Cơn động kinh vắng ý thức là gì? Nguyên nhân và triệu chứng nhận biết

Cơn động kinh vắng ý thức là tình trạng mất ý thức đột ngột, ngắn, người bệnh ngưng mọi hoạt động, mắt nhìn vô hồn, chằm chằm vào không trung, sau đó tỉnh lại và tiếp tục hoạt động bình thường, thường gặp ở trẻ em và có thể nhầm với mơ màng. Nếu không điều trị, bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, nhận thức và có thể gây nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ được tổng quan về bệnh động kinh vắng ý thức. 

Cơn động kinh vắng ý thức là gì?

Cơn động kinh vắng ý thức là dạng cơn động kinh đặc trưng bởi sự ngưng đột ngột hoạt động và mất ý thức trong thời gian rất ngắn. Người bệnh đang làm việc gì đó có thể bỗng ngừng lại, nhìn vô định, không phản ứng với môi trường xung quanh. Cơn thường xuất hiện ở trẻ, bắt đầu bất ngờ và cũng kết thúc nhanh chóng, khiến nhiều phụ huynh dễ lầm tưởng là trẻ lơ đễnh.
Ngoài dạng điển hình, còn có cơn vắng ý thức kiểu giật cơ. Ở dạng này, người bệnh có những động tác giật cơ đều đặn khoảng 3 lần mỗi giây, tạo nên các cử động nhịp nhàng, thường thấy ở tay hoặc cánh tay. Cánh tay có thể nâng lên từ từ trong cơn. Thời gian mỗi cơn kéo dài từ 10 đến 60 giây và trong một số trường hợp, mức độ mất ý thức có thể rất nhẹ, khó nhận biết nếu không quan sát kỹ.

Cơn động kinh vắng ý thức là loại động kinh đặc trưng bởi những cơn mất nhận thức ngắn

Nguyên nhân gây cơn động kinh vắng ý thức

Phần lớn các cơn động kinh vắng ý thức diễn ra một cách tự nhiên, không có yếu tố kích thích rõ ràng. Trong não bộ, các tế bào thần kinh (neuron) truyền tín hiệu bằng các xung điện kết hợp với chất dẫn truyền thần kinh đi qua khe synap. Khi hoạt động điện sinh học này bị mất cân bằng, não dễ rơi vào trạng thái phóng điện bất thường và gây ra cơn động kinh.
Về mặt cơ chế, một số quá trình sau được cho là liên quan đến việc khởi phát cơn:

• Tăng hoạt động của hệ dẫn truyền kích thích, khiến neuron hoạt động quá mức.
• Giảm hiệu quả của hệ dẫn truyền ức chế, làm thiếu khả năng kiểm soát phóng điện.
• Thay đổi chức năng của các kênh ion phụ trách điện thế màng, ảnh hưởng đến khả năng dẫn truyền.
• Biến đổi nồng độ ion trong và ngoài tế bào trong lúc khử cực màng, dẫn đến rối loạn tín hiệu thần kinh.

Bên cạnh các cơ chế sinh học, một số yếu tố bên ngoài cũng dễ làm cơn vắng ý thức bùng phát, bao gồm:

• Thiếu ngủ hoặc ngủ không chất lượng.
• Căng thẳng, hồi hộp, lo lắng hay quá phấn khích về cảm xúc.
• Thở gấp, khó thở hoặc vận động quá sức.
• Tiếp xúc với ánh sáng mạnh, đèn nhấp nháy, tiếng ồn lớn.
• Rượu bia và chất kích thích.
• Một số thuốc có nguy cơ gây co giật, ví dụ: isoniazid, thuốc chống loạn thần,…

Việc nhận biết các yếu tố kích hoạt này giúp người bệnh và gia đình chủ động phòng tránh, hạn chế tần suất cơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Yếu tố nguy cơ gây động kinh vắng ý thức

Không phải ai cũng có nguy cơ xuất hiện cơn động kinh vắng ý thức, tuy nhiên một số yếu tố dưới đây làm khả năng mắc bệnh cao hơn.

