Nguyên nhân trầm cảm sau sinh mẹ trẻ dễ mắc phải

Nguyên nhân trầm cảm sau sinh chủ yếu xuất phát từ sự thay đổi nội tiết tố sau sinh kết hợp với áp lực chăm con, thiếu ngủ, mệt mỏi kéo dài và sự thiếu hỗ trợ từ gia đình. Nếu không được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách, tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của mẹ và sự phát triển của em bé. Để hiểu rõ chi tiết các yếu tố nguy cơ gây ra trầm cảm sau sinh, hãy cùng Thuốc Hướng Thần điểm qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé. 

Nguyên nhân trầm cảm sau sinh phổ biến

Cho đến nay, y học vẫn chưa thể xác định một nguyên nhân duy nhất gây ra trầm cảm sau sinh. Trên thực tế, nguyên nhân trầm cảm sau sinh thường đến từ sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố về sinh học, tâm lý và hoàn cảnh sống. Có mẹ gặp phải tình trạng này, nhưng cũng có người hoàn toàn không bị ảnh hưởng, điều đó phụ thuộc rất lớn vào thể trạng, cảm xúc và môi trường xung quanh mỗi người.

Dưới đây là những nguyên nhân trầm cảm sau sinh phổ biến nhất mà mẹ sau sinh dễ gặp phải:

1. Tiền sử trầm cảm hoặc rối loạn tâm lý

Những phụ nữ từng bị trầm cảm trước khi mang thai, trong thai kỳ hoặc đang điều trị các vấn đề tâm lý có nguy cơ cao mắc trầm cảm sau sinh hơn so với người bình thường. Đây được xem là một trong những nguyên nhân trầm cảm sau sinh mang tính nền tảng, dễ tái phát nếu không được theo dõi sát sao.

Nguyên nhân trầm cảm sau sinh do tiền sử trầm cảm, rối loạn tâm lý

2. Sự thay đổi hormone đột ngột sau sinh

Ngay sau khi em bé chào đời, nồng độ estrogen và progesterone trong cơ thể người mẹ giảm mạnh trong thời gian rất ngắn. Sự sụt giảm hormone này ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc, khiến mẹ dễ rơi vào trạng thái buồn bã, lo âu, mất cân bằng tâm lý. Hiện tượng này tương tự nhưng mạnh hơn nhiều so với thay đổi tâm trạng trước kỳ kinh nguyệt.

3. Áp lực cảm xúc trong thai kỳ và sau sinh

Mang thai ngoài kế hoạch, chưa sẵn sàng làm mẹ hoặc phải đối mặt với các vấn đề sức khỏe của em bé có thể tạo ra gánh nặng tâm lý lớn cho người mẹ. Cảm giác lo lắng, tự trách bản thân, buồn bã hay bất lực kéo dài sẽ dần làm suy giảm sự tự tin và tinh thần, từ đó góp phần hình thành trầm cảm sau sinh.

4. Yếu tố hoàn cảnh và đời sống

Thiếu sự quan tâm, chia sẻ từ chồng và gia đình; gặp biến cố như người thân qua đời, gia đình có người bệnh nặng hoặc phải thay đổi nơi ở đột ngột… đều là những tác nhân làm gia tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh. Khi mẹ phải một mình đối diện với quá nhiều áp lực, tinh thần rất dễ suy sụp.

5. Suy nhược cơ thể và thiếu ngủ kéo dài

Sau sinh, đặc biệt là sinh mổ, cơ thể mẹ cần nhiều thời gian để hồi phục. Việc đau nhức, mất ngủ, chăm con liên tục khiến mẹ rơi vào trạng thái kiệt sức cả thể chất lẫn tinh thần. Mệt mỏi kéo dài chính là nguyên nhân trầm cảm sau sinh rất thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua.

Ai có nguy cơ dễ mắc trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có thể xảy ra ở bất kỳ phụ nữ nào, tuy nhiên trên thực tế, một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do chịu tác động từ nhiều nguyên nhân trầm cảm sau sinh khác nhau, bao gồm yếu tố tâm lý, tiền sử bệnh lý và hoàn cảnh sống.

• Phụ nữ có tiền sử trầm cảm

Những mẹ từng bị trầm cảm sau sinh ở lần mang thai trước có nguy cơ tái phát lên đến khoảng 50%. Ngoài ra, phụ nữ từng mắc trầm cảm ngoài thai kỳ cũng đối mặt với khả năng bị trầm cảm sau sinh cao hơn so với người bình thường.
Đặc biệt, việc tự ý ngưng thuốc chống trầm cảm trong thai kỳ có thể làm nguy cơ tái phát tăng mạnh, trong khi những người được theo dõi và điều trị phù hợp thường có tỷ lệ thấp hơn. Đây được xem là một trong những nguyên nhân trầm cảm sau sinh quan trọng nhất.

