Co giật do căng thẳng là bệnh gì? Dấu hiệu và cách xử trí

Co giật do căng thẳng hay còn gọi là co giật tâm lý không do động kinh là tình trạng các cơn co giật xuất hiện do áp lực tâm lý quá mức thay vì do phóng điện bất thường trong não. Đây là một phản ứng của cơ thể trước những sang chấn hoặc stress kéo dài mà hệ thần kinh không thể tự điều tiết. Việc hiểu rõ bản chất của tình trạng này là bước đầu tiên quan trọng để điều trị hiệu quả và tránh nhầm lẫn với bệnh lý động kinh nguy hiểm. Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của tình trạng này qua bài viết dưới đây nhé. 

Co giật do căng thẳng là bệnh gì?

Co giật do căng thẳng thường được gọi trong y khoa là cơn co giật tâm lý không do động kinh (Psychogenic Nonepileptic Seizures – PNES). Đây là một rối loạn chức năng thần kinh có liên quan chặt chẽ đến yếu tố tâm lý. Người bệnh có thể xuất hiện các cơn co giật với biểu hiện rất giống động kinh như co cứng cơ, giật tay chân, run rẩy hoặc thoáng mất ý thức. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là co giật do căng thẳng không bắt nguồn từ rối loạn điện não, mà là phản ứng của cơ thể trước áp lực tinh thần quá mức.

Thực chất, khi stress, lo âu hay sang chấn tâm lý kéo dài không được giải tỏa, não bộ có thể chuyển hóa những căng thẳng đó thành triệu chứng thể chất, trong đó có các cơn co giật. Vì vậy, co giật do căng thẳng được xem là cách cơ thể phát tín hiệu rằng hệ thần kinh đang bị quá tải về mặt cảm xúc.

Co giật do căng thẳng là rối loạn thần kinh liên quan đến yếu tố tâm lý

Nguyên nhân và đối tượng dễ gặp:

Nguyên nhân phổ biến của co giật do căng thẳng thường liên quan đến stress mạn tính, lo âu kéo dài, trầm cảm hoặc những trải nghiệm sang chấn trong quá khứ. Những ký ức tiêu cực như bị bạo hành, tai nạn nghiêm trọng hay áp lực tâm lý dồn nén trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ khởi phát các cơn co giật.

Nhiều nghiên cứu cho thấy phụ nữ trẻ có tỷ lệ mắc co giật do căng thẳng cao hơn nam giới. Bên cạnh đó, người có tiền sử rối loạn tâm lý như lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn nhân cách cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Việc nhận diện sớm và can thiệp đúng hướng, đặc biệt là hỗ trợ tâm lý, đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát và cải thiện tình trạng này.

Dấu hiệu nhận biết co giật do căng thẳng

Co giật do căng thẳng có biểu hiện khá phong phú, dễ khiến người bệnh và người xung quanh nhầm lẫn với động kinh hay các bệnh lý thần kinh khác. Các cơn co giật có thể xảy ra ở toàn thân hoặc chỉ khu trú ở một vùng cơ, kèm theo tình trạng co cứng, run giật hoặc mất khả năng kiểm soát vận động trong chốc lát.

Một số trường hợp còn xuất hiện ngất hoặc rơi vào trạng thái mất ý thức tạm thời. Điểm đáng chú ý là co giật do căng thẳng thường bùng phát trong lúc tinh thần bị áp lực cao, lo âu kéo dài hoặc ngay sau những kích thích cảm xúc mạnh.

Không chỉ dừng lại ở các cơn co giật, người mắc co giật do căng thẳng còn có thể gặp nhiều triệu chứng đi kèm liên quan đến tâm lý và hệ thần kinh. Đau đầu âm ỉ, chóng mặt, buồn nôn khiến sinh hoạt hàng ngày bị ảnh hưởng đáng kể. Một số người cảm thấy khó thở, hồi hộp, tim đập nhanh, nhất là khi stress tăng cao.