• Độ tuổi: Cơn vắng ý thức thường bắt đầu ở trẻ nhỏ và tuổi học đường. Bệnh có thể xuất hiện từ giai đoạn sơ sinh đến khoảng 15 tuổi, trong đó thời điểm dễ xuất hiện nhất là từ 6 – 7 tuổi.
• Giới tính: Tỷ lệ mắc bệnh ở bé gái cao hơn bé trai, vì thế các bậc phụ huynh có con gái trong độ tuổi này cần lưu ý quan sát các biểu hiện bất thường.
• Tiền sử gia đình: Nếu trong gia đình có người từng bị động kinh, nguy cơ trẻ gặp cơn vắng ý thức sẽ tăng lên do yếu tố di truyền.

Nhận diện nhóm có nguy cơ giúp cha mẹ chủ động theo dõi, phát hiện sớm và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, nhằm hạn chế ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt hằng ngày.

Trẻ em có nguy cơ mắc động kinh vắng ý thức cao hơn

Triệu chứng nhận biết động kinh vắng ý thức

Cha mẹ thường có thể nhận ra cơn động kinh vắng ý thức ở trẻ thông qua những biểu hiện đặc trưng. Trẻ đột ngột ngưng việc đang làm và nhìn đăm đăm vào một điểm xa xăm, ánh mắt vô hồn, không đáp lại lời gọi hay kích thích từ xung quanh. Cơn diễn ra rất ngắn, thường chỉ 10 – 30 giây, hiếm khi kéo dài đến vài phút. Trẻ không té ngã trong cơn, vì các cử động cơ thể vẫn được duy trì.
Ngoài mất tương tác với môi trường, trẻ có thể xuất hiện thêm một số động tác tự động như:

• Chớp mắt liên tục.
• Mấp máy môi, nhai hoặc liếm môi.
• Xoa hoặc vê các ngón tay.
• Những cử động lặp đi lặp lại nhưng nhẹ nhàng.

Khi cơn kết thúc, trẻ trở lại hoạt động bình thường ngay lập tức như thể chưa có chuyện gì xảy ra, và không nhớ những gì vừa diễn ra trong cơn.
Nếu các cơn xảy ra nhiều lần trong ngày, trẻ có thể trở nên bối rối, kém tập trung, đặc biệt trong môi trường học đường. Việc tiếp thu bài giảng bị ảnh hưởng, và giáo viên thường nhận xét trẻ hay mất tập trung, mơ màng hoặc không nghe lời.
Mặc dù tình trạng này phổ biến nhất ở trẻ em, người lớn cũng có thể gặp cơn động kinh vắng ý thức, chỉ là ít được chú ý hơn vì triệu chứng thường nhẹ và dễ nhầm lẫn với sự thiếu tập trung.

Biến chứng nếu không điều trị kịp thời

Đa phần các trường hợp cơn động kinh vắng ý thức ở trẻ em có tiên lượng tốt. Khoảng 3/4 trẻ có thể hoàn toàn hết cơn khi bước vào lứa tuổi thiếu niên, đặc biệt là những trẻ chỉ gặp cơn vắng ý thức đơn thuần, không kèm theo các dạng động kinh khác.
Nhìn chung, cơn vắng ý thức thường không gây biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, các triệu chứng lặp đi lặp lại có thể khiến trẻ gặp một số vấn đề trong sinh hoạt và học tập nếu không được quan tâm đúng mức, chẳng hạn:

• Ảnh hưởng khả năng tiếp thu kiến thức, trẻ dễ bỏ sót thông tin trên lớp.
• Rối loạn hành vi hoặc cảm xúc, dễ cáu gắt, thu mình.
• Hạn chế tham gia hoạt động xã hội, dẫn đến cảm giác tách biệt với bạn bè.

Ở một số trẻ, cơn vắng ý thức xuất hiện cùng các dạng động kinh khác, vì vậy cần dùng thuốc chống động kinh lâu dài. Những trường hợp này có thể gặp thêm các cơn co cứng, giật cơ hoặc co giật toàn thể, nên việc theo dõi và điều trị phải được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Sự đồng hành của cha mẹ, giáo viên và môi trường xung quanh đóng vai trò quan trọng, giúp trẻ thích nghi tốt, duy trì tâm lý ổn định và hòa nhập với học đường.

