Phẫu thuật động kinh: Giải pháp khi thuốc không hiệu quả

Phẫu thuật động kinh là phương pháp điều trị dành cho người bệnh không kiểm soát được cơn co giật bằng thuốc, giúp giảm mạnh hoặc chấm dứt cơn động kinh trong nhiều trường hợp. Đây là giải pháp được bác sĩ chỉ định khi động kinh kháng thuốc, mang lại cơ hội cải thiện chất lượng cuộc sống rõ rệt. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần phẫu thuật. Việc có nên mổ hay không phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, vị trí ổ động kinh và tình trạng sức khỏe tổng thể. Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn hiểu rõ khi nào cần phẫu thuật động kinh, các phương pháp hiện nay qua bài viết bên dưới nhé. 

Phẫu thuật động kinh là gì? 

Phẫu thuật động kinh là phương pháp can thiệp ngoại khoa nhằm xử lý vùng não được xác định là nguồn khởi phát các cơn co giật. Thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng bằng thuốc, phẫu thuật tác động trực tiếp vào nguyên nhân gây bệnh, từ đó giúp cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị.

Tùy vào từng trường hợp, phẫu thuật động kinh có thể hướng đến các mục tiêu sau:

• Chấm dứt hoàn toàn cơn co giật: Đây là kết quả tối ưu, giúp người bệnh có thể sinh hoạt gần như bình thường mà không còn phụ thuộc vào thuốc.
• Giảm tần suất và mức độ cơn động kinh: Trong nhiều trường hợp, việc giảm số lần và mức độ nghiêm trọng của cơn co giật đã đủ để cải thiện rõ rệt chất lượng cuộc sống.
• Hạn chế biến chứng lâu dài: Kiểm soát tốt cơn động kinh giúp giảm nguy cơ tổn thương não, suy giảm trí nhớ hoặc các rối loạn hành vi.

Phẫu thuật động kinh là phương pháp cải thiện cơn co giật 

Khi nào nên cân nhắc phẫu thuật động kinh?

Không phải ai mắc động kinh cũng cần can thiệp ngoại khoa. Phẫu thuật động kinh thường được cân nhắc trong các tình huống như:

• Động kinh kháng thuốc: Người bệnh đã sử dụng nhiều loại thuốc nhưng vẫn không kiểm soát được cơn co giật.
• Xác định rõ ổ phát sinh cơn co giật: Các kỹ thuật chẩn đoán cho thấy cơn động kinh bắt nguồn từ một khu vực cụ thể trong não, thuận lợi cho việc can thiệp.
• Cơn động kinh gây ảnh hưởng nghiêm trọng: Bao gồm nguy cơ chấn thương, suy giảm nhận thức hoặc ảnh hưởng lớn đến tâm lý và hành vi.

Các loại phẫu thuật động kinh phổ biến hiện nay

Động kinh hình thành do sự phóng điện bất thường của một nhóm tế bào thần kinh trong não. Vì vậy, việc lựa chọn phẫu thuật động kinh sẽ phụ thuộc chủ yếu vào vị trí ổ gây co giật cũng như độ tuổi và tình trạng cụ thể của người bệnh. Dưới đây là những phương pháp thường được áp dụng hiện nay:

• Phẫu thuật cắt bỏ vùng não gây động kinh

Đây là hình thức phẫu thuật động kinh được thực hiện phổ biến nhất. Bác sĩ sẽ loại bỏ một phần nhỏ mô não, là nơi khởi phát cơn co giật. Khu vực này thường liên quan đến tổn thương như u não, sẹo não hoặc dị tật bẩm sinh. Trong nhiều trường hợp, phẫu thuật được tiến hành ở thùy thái dương, là vùng đóng vai trò quan trọng trong trí nhớ, ngôn ngữ và cảm xúc.

• Phẫu thuật cắt thể chai

Thể chai là bó sợi thần kinh kết nối hai bán cầu não. Với phương pháp này, bác sĩ sẽ cắt một phần hoặc toàn bộ cấu trúc này để ngăn chặn sự lan truyền của cơn động kinh từ bên này sang bên kia. Phẫu thuật động kinh dạng này thường được chỉ định cho trẻ em có cơn co giật lan rộng và khó kiểm soát.

