh

7. Các rối loạn khác 

Ngoài các nguyên nhân bệnh động kinh chính, nhiều rối loạn khác cũng có thể góp phần gây bệnh động kinh như:

• Rối loạn chuyển hóa (hạ đường huyết, mất cân bằng điện giải…)
• Rối loạn giấc ngủ kéo dài
• Tác dụng phụ của một số loại thuốc
• Các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer, Parkinson

Những rối loạn này làm suy giảm chức năng não, gây mất ổn định tín hiệu thần kinh và dễ kích hoạt cơn động kinh bất ngờ.

Xem thêm: Bệnh động kinh là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh động kinh

Bên cạnh nguyên nhân bệnh động kinh, một số yếu tố có thể làm tăng khả năng mắc bệnh hoặc khiến cơn động kinh xảy ra thường xuyên hơn, bao gồm:
Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh động kinh:
Động kinh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do đặc điểm sức khỏe và yếu tố sinh học:

• Độ tuổi

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng hai giai đoạn dễ xuất hiện nhất là trẻ nhỏ và người cao tuổi. Trẻ dưới 10 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất, trong khi nhóm dưới 20 tuổi chiếm gần một nửa các trường hợp ghi nhận. Người từ 60 tuổi trở lên cũng có nguy cơ tăng do sự thoái hóa của hệ thần kinh.

• Yếu tố gia đình

Người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc động kinh sẽ dễ bị ảnh hưởng hơn do yếu tố di truyền hoặc những thay đổi trong cấu trúc gene liên quan đến hoạt động điện của não.

• Các vấn đề về não bộ

Những người từng bị tổn thương não, chấn thương sọ não, hoặc mắc nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương như viêm não, viêm màng não, viêm tủy sống đều có khả năng phát triển thành động kinh cao hơn bình thường.

• Bệnh lý mạch máu và đột quỵ

Tắc mạch, xuất huyết não hay các rối loạn mạch máu có thể làm tổn thương mô não, từ đó dẫn đến cơn động kinh.

• Người lớn tuổi mắc sa sút trí tuệ

Suy giảm chức năng nhận thức và thoái hóa tế bào thần kinh ở người bị dementia là một trong những yếu tố kích hoạt cơn động kinh.

• Trẻ từng co giật do sốt cao

Một số trẻ bị co giật khi sốt cao, nếu không được kiểm soát đúng cách có nguy cơ phát triển động kinh về sau.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện động kinh:
Một số tác nhân có thể khiến nguy cơ phát triển bệnh cao hơn:

• Tình trạng sức khỏe kém hoặc nhiễm trùng gây sốt cao

Cơ thể suy nhược, rối loạn điện giải hay sốt kéo dài có thể kích thích hoạt động điện bất thường của não.

• Thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh

Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, làm việc quá sức hoặc bỏ bữa thường xuyên đều ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

• Sử dụng chất kích thích

Rượu bia, thuốc lá, ma túy và các chất gây nghiện có thể gây tổn thương não, làm tăng nguy cơ khởi phát cơn động kinh.

• Dùng một số loại thuốc

Một số thuốc có tác dụng phụ ảnh hưởng đến hệ thần kinh hoặc làm giảm ngưỡng co giật, từ đó làm tăng khả năng xuất hiện cơn động kinh.

Biểu hiện của bệnh động kinh 

Ngoài nguyên nhân bệnh động kinh thì động kinh có biểu hiện rất đa dạng. Không phải tất cả cơn động kinh đều co giật mạnh như mọi người thường hình dung. Một số dấu hiệu phổ biến gồm:
Biểu hiện chính của bệnh động kinh

• Cơn động kinh co giật toàn thể: Rơi vào trạng thái mất ý thức, ngã xuống, co cứng và co giật các cơ toàn thân. Co giật có thể luân phiên giữa co và duỗi cơ, thường kéo dài 1-2 phút.
• Cơn động kinh cục bộ (động kinh vùng): Co giật hoặc các triệu chứng cảm giác, vận động giới hạn ở một phần cơ thể, có khi đi kèm mất ý thức.
• Cơn nhỏ: Mất ý thức ngắn, nhìn chằm chằm hoặc lặp lại các động tác đơn giản trong vài giây.
• Các triệu chứng kèm theo: Cảm giác bất thường như tê, ngứa, mùi vị lạ, đau bụng hoặc cảm giác khó chịu ở vùng đầu; hành vi vô nghĩa lặp đi lặp lại; rối loạn cảm xúc sau cơn.

Biểu hiện cơn động kinh toàn thể nguyên phát

• Bắt đầu nhanh bằng tiếng thét, mất ý thức đột ngột.
• Co cứng (cơ tăng trương lực) kèm theo co giật (giật nhanh, không kiểm soát) một hoặc nhiều bộ phận cơ thể.
• Có thể bị cắn lưỡi, sùi bọt mép, mất kiểm soát đại tiểu tiện.
• Kết thúc cơn là trạng thái mệt mỏi, uể oải, mất định hướng tạm thời.

Các dấu hiệu khác có thể xuất hiện

• Giật rung cơ: Co giật nhanh, mạnh ở một phần cơ thể, có thể đột ngột không kiểm soát.
• Mất trương lực cơ: Đột ngột mất trương lực cơ, người bệnh có thể ngã nhưng vẫn giữ ý thức.
• Cơn động kinh phức tạp cục bộ: Đồng thời mất ý thức, hành vi vô nghĩa, nói lảm nhảm, thất thường.

Biểu hiện co giật ở bệnh động kinh

Phòng ngừa bệnh động kinh như thế nào?

Phòng ngừa bệnh động kinh có thể thực hiện hiệu quả qua nhiều phương pháp kết hợp liên quan đến chế độ ăn uống, sinh hoạt, kiểm soát nguyên nhân bệnh động kinh và tránh các yếu tố kích thích cơn động kinh.

• Chế độ ăn uống và dinh dưỡng hợp lý

Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia, cà phê, đồng thời không ăn quá nhiều đạm để giảm nguy cơ phát sinh cơn động kinh.
Ăn nhiều rau củ quả và bổ sung chất xơ từ các loại rau như rau lang, mồng tơi, khoai lang, chuối giúp cải thiện sức khỏe thần kinh.
Uống đủ nước mỗi ngày (khoảng 1.5 – 2 lít) để duy trì sự cân bằng điện giải và dễ dàng kiểm soát các cơn co giật.

• Giữ lối sống lành mạnh và tinh thần ổn định

Ngủ đủ giấc, ngủ đúng giờ, tránh thức khuya và hạn chế xem các chương trình có ánh sáng nhấp nháy gây kích thích thần kinh.
Giữ tinh thần luôn thoải mái, tránh stress và căng thẳng quá mức bởi áp lực tinh thần có thể làm tăng nguy cơ động kinh.
Tập luyện thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, bơi lội để nâng cao sức khỏe tổng thể và hỗ trợ chức năng thần kinh.

• Phòng tránh tổn thương và các yếu tố nguy cơ khác

Giảm nguy cơ chấn thương đầu bằng cách cẩn thận khi tham gia giao thông, chơi thể thao và tránh té ngã.
Chăm sóc chu sinh đầy đủ giúp giảm nguy cơ động kinh do tổn thương trong quá trình sinh nở.
Hạn chế lái xe đường dài hoặc làm việc nguy hiểm khi có khả năng bị cơn động kinh đột ngột xuất hiện.

Kết luận

Hiểu rõ nguyên nhân bệnh động kinh và các yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả hơn. Động kinh không phải bệnh nan y nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách và duy trì lối sống lành mạnh. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ, hãy thăm khám chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.