Cách chẩn đoán bệnh động kinh vắng ý thức

Khi nghi ngờ trẻ có cơn động kinh vắng ý thức, phụ huynh nên đưa trẻ đến khám tại bác sĩ chuyên khoa Nội thần kinh hoặc Nhi thần kinh. Trong buổi thăm khám, bác sĩ sẽ ghi nhận chi tiết những biểu hiện mà trẻ gặp phải, thời gian xuất hiện, tần suất các cơn và tình huống xảy ra. Các thông tin này giúp định hướng chẩn đoán, trước khi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.
Các xét nghiệm thường dùng trong chẩn đoán
Để xác định chính xác, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp cận lâm sàng sau:

• Điện não đồ (EEG): Đây là xét nghiệm đóng vai trò quan trọng nhất trong chẩn đoán và phân loại cơn vắng ý thức. Đặc trưng thường gặp là phức hợp gai – sóng toàn thể với tần số khoảng 3 lần/giây. Trong quá trình ghi EEG, trẻ có thể được yêu cầu thở sâu, thở nhanh hoặc nhìn vào ánh sáng nhấp nháy, nhằm kích hoạt cơn nếu có.
• Chụp CT hoặc MRI não: Hình ảnh não ở người bệnh có cơn vắng ý thức thường không thấy bất thường, nhưng hai kỹ thuật này rất hữu ích để loại trừ các nguyên nhân khác gây co giật, chẳng hạn như khối u não, tổn thương sau đột quỵ hoặc các bất thường cấu trúc.

Việc phối hợp giữa thăm khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp và an toàn cho trẻ.

Chẩn đoán bệnh động kinh vắng ý thức bằng MRI não

Phương pháp điều trị động kinh vắng ý thức

Việc điều trị cơn động kinh vắng ý thức cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Mục tiêu điều trị là kiểm soát cơn, phòng tái phát và xử lý các nguyên nhân nền (nếu có). Phác đồ thường bao gồm thuốc chống động kinh, lựa chọn dựa trên loại cơn, số lần xảy ra, độ tuổi bệnh nhân và tình trạng sức khỏe chung.
Nhiều trẻ sau khi đáp ứng thuốc tốt, không xuất hiện cơn trong khoảng 2 năm có thể được bác sĩ cân nhắc ngưng điều trị dược phẩm. Tuy nhiên, việc dừng thuốc phải được giám sát y khoa, không tùy ý giảm liều hoặc tự ngưng để tránh nguy cơ tái phát cơn hoặc tác dụng phụ nguy hiểm.
Các thuốc thường dùng trong điều trị
Một số nhóm thuốc được kê toa phổ biến trong kiểm soát cơn vắng ý thức:

• Ethosuximide

Đây là lựa chọn hàng đầu trong điều trị cơn động kinh vắng ý thức. Thuốc có hiệu quả tốt, nhưng có thể gây một số tác dụng phụ như buồn nôn, buồn ngủ, mệt mỏi, tăng hiếu động,…

• Valproic acid

Thường được sử dụng khi trẻ có cơn vắng ý thức kèm các dạng động kinh khác như co cứng – co giật. Thuốc không phù hợp cho phụ nữ mang thai hoặc đang có kế hoạch mang thai do nguy cơ gây dị tật thai nhi.

• Lamotrigine

Là lựa chọn thay thế trong nhiều trường hợp. Thuốc có ít tác dụng phụ hơn, hiệu quả ổn định. Một số người có thể gặp phát ban nhẹ, buồn nôn trong thời gian đầu dùng thuốc.

• Topiramate

Dùng cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Các tác dụng phụ hay gặp gồm rối loạn tiêu hóa, thay đổi cân nặng, buồn ngủ, khô mắt hoặc khô miệng.
Trong suốt quá trình điều trị, trẻ cần tái khám định kỳ, theo dõi hiệu quả thuốc và đánh giá biểu hiện bất thường. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều hoặc thay đổi thuốc khi cần thiết để đạt hiệu quả tối ưu.