Ngoài ra, cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò ở tay chân hoặc rối loạn cảm giác cũng khá thường gặp. Khi căng thẳng kéo dài, tình trạng rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung và suy giảm hiệu suất học tập, làm việc cũng dễ xuất hiện, làm cho co giật do căng thẳng trở nên khó kiểm soát hơn nếu không được can thiệp sớm.

Nguyên nhân dẫn đến co giật do căng thẳng

Nguyên nhân chủ yếu của co giật do căng thẳng xuất phát từ các yếu tố tâm lý hơn là tổn thương thực thể ở não. Tình trạng stress kéo dài, lo âu thường xuyên hoặc áp lực tinh thần không được giải tỏa có thể khiến hệ thần kinh rơi vào trạng thái quá tải. Khi đó, cơ thể sẽ phản ứng bằng những biểu hiện thể chất bất thường, trong đó có các cơn co giật.

Bên cạnh stress mạn tính, những sang chấn tâm lý trong quá khứ như mất mát lớn, tai nạn, bạo hành hoặc các trải nghiệm gây tổn thương tinh thần sâu sắc cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng. Những ký ức tiêu cực này có thể bị dồn nén và bộc lộ ra ngoài thông qua co giật do căng thẳng, như một cách cơ thể giải phóng áp lực nội tâm. Điều này lý giải vì sao nhiều trường hợp co giật xuất hiện rõ rệt hơn trong giai đoạn tinh thần bất ổn hoặc khi người bệnh đối mặt với căng thẳng cảm xúc mạnh.

Nguyên nhân co giật do căng thẳng xảy ra do stress, lo âu thường xuyên

Xem thêm: Các loại co giật thường gặp và cách xử trí đúng

Phân biệt co giật do căng thẳng với bệnh lý động kinh

Việc chẩn đoán co giật do căng thẳng không đơn giản, bởi các biểu hiện bên ngoài rất dễ nhầm lẫn với động kinh hoặc những rối loạn thần kinh khác. Do đó, bác sĩ thường cần kết hợp thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng cùng các xét nghiệm chuyên sâu để đưa ra kết luận chính xác.

Trước hết, thăm khám lâm sàng giữ vai trò then chốt. Bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tiền sử bệnh, đặc điểm các cơn co giật và những yếu tố khởi phát liên quan. Các câu hỏi thường tập trung vào việc người bệnh có đang chịu áp lực tâm lý, stress kéo dài hay từng trải qua sang chấn tinh thần nào hay không. Việc quan sát trực tiếp cơn co giật (nếu có điều kiện) cũng giúp bác sĩ đánh giá thời gian xuất hiện, tần suất, hình thái co giật và các biểu hiện đi kèm, từ đó định hướng ban đầu giữa co giật do căng thẳng và động kinh.

Bên cạnh đó, điện não đồ (EEG) là phương tiện quan trọng giúp phân biệt hai tình trạng này. EEG cho phép ghi nhận hoạt động điện của não và phát hiện những bất thường đặc trưng của động kinh. Ở người bị co giật do căng thẳng, kết quả EEG thường không ghi nhận sóng động kinh điển hình, dù đôi khi có thể xuất hiện một số thay đổi không đặc hiệu, không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán động kinh.

Ngoài EEG, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) nhằm loại trừ những nguyên nhân thực thể khác như u não, đột quỵ hay tổn thương cấu trúc não. Các xét nghiệm máu cũng được sử dụng để kiểm tra rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng hoặc các yếu tố toàn thân có khả năng gây co giật. Sự kết hợp toàn diện các bước này giúp phân biệt chính xác co giật do căng thẳng với động kinh, từ đó định hướng điều trị phù hợp và hiệu quả hơn.