• Liệu pháp nhiệt kẽ bằng laser (LITT)

Phương pháp này thuộc nhóm can thiệp ít xâm lấn. Thay vì mổ mở, bác sĩ sử dụng tia laser để phá hủy chính xác vùng mô não bất thường. Toàn bộ quá trình phẫu thuật động kinh bằng LITT được định vị bằng hình ảnh cộng hưởng từ (MRI), giúp tăng độ chính xác và giảm tổn thương mô lành xung quanh.

• Phẫu thuật cắt bán cầu chức năng

Khác với việc loại bỏ mô não, kỹ thuật này tập trung vào việc ngắt kết nối giữa bán cầu bị bệnh và phần còn lại của hệ thần kinh. Nhờ đó, phẫu thuật động kinh vẫn đạt hiệu quả kiểm soát cơn co giật mà giảm thiểu ảnh hưởng đến cấu trúc não.

• Kích thích não sâu (DBS)

Kỹ thuật này không loại bỏ mô não mà can thiệp bằng cách điều chỉnh hoạt động điện. Một điện cực được cấy vào sâu trong não để phát ra các xung điện có kiểm soát, nhằm làm gián đoạn tín hiệu gây co giật. Thiết bị phát xung thường được đặt dưới da vùng ngực. Đây là lựa chọn phẫu thuật động kinh phù hợp với những trường hợp không thể cắt bỏ vùng não bệnh.

• Phẫu thuật cắt bán cầu não

Đây là can thiệp lớn, trong đó một bên bán cầu não (hoặc phần lớn vỏ não) được loại bỏ. Phương pháp này chủ yếu áp dụng cho trẻ nhỏ bị động kinh nặng, khi ổ bệnh lan rộng trong một bán cầu, thường liên quan đến bất thường bẩm sinh hoặc tổn thương từ sớm.

Có rất nhiều nhiều loại phẫu thuật động kinh được áp dụng hiện nay 

Quy trình phẫu thuật động kinh diễn ra như thế nào?

Để đảm bảo hiệu quả và an toàn, phẫu thuật động kinh được triển khai theo một quy trình chặt chẽ, bao gồm nhiều giai đoạn từ đánh giá ban đầu đến phục hồi sau mổ.

1. Đánh giá trước phẫu thuật

Trước khi tiến hành phẫu thuật động kinh, người bệnh sẽ được đánh giá toàn diện tại các trung tâm chuyên sâu về động kinh. Tại đây, một ekip gồm bác sĩ thần kinh, ngoại thần kinh và chuyên gia chẩn đoán hình ảnh sẽ phối hợp để xác định bạn có phù hợp với can thiệp hay không, đồng thời khoanh vùng chính xác khu vực não cần xử lý. Quá trình này bao gồm nhiều xét nghiệm khác nhau, có thể thực hiện ngoại trú hoặc yêu cầu nhập viện theo dõi trong vài ngày.

Đánh giá xác định ổ gây động kinh

Mục tiêu quan trọng nhất trước phẫu thuật động kinh là tìm ra chính xác vùng não khởi phát cơn co giật. Một số kỹ thuật thường được sử dụng gồm:

• Điện não đồ (EEG): Các điện cực gắn trên da đầu giúp ghi lại hoạt động điện của não khi không có cơn động kinh. Dữ liệu thu được có thể gợi ý khu vực nghi ngờ.
• EEG video: Đây là phương pháp theo dõi liên tục kết hợp ghi hình. Người bệnh thường phải ngưng thuốc tạm thời để ghi nhận cơn co giật thực tế. Việc đối chiếu giữa biểu hiện lâm sàng và tín hiệu điện não giúp xác định chính xác vị trí khởi phát.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Kỹ thuật này tạo ra hình ảnh chi tiết của não, giúp phát hiện tổn thương như u, sẹo hoặc dị dạng, là những nguyên nhân thường liên quan đến động kinh.

Trong một số trường hợp khó xác định, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn:

• EEG xâm lấn: Điện cực được đặt trực tiếp lên bề mặt hoặc sâu trong não để ghi tín hiệu chính xác hơn khi EEG thông thường chưa đủ rõ.
• EEG video xâm lấn: Kết hợp đặt điện cực và theo dõi video trong thời gian nằm viện để thu thập dữ liệu chi tiết hơn về cơn động kinh.
• Chụp PET: Đánh giá hoạt động chuyển hóa của não khi không có cơn co giật, từ đó hỗ trợ xác định vùng bất thường.
• Chụp SPECT: Đo lưu lượng máu não trong cơn động kinh, vì vùng khởi phát thường có lưu lượng máu tăng cao bất thường.

