Phân loại các cơn động kinh và hướng điều trị phù hợp

Động kinh là một rối loạn thần kinh mãn tính của hệ thần kinh trung ương, đặc trưng bởi các cơn co giật đột ngột. Phân loại các cơn động kinh giúp nhận biết chính xác cơn mà người bệnh gặp phải, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp, nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống. Cùng Thuốc Hướng Thần nhận biết các loại cơn động kinh qua bài viết bên dưới nhé.

Động kinh là gì?

Động kinh là một rối loạn của hệ thần kinh trung ương, trong đó hoạt động của não bị thay đổi bất thường, dẫn đến các cơn co giật hoặc các thay đổi về hành vi, cảm giác và ý thức kéo dài trong thời gian ngắn. 
Nguyên nhân là do sự phóng điện đột ngột và quá mức của một nhóm tế bào thần kinh trong vỏ não, gây ra các biểu hiện như co giật, mất kiểm soát vận động, vắng ý thức đột ngột hoặc các cảm giác khác lạ. 
Động kinh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và biểu hiện qua các cơn động kinh lặp đi lặp lại, thường là ngắn và đột ngột, kèm theo rối loạn chức năng thần kinh khác nhau tùy từng trường hợp.

Động kinh là tình trạng rối loạn hệ thần kinh trung ương

Phân loại các cơn động kinh

Phân loại các cơn động kinh là bước quan trọng trong chẩn đoán và điều trị bệnh. Việc phân loại giúp bác sĩ xác định loại cơn, đánh giá mức độ nguy hiểm và đề xuất phương pháp điều trị phù hợp. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Quốc tế về Động kinh (ILAE), cơn động kinh được chia thành 3 nhóm chính: cơn động kinh toàn thể, cơn động kinh cục bộ và cơn động kinh không rõ khởi phát.

Cơn động kinh toàn thể

Cơn động kinh toàn thể xuất hiện khi các tín hiệu điện bất thường lan tỏa khắp não bộ, ảnh hưởng đến toàn bộ các vùng não cùng lúc. Loại cơn này thường gây mất ý thức ngay lập tức và có thể kèm theo co giật mạnh, làm người bệnh té ngã hoặc mất kiểm soát cơ thể.
Các loại cơn toàn thể phổ biến bao gồm:

• Cơn co giật 

Trước khi cơn bùng phát, một số bệnh nhân có thể xuất hiện các dấu hiệu báo trước như: cảm giác giật nhẹ ở ngón tay, nóng ran trong mắt, ù tai, ngửi thấy mùi lạ hoặc cảm giác lo lắng, bồn chồn. Khi cơn xuất hiện, bệnh nhân đột ngột mất ý thức, cơ thể cứng đờ, tay nắm chặt, cơ hô hấp và thanh quản co thắt, tạm thời ngừng thở. Đây là giai đoạn co cứng, kéo dài khoảng 20 – 30 giây.
Tiếp theo là giai đoạn co giật toàn thân, các chi co giật nhịp nhàng từ chậm đến nhanh, sau đó dần thưa và ngừng. Giai đoạn này thường kéo dài 30 – 60 giây. Sau cơn, cơ thể mềm ra, bệnh nhân vẫn mất ý thức, thở sâu và đồng tử giãn nhẹ. Khi tỉnh lại, người bệnh có thể lú lẫn vài phút trước khi hoàn toàn hồi phục.

• Cơn vắng ý thức

Thường gặp ở trẻ em, cơn vắng ý thức biểu hiện bằng việc đột ngột mất kết nối với môi trường xung quanh trong vài giây. Người ngoài có thể nhầm tưởng trẻ đang ngủ gật hoặc thiếu tập trung.

• Cơn giật cơ 

Đặc trưng bởi những cử động giật cơ ngắn, đột ngột và đối xứng, có thể xảy ra ở tay, đầu hoặc toàn thân. Cơn không gây mất ý thức, thường khởi phát ở tuổi thanh niên và hay xuất hiện vào buổi sáng. Một số trường hợp có thể khiến bệnh nhân ngã, nhưng phục hồi nhanh chóng.

• Cơn mất trương lực cơ 

Người bệnh đột ngột mất trương lực cơ, dẫn đến ngã nhưng hồi phục ngay lập tức. Loại cơn này ít gặp, chiếm khoảng 1% tổng số bệnh nhân động kinh.