Cách xử trí khi gặp cơn co giật do căng thẳng

Điều trị co giật do căng thẳng không chỉ tập trung vào kiểm soát cơn co giật mà quan trọng hơn là xử lý tận gốc các vấn đề tâm lý gây ra tình trạng này. Phác đồ điều trị thường mang tính toàn diện, kết hợp nhiều phương pháp nhằm giúp người bệnh ổn định tinh thần và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Tâm lý trị liệu 

Tâm lý trị liệu được xem là hướng tiếp cận cốt lõi đối với người mắc co giật do căng thẳng. Trong đó, liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) giúp bệnh nhân nhận diện các suy nghĩ tiêu cực, niềm tin sai lệch và hành vi không phù hợp, từ đó học cách điều chỉnh phản ứng trước stress và cảm xúc mạnh. Nhờ vậy, khả năng kiểm soát cơn co giật cũng được cải thiện rõ rệt.

Bên cạnh CBT, liệu pháp tâm lý động tập trung khai thác những xung đột nội tâm và sang chấn tâm lý tiềm ẩn. Quá trình này giúp người bệnh hiểu rõ nguồn gốc căng thẳng của bản thân, từng bước đối diện và giải quyết các vấn đề sâu xa. Ngoài ra, các phương pháp thư giãn như thiền, yoga, luyện thở hay kỹ thuật thả lỏng cơ thể cũng mang lại lợi ích trong việc giảm lo âu, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ kiểm soát co giật do căng thẳng.

Điều trị bằng thuốc khi cần thiết

Trong một số trường hợp, đặc biệt khi người bệnh có kèm theo trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giảm lo âu để hỗ trợ điều trị. Thuốc chống co giật đôi khi cũng được cân nhắc, nhưng thường chỉ sử dụng ngắn hạn và phải theo dõi sát sao, vì co giật do căng thẳng không xuất phát từ rối loạn điện não như động kinh.

Có thể xử lý cơn co giật do căng thẳng bằng thuốc hoặc tâm lý trị liệu

Vai trò của gia đình và môi trường xã hội

Sự đồng hành của gia đình và xã hội có ý nghĩa rất lớn trong quá trình điều trị co giật do căng thẳng. Việc tạo ra môi trường sống tích cực, giảm áp lực tinh thần và tránh phán xét giúp người bệnh cảm thấy an toàn và được thấu hiểu hơn. Gia đình nên khuyến khích bệnh nhân tham gia các hoạt động xã hội phù hợp, duy trì lối sống lành mạnh để từng bước cải thiện sức khỏe tinh thần và hạn chế tái phát các cơn co giật.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Cơn co giật do căng thẳng (stress) cần đi khám bác sĩ ngay khi:

• Lần đầu tiên bị co giật: Cần kiểm tra để xác định nguyên nhân, loại trừ các bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm.
• Cơn kéo dài hơn 5 phút: Cơn giật kéo dài có thể gây thiếu oxy não.
• Co giật liên tục: Một cơn khác bắt đầu ngay khi cơn trước vừa kết thúc.
• Bất tỉnh/Không tỉnh lại: Sau khi giật, người bệnh không tỉnh táo, khó thở hoặc lú lẫn kéo dài.
• Bị chấn thương: Co giật kèm theo ngã hoặc va đập gây thương tích.
• Đối tượng đặc biệt: Người bị co giật đang mang thai, mắc bệnh tiểu đường hoặc tim mạch. 

Xem thêm: 

Bệnh co giật có chữa được không? Nhận biết sớm để chữa hiệu quả
Triệu chứng co giật chân tay khi ngủ và cách khắc phục

Kết luận 

Co giật do căng thẳng không phải là bệnh động kinh nhưng là dấu hiệu cho thấy cơ thể và tâm lý đang chịu áp lực quá mức. Việc nhận biết đúng, xử trí kịp thời và điều chỉnh lối sống sẽ giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả. Nếu các cơn co giật do căng thẳng xảy ra thường xuyên hoặc gây ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên chủ động thăm khám để được tư vấn và điều trị đúng hướng.