Đánh giá chức năng các vùng não

Bên cạnh việc xác định ổ bệnh, trước khi phẫu thuật động kinh, bác sĩ cũng cần hiểu rõ vai trò của từng vùng não liên quan. Điều này giúp hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các chức năng quan trọng sau phẫu thuật như ngôn ngữ, vận động hay trí nhớ.

Một số phương pháp đánh giá bao gồm:

• MRI chức năng (fMRI): Xác định vùng não hoạt động khi bạn thực hiện các nhiệm vụ như đọc, nghe hoặc nói, từ đó lập bản đồ chức năng não.
• Test Wada: Một bên não sẽ được gây ngủ tạm thời bằng thuốc, sau đó kiểm tra khả năng ngôn ngữ và trí nhớ để xác định bán cầu não chiếm ưu thế.
• Lập bản đồ não (brain mapping): Các điện cực nhỏ được đặt trực tiếp lên não để ghi nhận hoạt động khi người bệnh thực hiện các nhiệm vụ cụ thể. Phương pháp này cho phép xác định rất chính xác vùng chức năng cần bảo tồn.

2. Tiến hành phẫu thuật

Khi đã xác định rõ vị trí cần can thiệp, ca phẫu thuật động kinh sẽ được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia ngoại thần kinh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể áp dụng các kỹ thuật hiện đại như vi phẫu, hỗ trợ robot hoặc sử dụng laser để xử lý chính xác vùng não gây bệnh. Những công nghệ này giúp tăng độ chính xác, giảm xâm lấn và bảo tồn tối đa các mô não lành.

3. Phục hồi sau phẫu thuật

Sau khi hoàn tất phẫu thuật động kinh, người bệnh sẽ được chuyển đến khu hồi sức để theo dõi sát sao trong giai đoạn đầu. Thông thường, bạn có thể cần ở lại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) trong đêm đầu tiên nhằm đảm bảo các chỉ số sinh tồn ổn định. Tổng thời gian nằm viện sau phẫu thuật động kinh thường kéo dài khoảng 3–4 ngày, tùy vào tình trạng hồi phục của từng người.

Khi tỉnh lại, cảm giác đau và sưng ở vùng đầu là điều khá phổ biến. Bác sĩ sẽ kê thuốc giảm đau để giúp bạn dễ chịu hơn trong những ngày đầu. Ngoài ra, việc chườm lạnh đúng cách cũng có thể hỗ trợ giảm sưng. Các triệu chứng này thường cải thiện dần và giảm rõ rệt sau vài tuần.

Trong giai đoạn hồi phục, bạn nên dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ. Hầu hết bệnh nhân sau phẫu thuật động kinh cần tạm ngưng học tập hoặc công việc trong khoảng 1–3 tháng để cơ thể hồi phục hoàn toàn. Những tuần đầu nên hạn chế hoạt động mạnh, sau đó tăng dần mức độ vận động theo hướng dẫn của bác sĩ.

Về phục hồi chức năng, đa số trường hợp không cần can thiệp chuyên sâu nếu ca phẫu thuật động kinh diễn ra thuận lợi và không xuất hiện biến chứng như đột quỵ hay ảnh hưởng đến ngôn ngữ. Tuy nhiên, việc tái khám định kỳ vẫn rất quan trọng để theo dõi tiến triển và đảm bảo kết quả điều trị lâu dài.

Sau phẫu thuật động kinh bệnh nhân sẽ được chuyển đến khu hồi sức 

Phẫu thuật động kinh có hiệu quả không?