• Hội chứng West

Hội chứng West thường xuất hiện ở trẻ dưới 1 tuổi, nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn nữ. Cơn xảy ra rất ngắn, khoảng 2 – 3 giây, với các cử động co thắt gấp đối xứng cả hai bên cơ thể. Chi trên có thể bắt chéo trước ngực, chi dưới gấp lại; trong một số trường hợp, cơ thể duỗi thẳng nhưng chi trên khép và bắt chéo.

Phân loại các cơn động kinh

Cơn động kinh cục bộ

Cơn động kinh cục bộ hay còn gọi là cơn động kinh khu trú, xuất hiện khi hoạt động điện bất thường chỉ giới hạn ở một phần não. Loại cơn này có thể ảnh hưởng đến cảm giác, vận động, hành vi hoặc nhận thức tùy vào vùng não bị kích thích.
Phân loại các cơn động kinh cục bộ được chia thành:

• Cơn cục bộ đơn giản (không mất ý thức)

Trong loại cơn này, bệnh nhân vẫn hoàn toàn tỉnh táo và nhận thức đầy đủ về môi trường xung quanh. Co giật thường xuất hiện ở một bộ phận cơ thể như mặt hoặc một chi. Các biểu hiện co cứng hoặc giật cơ chỉ khu trú ở một vùng nhất định và thường ít khi tiến triển thành các cơn nặng hơn.

• Cơn cục bộ phức tạp (kèm rối loạn ý thức)

Loại cơn này bắt đầu giống cơn cục bộ đơn giản nhưng sau đó xuất hiện rối loạn ý thức. Bệnh nhân có thể thể hiện các hành vi bất thường như nói lảm nhảm, nhăn mặt, cởi quần áo vô thức, hoặc đi lang thang mà không nhận thức được. Đáng lưu ý, các cơn cục bộ phức tạp có khả năng tiến triển thành cơn toàn thể thứ phát nếu tình trạng điện não lan rộng.

• Cơn toàn thể hóa thứ phát

Đây là giai đoạn khi các cơn cục bộ, dù đơn giản hay phức tạp, lan tỏa ra toàn bộ não, dẫn đến mất ý thức hoàn toàn và các biểu hiện co giật toàn thân. Bệnh nhân có thể nhận biết dấu hiệu báo trước, nhưng sự lan tỏa xảy ra rất nhanh. Chỉ điện não đồ mới có thể xác định chính xác bản chất cơn này.

Cơn động kinh không rõ khởi phát

Trong phân loại các cơn động kinh, cơn động kinh không rõ khởi phát là loại cơn không xác định được điểm khởi phát ban đầu trong não. Tuy nhiên, các cơn này vẫn có thể được phân loại tiếp theo kiểu triệu chứng vận động như cơn co cứng - co giật hoặc kiểu không vận động như cơn ngưng hành vi. Mức độ ý thức trong các cơn này có thể bị giảm nhưng không phải là đặc điểm để phân biệt loại cơn này.

Chẩn đoán bệnh động kinh

Chẩn đoán bệnh động kinh là một quá trình phức tạp dựa vào sự kết hợp giữa yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng để xác định chính xác bệnh.
Phương pháp chẩn đoán lâm sàng
Chẩn đoán bắt đầu với việc hỏi bệnh một cách tỉ mỉ, tập trung vào mô tả chi tiết của các cơn co giật từ chính người bệnh hoặc người chứng kiến. Các bác sĩ cũng sẽ khám thần kinh để kiểm tra hành vi, kỹ năng vận động và chức năng tinh thần nhằm xác định dạng và nguyên nhân động kinh. Đặc biệt chú ý các dấu vết như sẹo hoặc tổn thương do cơn co giật để hỗ trợ đánh giá bệnh.
Cận lâm sàng

• Điện não đồ (EEG) là công cụ chủ chốt ghi nhận hoạt động điện bất thường ở não, giúp xác định loại động kinh và phân loại cơn.
• Chụp não bằng CT hoặc MRI giúp phát hiện các tổn thương cấu trúc não như khối u, đột quỵ hoặc viêm não.
• Trong một số trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng hoặc các nguyên nhân khác, chọc dịch não tủy sẽ được tiến hành để xét nghiệm.
• Xét nghiệm di truyền và xét nghiệm máu cũng có thể được sử dụng tùy trường hợp để hỗ trợ chẩn đoán.

