Trầm cảm ở phụ nữ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Trầm cảm ở phụ nữ là một trong những vấn đề sức khỏe tinh thần phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ hoặc hiểu sai. Không chỉ đơn thuần là cảm giác buồn bã thoáng qua, trầm cảm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảm xúc, suy nghĩ, hành vi, sức khỏe thể chất và chất lượng cuộc sống của phụ nữ ở mọi độ tuổi. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị trầm cảm ở phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi và phòng ngừa những hậu quả lâu dài. Tìm hiểu qua bài viết dưới đây cùng Thuốc Hướng Thần để hiểu rõ hơn nhé. 

Trầm cảm ở phụ nữ là gì?

Trầm cảm ở phụ nữ là một rối loạn tâm thần phổ biến, đặc trưng bởi trạng thái buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, suy giảm năng lượng và thay đổi tiêu cực trong suy nghĩ, cảm xúc và hành vi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động sâu sắc đến sức khỏe thể chất, các mối quan hệ gia đình, xã hội và khả năng làm việc.

Trầm cảm ở phụ nữ là tình trạng rối loạn tâm thần

Tại sao phụ nữ dễ bị mắc trầm cảm?

Theo nhiều nghiên cứu y khoa, trong đó có các báo cáo từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), phụ nữ có nguy cơ mắc trầm cảm cao hơn nam giới do sự kết hợp phức tạp giữa yếu tố sinh học, di truyền, tâm lý và hoàn cảnh xã hội. Đặc biệt, những giai đoạn biến động lớn trong cuộc sống và sinh sản có thể khiến phụ nữ dễ rơi vào trạng thái trầm cảm hơn.

Cụ thể, nguy cơ trầm cảm ở phụ nữ thường tăng cao khi xuất hiện một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Yếu tố di truyền: Phụ nữ có người thân từng mắc rối loạn khí sắc hoặc trầm cảm có khả năng đối mặt với căn bệnh này cao hơn so với người không có tiền sử gia đình.
• Tiền sử trầm cảm liên quan đến sinh nở: Những rối loạn tâm trạng xảy ra trong thời kỳ hậu sản hoặc các năm đầu làm mẹ có thể làm tăng nguy cơ tái phát trầm cảm về sau.
• Tổn thương tâm lý từ sớm: Việc mất cha mẹ khi còn nhỏ, đặc biệt trước 10 tuổi, hoặc từng trải qua cảm giác bị bỏ rơi, xa lánh, thiếu an toàn về mặt cảm xúc có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tinh thần.
• Áp lực và biến cố trong cuộc sống: Các sự kiện gây căng thẳng như thất nghiệp, đổ vỡ hôn nhân, ly thân, ly hôn hoặc xung đột kéo dài trong các mối quan hệ cá nhân là những yếu tố kích hoạt trầm cảm phổ biến.
• Trải nghiệm bạo lực hoặc lạm dụng: Phụ nữ từng bị bóc lột sức lao động, xâm hại hoặc lạm dụng tình dục từ thời thơ ấu thường có nguy cơ cao gặp các rối loạn tâm lý, trong đó có trầm cảm.
• Ảnh hưởng từ thuốc điều trị: Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ lên hệ thần kinh, làm thay đổi tâm trạng và góp phần làm khởi phát hoặc nặng thêm các triệu chứng trầm cảm.
• Thay đổi nội tiết và yếu tố mùa vụ: Giai đoạn sau sinh, thời kỳ chăm con nhỏ, làm mẹ đơn thân hoặc trầm cảm theo mùa (đặc biệt vào mùa đông, khi thiếu ánh sáng mặt trời) đều là những thời điểm nhạy cảm với sức khỏe tinh thần của phụ nữ.

Vì sao trầm cảm ở phụ nữ phổ biến hơn ở nam giới?

Ở giai đoạn trước tuổi dậy thì, tỷ lệ mắc trầm cảm giữa nam và nữ gần như không có sự khác biệt rõ rệt. Tuy nhiên, kể từ khi bước vào tuổi dậy thì, nguy cơ trầm cảm ở nữ giới bắt đầu tăng mạnh và được ghi nhận là cao gấp khoảng hai lần so với nam giới.