Phụ nữ đã từng mắc trầm cảm ở lần mang thai trước đó sẽ có nguy cơ mắc trầm cảm cao

• Mẹ mang thai ở độ tuổi quá trẻ

Phụ nữ mang thai và sinh con khi chưa đủ 18 tuổi thường chưa sẵn sàng về mặt tâm lý, kỹ năng làm mẹ cũng như khả năng kiểm soát cảm xúc. Điều này khiến nhóm đối tượng này dễ bị tổn thương tinh thần và rơi vào trầm cảm sau sinh.

• Người trải qua nhiều biến cố, áp lực trước và trong thai kỳ

Những sự kiện căng thẳng như mắc bệnh kéo dài, điều trị hiếm muộn, mất việc làm hoặc khủng hoảng tài chính có thể làm tinh thần người mẹ suy kiệt. Khi những áp lực này kéo dài, chúng trở thành nguyên nhân trầm cảm sau sinh tiềm ẩn mà nhiều người không nhận ra.

• Thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, đặc biệt là người chồng

Sự thờ ơ, thiếu quan tâm hoặc không chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con cái khiến người mẹ dễ cảm thấy cô đơn, quá tải. Việc không nhận được sự đồng hành từ chồng và người thân là yếu tố làm gia tăng đáng kể nguy cơ trầm cảm sau sinh.

• Mâu thuẫn trong mối quan hệ gia đình

Xung đột vợ chồng hoặc bất hòa với mẹ chồng trong giai đoạn sau sinh có thể tạo ra áp lực tâm lý lớn. Những căng thẳng này nếu không được giải tỏa kịp thời sẽ dần trở thành nguyên nhân trầm cảm sau sinh âm thầm nhưng nguy hiểm.

• Thai kỳ ngoài ý muốn hoặc không được chuẩn bị tâm lý

Việc mang thai khi chưa sẵn sàng về tinh thần, tài chính hoặc hoàn cảnh sống có thể khiến người mẹ rơi vào trạng thái lo lắng, bất an kéo dài. Đây là một trong những yếu tố khiến trầm cảm sau sinh dễ xuất hiện hơn.

• Gặp biến chứng trong thai kỳ

Những trải nghiệm đau buồn như sảy thai, thai chết lưu hoặc thai kỳ có biến chứng nặng để lại tổn thương tâm lý sâu sắc. Nếu không được hỗ trợ và can thiệp đúng cách, những sang chấn này có thể trở thành nguyên nhân trầm cảm sau sinh ở lần mang thai tiếp theo.

• Mẹ sinh con lần đầu

Trầm cảm sau sinh thường gặp hơn ở mẹ sinh con đầu lòng do thiếu kinh nghiệm, lo lắng quá mức và áp lực thích nghi với vai trò mới. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mẹ sinh con lần thứ hai trở đi sẽ hoàn toàn miễn nhiễm.

Triệu chứng của bệnh trầm cảm sau sinh

Phụ nữ sau sinh cần lưu ý đến trầm cảm sau sinh khi xuất hiện các biểu hiện sau, thường liên quan đến nhiều nguyên nhân trầm cảm sau sinh khác nhau:

• Tâm trạng buồn bã kéo dài, trống rỗng, cảm thấy quá tải và vô vọng không rõ lý do.
• Dễ khóc, khó kiểm soát cảm xúc, hay lo âu và sợ hãi.
• Cáu kỉnh, bồn chồn, dễ nổi nóng hoặc mất kiểm soát cảm xúc.
• Rối loạn giấc ngủ: khó ngủ, ngủ không sâu hoặc ngủ quá nhiều.
• Giảm tập trung, hay quên, khó đưa ra quyết định.
• Mệt mỏi kéo dài, đau đầu, đau cơ thể dù không rõ bệnh lý.
• Thay đổi thói quen ăn uống: chán ăn hoặc ăn nhiều bất thường.
• Thu mình, né tránh giao tiếp, giảm gắn kết với con.
• Mất niềm tin vào bản thân trong vai trò làm mẹ, xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực nghiêm trọng.

Xem thêm: Dấu hiệu trầm cảm sau sinh: 8 biểu hiện mẹ cần biết

Cần làm gì để cải thiện trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh hoàn toàn có thể cải thiện và phục hồi tốt nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Do tình trạng này thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân trầm cảm sau sinh khác nhau, việc điều trị cần kết hợp nhiều giải pháp phù hợp với từng người.