Cách phòng ngừa tái phát cơn

Đối với trẻ em hoặc người lớn có cơn động kinh vắng ý thức, duy trì lối sống khoa học đóng vai trò quan trọng giúp giảm tần suất cơn, hạn chế nguy cơ tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Thói quen sinh hoạt có lợi

• Ngủ đủ giấc và giữ nhịp sinh hoạt ổn định

Giấc ngủ kém là yếu tố kích hoạt cơn ở nhiều người. Vì vậy, nên ngủ đúng giờ, tạo môi trường ngủ thoải mái.

• Tuân thủ điều trị

Uống thuốc đúng liều và đúng thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ. Tránh tự ý thay đổi liều hoặc ngừng thuốc.

Uống thuốc đúng liều, đúng thời gian cũng là cách phòng ngừa động kinh tái phát cơn

• Hạn chế hoạt động nguy hiểm

Những hoạt động có nguy cơ té ngã, đuối nước hoặc mất an toàn nên được giám sát, ví dụ: bơi lội, tắm một mình, leo trèo, lái xe, chơi thể thao cường độ cao.

• Quản lý cảm xúc và căng thẳng

Các phương pháp hỗ trợ tâm lý như liệu pháp nhận thức – hành vi, thư giãn, hít thở sâu, giảm lo âu rất hữu ích giúp ngăn yếu tố kích hoạt cơn.

• Vận động thường xuyên

Tập thể dục đều đặn giúp cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần, nhưng nên lựa chọn hoạt động phù hợp với tình trạng sức khỏe.

• Hỗ trợ giao tiếp xã hội

Người bệnh đôi khi phải đối mặt với ánh nhìn kỳ thị hoặc hiểu lầm. Gia đình, bạn bè và cộng đồng nên được trang bị kiến thức đúng để tạo môi trường tôn trọng và đồng hành với người bệnh.

• Dùng vòng tay y tế

Vòng tay hoặc thẻ y tế giúp người xung quanh nhận biết tình trạng khi cơn xảy ra, hỗ trợ kịp thời và đúng cách.
Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị

Ở một số trường hợp cơn động kinh khó kiểm soát bằng thuốc, bác sĩ có thể đề nghị chế độ ăn giàu chất béo và giảm carbohydrate (như chế độ ăn ketogenic). Thực phẩm có lợi gồm:

• Các loại hạt, quả bơ.
• Cá béo như cá hồi, cá ngừ, cá lăng.
• Ngũ cốc nguyên cám thay cho tinh bột tinh chế.

Việc thay đổi chế độ ăn cần theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ, không tự áp dụng.
Ghi chú khi tái khám
Để hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng, người chăm sóc nên ghi lại thông tin mỗi khi cơn xảy ra:

• Cơn xuất hiện trong hoàn cảnh nào?
• Kéo dài bao lâu?
• Trước khi cơn xảy ra, người bệnh đang làm gì?
• Sau cơn, trẻ hoặc người lớn có biểu hiện ra sao?

Những dữ liệu này giúp bác sĩ điều chỉnh điều trị phù hợp, tăng hiệu quả kiểm soát bệnh.

Xem thêm:

Động kinh toàn thể là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
Động kinh cục bộ là gì? Nguyên nhân và cách nhận biết

Kết luận 

Cơn động kinh vắng ý thức tuy không gây co giật mạnh nhưng lại ảnh hưởng sâu đến học tập, hành vi và chất lượng sống, đặc biệt là ở trẻ em. Việc nhận biết sớm triệu chứng, thăm khám đúng chuyên khoa và tuân thủ điều trị sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng. Nếu trẻ hay thẫn thờ, mất tập trung, dừng lại vài giây khi đang hoạt động, cha mẹ nên đưa đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Khi chăm sóc đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh và hạn chế tái phát cơn động kinh vắng ý thức.