Nguyên nhân chính của sự chênh lệch này được cho là liên quan mật thiết đến những biến động phức tạp của hệ nội tiết nữ trong suốt cuộc đời. Phụ nữ phải trải qua nhiều giai đoạn thay đổi hormone rõ rệt, bao gồm dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt, mang thai, sinh con và thời kỳ mãn kinh. Những thời điểm này đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc.

Bên cạnh đó, sự dao động hormone theo chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm trạng. Một số phụ nữ gặp phải hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) hoặc nghiêm trọng hơn là rối loạn tiền kinh nguyệt (PMDD), với các biểu hiện như buồn bã kéo dài, lo âu, dễ cáu gắt, mệt mỏi và suy giảm khả năng tập trung. Những triệu chứng này thường xuất hiện trước kỳ kinh và có thể ảnh hưởng đáng kể đến công việc, học tập cũng như sinh hoạt hằng ngày.

Chính sự kết hợp giữa yếu tố sinh học, nội tiết và nhịp sinh lý đặc thù khiến phụ nữ dễ bị tổn thương hơn trước các rối loạn cảm xúc, từ đó làm cho trầm cảm trở nên phổ biến hơn so với nam giới.

Dấu hiệu trầm cảm ở phụ nữ thường gặp

Biểu hiện trầm cảm ở phụ nữ có thể khác nhau ở mỗi người và thay đổi theo mức độ nặng, nhẹ của bệnh. Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, nhiều phụ nữ mắc trầm cảm thường xuất hiện những dấu hiệu điển hình sau:

• Cảm xúc buồn bã kéo dài: Thường xuyên rơi vào trạng thái u sầu, chán nản, mất hy vọng, cảm giác mệt mỏi về tinh thần kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần liên tiếp.
• Giảm hoặc mất hoàn toàn sự hứng thú: Không còn cảm thấy vui vẻ với những hoạt động từng yêu thích, kể cả công việc, giải trí hay các mối quan hệ xã hội.
• Cảm giác cô lập và trống rỗng: Dễ cảm thấy đơn độc, bị tách rời khỏi mọi người xung quanh, thiếu người để chia sẻ cảm xúc, ngay cả khi vẫn sống cùng gia đình hoặc bạn bè.
• Rối loạn giấc ngủ: Khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, thức dậy sớm hoặc ngược lại là ngủ quá nhiều nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi.
• Thay đổi về ăn uống và cân nặng: Ăn không ngon miệng, bỏ bữa dẫn đến sụt cân hoặc ăn nhiều để giải tỏa cảm xúc khiến cân nặng tăng bất thường.
• Suy giảm khả năng tập trung và ghi nhớ: Khó chú ý vào công việc, dễ quên những việc đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày, giảm hiệu suất làm việc.
• Suy nghĩ tiêu cực và bi quan: Thường xuyên tự trách bản thân, cảm thấy vô dụng, tuyệt vọng về tương lai; trong những trường hợp nặng có thể xuất hiện ý nghĩ về cái chết hoặc tự làm hại bản thân.

Rối loạn giấc ngủ cũng là một trong những dấu hiệu của trầm cảm

Xem thêm: Dấu hiệu bệnh trầm cảm thường gặp bạn không nên bỏ qua

Trầm cảm ở phụ nữ có những dạng nào?

Trầm cảm ở phụ nữ không chỉ có một hình thức duy nhất mà bao gồm nhiều dạng khác nhau, mỗi dạng có đặc điểm và mức độ riêng. Sau đây là một số dạng trầm cảm ở phụ nữ:

• Rối loạn trầm cảm nặng (MDD): Các cơn trầm cảm kéo dài ảnh hưởng đến khả năng làm việc, ăn uống, ngủ nghỉ và tận hưởng cuộc sống.
• Trầm cảm dai dẳng (PDD) (Rối loạn cảm xúc trầm cảm): Tâm trạng chán nản mãn tính nhưng các triệu chứng có thể không quá nặng như MDD, nhưng vẫn cản trở hoạt động hàng ngày.
• Rối loạn lưỡng cực: Trải qua các giai đoạn trầm cảm xen kẽ với các giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ.
• Trầm cảm sau sinh (PPD): Xảy ra trong hoặc sau thai kỳ, cảm giác kiệt sức, lo lắng, khó gắn bó với con, thậm chí có ý nghĩ làm hại bản thân/con.
• Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (PMDD): Trầm cảm nghiêm trọng hơn hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS), xảy ra trước kỳ kinh hàng tháng.
• Trầm cảm theo mùa (SAD): Các triệu chứng trầm cảm xuất hiện theo mùa, thường vào mùa thu/đông.
• Trầm cảm không điển hình: Có những triệu chứng khác biệt, ví dụ, cảm giác buồn có thể giảm đi khi có sự kiện tích cực xảy ra.
• Trầm cảm tuổi mãn kinh: Liên quan đến thay đổi nội tiết tố trong giai đoạn tiền mãn kinh/mãn kinh. 