• Tham vấn và trị liệu tâm lý

Mẹ sau sinh sẽ được trao đổi riêng với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để chia sẻ cảm xúc, tháo gỡ áp lực. Các liệu pháp phổ biến giúp mẹ nhận diện, điều chỉnh suy nghĩ tiêu cực và cải thiện hành vi theo hướng tích cực hơn. Với trường hợp nhẹ, tư vấn tâm lý có thể mang lại hiệu quả rõ rệt; trường hợp nặng thường cần kết hợp thêm các biện pháp chuyên sâu.

Nên gặp bác sĩ để được tư vấn điều trị cải thiện trầm cảm sau sinh

• Điều trị bằng thuốc theo chỉ định

Khi nghi ngờ trầm cảm sau sinh, người mẹ nên chủ động thăm khám sớm và trao đổi đầy đủ các triệu chứng gặp phải. Bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng thuốc phù hợp để ổn định tâm trạng và hỗ trợ chức năng não bộ. Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ dẫn, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều, vì trầm cảm thường cần thời gian điều trị đủ dài để hồi phục hoàn toàn.

• Sự hỗ trợ từ gia đình và người thân

Gia đình, đặc biệt là người chồng, đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hồi phục. Sự quan tâm, lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ thực tế sẽ giúp mẹ cảm thấy an toàn và bớt cô đơn. Đây cũng là cách giúp giảm tác động của các nguyên nhân trầm cảm sau sinh liên quan đến áp lực tinh thần.

• Nỗ lực từ chính người mẹ

Bên cạnh điều trị y tế, bản thân người mẹ cần tin tưởng vào khả năng hồi phục của mình. Hãy lắng nghe cơ thể, nghỉ ngơi khi mệt, không tự tạo áp lực phải mạnh mẽ ngay lập tức. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, sinh hoạt điều độ, thư giãn và làm những việc mình yêu thích sẽ giúp cải thiện tinh thần đáng kể.

Trầm cảm sau sinh có chữa được hay không phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện và sự đồng hành từ gia đình. Vì vậy, việc quan tâm, thấu hiểu và hỗ trợ phụ nữ sau sinh là yếu tố then chốt để hạn chế những hệ quả đáng tiếc.

Xem thêm:

Nguyên nhân bệnh trầm cảm do đâu? Cần hiểu đúng để phòng tránh
Trầm cảm ở phụ nữ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Câu hỏi thường gặp 

1. Nguyên nhân trầm cảm sau sinh thường gặp nhất là gì?

Nguyên nhân phổ biến nhất là sự sụt giảm hormone đột ngột (estrogen và progesterone) kết hợp với tình trạng thiếu ngủ trầm trọng và áp lực tâm lý khi lần đầu chăm sóc trẻ.

2. Mẹ trẻ sinh con đầu lòng có dễ bị trầm cảm sau sinh không?

Có. Mẹ sinh con đầu lòng thường chưa có kinh nghiệm, dễ rơi vào trạng thái bỡ ngỡ, lo sợ mình không làm tốt vai trò, dẫn đến căng thẳng kéo dài và trầm cảm.

3. Trầm cảm sau sinh có tự khỏi không?

Trầm cảm sau sinh mức độ nhẹ có thể tự hết sau 1-2 tuần. Tuy nhiên, trầm cảm thực sự thường không tự khỏi mà cần có sự can thiệp y tế và hỗ trợ tâm lý để tránh chuyển biến nặng thành loạn thần.

4. Làm sao để phòng tránh trầm cảm sau sinh từ sớm?

Mẹ nên chuẩn bị kiến thức thai sản kỹ lưỡng, xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý và quan trọng nhất là thiết lập một mạng lưới hỗ trợ từ người thân ngay từ khi còn mang thai.

5. Gia đình nên hỗ trợ mẹ sau sinh như thế nào?

Gia đình cần chủ động làm việc nhà, chăm sóc bé để mẹ có thời gian ngủ. Đồng thời, hãy luôn lắng nghe, động viên và tuyệt đối không dùng những lời lẽ chỉ trích, so sánh khiến mẹ thêm áp lực.

Kết luận

Nguyên nhân trầm cảm sau sinh đến từ nhiều yếu tố khác nhau, không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn liên quan đến gia đình và môi trường sống. Việc thấu hiểu, đồng hành và hỗ trợ đúng cách sẽ giúp mẹ vượt qua giai đoạn nhạy cảm này một cách an toàn và tích cực hơn. Chăm sóc sức khỏe tinh thần cho mẹ sau sinh chính là nền tảng cho sự phát triển hạnh phúc của cả gia đình.