Phẫu thuật động kinh rất hiệu quả, đặc biệt đối với các trường hợp kháng thuốc (khoảng 60-70% bệnh nhân không còn cơn co giật sau phẫu thuật). Phương pháp này giúp loại bỏ ổ động kinh, cải thiện chất lượng cuộc sống và có thể giảm/ngừng thuốc nếu thành công. Tỷ lệ thành công cao nhất ở các trường hợp có tổn thương rõ ràng, như xơ hóa thùy thái dương. 
Các thông tin chi tiết về hiệu quả phẫu thuật động kinh:

• Tỷ lệ thành công cao: Đối với phẫu thuật cắt bỏ thùy thái dương, khoảng 2/3 bệnh nhân không còn cơn động kinh và tỷ lệ này cao hơn (trên 70-80%) nếu được phát hiện và phẫu thuật sớm.
• Hiệu quả theo nguyên nhân: Tỷ lệ hết cơn cao (>70%) với các tổn thương như u não, loạn sản vỏ não, xơ hóa thùy thái dương. Trường hợp không rõ tổn thương, tỉ lệ thành công khoảng 30-50%.
• An toàn và cải thiện đời sống: Phẫu thuật giúp giảm tần suất và cường độ co giật, giúp người bệnh (đặc biệt là trẻ em) hòa nhập xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Nguy cơ tiềm ẩn: Dù hiếm gặp, phẫu thuật có thể có rủi ro như nhiễm trùng, chảy máu não, hoặc ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, cần được tư vấn kỹ từ bác sĩ chuyên khoa.

Chăm sóc sau phẫu thuật động kinh

Sau phẫu thuật động kinh, việc chăm sóc và theo dõi đóng vai trò rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Chăm sóc tại bệnh viện:

• Theo dõi dấu hiệu sinh tồn
• Kiểm soát đau và nhiễm trùng
• Đánh giá thần kinh

Chăm sóc tại nhà:

• Tuân thủ dùng thuốc theo chỉ định
• Nghỉ ngơi hợp lý
• Tránh các yếu tố kích thích cơn động kinh (thiếu ngủ, stress)

Tái khám định kỳ:

Người bệnh cần tái khám để:

• Đánh giá hiệu quả phẫu thuật
• Điều chỉnh thuốc
• Theo dõi nguy cơ tái phát

Xem thêm: 

Tiêu chuẩn chẩn đoán động kinh chính xác
Phác đồ điều trị động kinh hiệu quả đang được áp dụng
Cách chữa bệnh động kinh đúng cách tránh tái phát
Bệnh động kinh kiêng ăn uống gì để giảm nguy cơ lên cơn?

Câu hỏi thường gặp 

1. Phẫu thuật động kinh có nguy hiểm không?

Bất kỳ cuộc phẫu thuật não nào cũng có rủi ro (như nhiễm trùng, chảy máu, hoặc ảnh hưởng đến chức năng thần kinh tạm thời). Tuy nhiên, với công nghệ định vị robot và kính hiển vi hiện nay, tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng là rất thấp (dưới 3%).

2. Sau phẫu thuật có phải uống thuốc nữa không?

Hầu hết bệnh nhân vẫn cần dùng thuốc ít nhất 1-2 năm sau mổ. Nếu trong thời gian này không có cơn co giật tái phát, bác sĩ sẽ xem xét giảm liều dần dần cho đến khi cắt hẳn.

3. Phẫu thuật động kinh có chữa khỏi hoàn toàn không?

Một số trường hợp có thể khỏi hoàn toàn, đặc biệt nếu xác định rõ vùng gây bệnh. Tuy nhiên, không phải tất cả đều đạt được kết quả này.

4. Sau mổ có bị tái phát không?

Có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân bị tái phát nếu ổ động kinh quá phức tạp hoặc có nhiều ổ phát điện ẩn nấp. Tuy nhiên, cường độ và tần suất cơn thường giảm nhẹ hơn nhiều so với trước mổ.

5. Trẻ em có thể phẫu thuật không?

Hoàn toàn có thể. Thậm chí, phẫu thuật sớm ở trẻ em có não bộ đang phát triển (tính dẻo thần kinh cao) mang lại kết quả phục hồi tốt hơn nhiều so với người lớn.

Kết luận

Phẫu thuật động kinh là giải pháp hiệu quả cho những bệnh nhân không đáp ứng với thuốc, giúp giảm hoặc chấm dứt các cơn co giật và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, việc chỉ định cần được đánh giá kỹ lưỡng bởi chuyên gia. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp tình trạng động kinh kháng thuốc, hãy chủ động thăm khám sớm để được tư vấn về phẫu thuật động kinh một cách phù hợp và an toàn.