Xem thêm: Các loại trầm cảm phổ biến nhất bạn cần biết

Trầm cảm ở phụ nữ có chữa được không?

Có, trầm cảm ở phụ nữ hoàn toàn có thể chữa được, thậm chí khỏi hoàn toàn, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào mức độ trầm cảm, sự hợp tác của bệnh nhân và việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp như thuốc, tâm lý trị liệu (liệu pháp nhận thức hành vi - CBT), hoặc kết hợp cả hai, cùng với việc thay đổi lối sống và sự hỗ trợ từ gia đình. Tìm kiếm sự giúp đỡ sớm từ chuyên gia tâm lý là rất quan trọng để ngăn trầm cảm trở nên nặng hơn. 

Các phương pháp điều trị trầm cảm ở phụ nữ

Việc can thiệp và điều trị trầm cảm ở phụ nữ sớm, đúng cách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu để kéo dài, trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn gây hệ lụy lâu dài cho sức khỏe thể chất, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống. Bên cạnh điều trị y tế chuyên sâu, phụ nữ hoàn toàn có thể áp dụng nhiều biện pháp hỗ trợ hiệu quả ngay tại nhà, bao gồm:

• Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý được xem là nền tảng trong điều trị trầm cảm và được áp dụng rộng rãi cho nhiều mức độ bệnh khác nhau. Phương pháp này giúp người bệnh nhận diện và điều chỉnh những suy nghĩ tiêu cực, hành vi không lành mạnh, là những yếu tố góp phần duy trì trầm cảm. Đồng thời, người bệnh được hướng dẫn xây dựng lối sống tích cực hơn thông qua việc cải thiện chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và kỹ năng quản lý căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày.

Điều trị trầm cảm ở phụ nữ với liệu pháp tâm lý

• Sử dụng thuốc theo chỉ định

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm nhằm kiểm soát và cải thiện các triệu chứng. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý lâm sàng. Tự ý sử dụng hoặc ngưng thuốc không đúng cách có thể gây ra tác dụng phụ hoặc làm bệnh diễn tiến nặng hơn.

• Tăng cường hoạt động thể chất

Vận động thường xuyên mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động thể chất giúp cơ thể giải phóng endorphin – hormone tạo cảm giác tích cực, từ đó cải thiện tâm trạng và giảm mức độ trầm cảm. Phụ nữ có thể lựa chọn những hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, đạp xe hoặc bơi lội để duy trì thói quen lâu dài.

• Thiết lập lịch sinh hoạt khoa học

Một thời gian biểu sinh hoạt hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định cảm xúc. Chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc và đúng giờ giúp cơ thể phục hồi năng lượng, giảm mệt mỏi và cải thiện tinh thần. Ngược lại, thiếu ngủ hoặc ăn uống thất thường có thể làm trầm cảm trở nên trầm trọng hơn.

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, bạn nên xây dựng thói quen thư giãn trước khi đi ngủ như đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tập thở sâu, thiền hoặc yoga. Những hoạt động này giúp giảm căng thẳng, đưa cơ thể vào trạng thái nghỉ ngơi tự nhiên hơn.

Xem thêm: Cách điều trị trầm cảm giúp cải thiện chất lượng sống

Kết luận

Trầm cảm ở phụ nữ là một vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được nhận biết sớm và can thiệp đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và các phương pháp điều trị trầm cảm ở phụ nữ không chỉ giúp người bệnh chủ động chăm sóc bản thân mà còn giúp gia đình và xã hội đồng hành, hỗ trợ đúng cách. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn, bởi chăm sóc sức khỏe tinh thần chính là nền tảng cho một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc lâu dài.