Đặc điểm chẩn đoán
Chẩn đoán động kinh không thể dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà cần tổng hợp các thông tin lâm sàng và cận lâm sàng. Cơn động kinh là biểu hiện lâm sàng rõ ràng của sự phóng điện bất thường và quá mức của các nhóm neuron trong não. Việc ghi nhận chính xác đặc điểm từng cơn và các thay đổi trên EEG trong và ngoài cơn giúp phân biệt động kinh với các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự.

Chụp não chẩn đoán động kinh bằng MRI

Xem thêm: Tiêu chuẩn chẩn đoán động kinh chính xác

Hướng điều trị bệnh động kinh hiệu quả 

Hướng điều trị bệnh động kinh hiệu quả bao gồm chủ yếu là dùng thuốc chống động kinh (AEDs), kết hợp với các phương pháp điều trị không dùng thuốc và phẫu thuật khi cần thiết. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào từng phân loại các cơn động kinh, nguyên nhân, mức độ bệnh và phản ứng với điều trị của từng bệnh nhân.
Thuốc chống động kinh (AEDs)

• Là phương pháp điều trị chính cho khoảng 60-70% bệnh nhân động kinh.
• Các thuốc phổ biến gồm phenytoin, carbamazepine, valproate, lamotrigine, levetiracetam với cơ chế kiểm soát các cơn co giật.
• Liều thuốc được bắt đầu từ thấp và tăng dần cho đến khi kiểm soát được các cơn động kinh, đồng thời tối ưu hóa để giảm tác dụng phụ.
• Đánh giá hiệu quả dựa trên kiểm soát cơn và tuân thủ điều trị của người bệnh.

Phẫu thuật động kinh

• Được chỉ định cho các bệnh nhân có cơn co giật bắt nguồn từ một vùng não cụ thể và không đáp ứng thuốc.
• Các loại phẫu thuật bao gồm loại bỏ vùng não gây co giật (respective surgery), cắt bỏ thùy thái dương, hoặc cắt đứt kết nối thần kinh (corpus callosotomy).
• Phẫu thuật giúp giảm hoặc loại bỏ các cơn động kinh nếu được chỉ định chính xác.

Các phương pháp điều trị không dùng thuốc

• Chế độ ăn ketogenic: giàu chất béo, ít carbohydrate, giúp giảm tần suất cơn co giật, đặc biệt hiệu quả ở trẻ em và một số người lớn.
• Kích thích thần kinh: bao gồm kích thích dây thần kinh phế vị (VNS) và kích thích não sâu (DBS), sử dụng thiết bị cấy ghép để phát xung điện điều chỉnh hoạt động não, giảm tần suất và mức độ cơn.
• Biện pháp hỗ trợ như phản hồi sinh học, thiền, thư giãn, massage có thể giúp giảm cơn co giật và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nguyên tắc điều trị

• Bắt đầu điều trị sớm và theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh thuốc thích hợp.
• Tùy từng trường hợp, có thể phối hợp nhiều loại thuốc hoặc phương pháp khác nhau.
• Theo dõi tác dụng phụ của thuốc, tư vấn thay đổi lối sống và tránh các yếu tố kích thích cơn co giật như stress, thiếu ngủ.

Phương pháp điều trị hiện đại tập trung vào cá thể hóa điều trị, hiệu quả kiểm soát cơn co giật và nâng cao chất lượng cuộc sống người bệnh bằng sự kết hợp linh hoạt giữa thuốc, phẫu thuật và các phương pháp hỗ trợ khác.

Xem thêm: Phác đồ điều trị động kinh hiệu quả đang được áp dụng

Kết luận

Phân loại các cơn động kinh là bước quan trọng trong chẩn đoán và điều trị bệnh. Việc hiểu rõ từng loại cơn động kinh toàn thể, cục bộ và không rõ khởi phát, sẽ giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Người bệnh và gia đình cần nhận biết triệu chứng đặc trưng, tuân thủ điều trị, duy trì lối sống lành mạnh và tham khảo ý kiến chuyên khoa để kiểm soát bệnh hiệu quả. Nhờ đó, phân loại các cơn động kinh không chỉ là kiến thức y học mà còn là chìa khóa giúp người bệnh sống khỏe mạnh và tự tin hơn.