Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc, hay giật mình về đêm

Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy con ngủ hay giật mình, ngủ chập chờn, dễ tỉnh giấc và quấy khóc nhiều về đêm. Đây là vấn đề rất phổ biến ở trẻ sơ sinh và thường liên quan đến đặc điểm sinh lý, môi trường ngủ hoặc cách chăm sóc hằng ngày. Bài viết này, Thuốc Hướng Thần sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ về tình trạng này, vì sao bé hay giật mình khi ngủ và đâu là những cách đơn giản, an toàn giúp bé ngủ sâu giấc hơn vào ban đêm.

Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc là gì?

Đối với trẻ sơ sinh, giấc ngủ không chỉ đơn thuần là thời gian nghỉ ngơi mà còn là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của não bộ và thể chất. Các nghiên cứu khoa học cho thấy, trong giai đoạn ngủ sâu, não trẻ hoạt động mạnh mẽ để hình thành và kết nối các tế bào thần kinh. Nhờ đó, não bộ của trẻ có thể phát triển nhanh chóng trong những năm đầu đời, đạt khoảng 80% kích thước não người trưởng thành khi trẻ lên 3 tuổi và tiếp tục hoàn thiện dần trong những năm tiếp theo.

Không chỉ hỗ trợ phát triển trí tuệ, giấc ngủ còn giúp trẻ làm quen và thích nghi với thế giới bên ngoài bụng mẹ. Trong lúc ngủ, cơ thể trẻ tăng cường sản sinh các hormone quan trọng liên quan đến quá trình trao đổi chất và tích lũy năng lượng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng chiều cao, cân nặng và hệ miễn dịch.

Thông thường, trẻ sơ sinh ngủ trung bình từ 16–18 giờ mỗi ngày, chia thành nhiều giấc ngắn kéo dài khoảng 1–2 giờ. Khi trẻ được khoảng 1 tháng tuổi, tổng thời gian ngủ có thể giảm dần còn khoảng 14 giờ/ngày. Tuy nhiên, không phải bé nào cũng có giấc ngủ trọn vẹn.

Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc là tình trạng trẻ thường xuyên giật mình, dễ tỉnh giấc, nhạy cảm với tiếng động dù rất nhỏ. Nhiều bé có biểu hiện khó chịu, bứt rứt, quấy khóc sau khi tỉnh dậy và khó ngủ lại. Nếu tình trạng trẻ sơ sinh rối loạn giấc ngủ kéo dài, giấc ngủ bị gián đoạn liên tục có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, hành vi và sự phát triển cảm xúc của trẻ trong tương lai.

Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc là tình trạng trẻ giật mình, dễ tỉnh giấc

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc

Trên thực tế, tình trạng trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc, hay giật mình và quấy khóc ban đêm có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau. Các nguyên nhân này thường được chia thành 3 nhóm chính: sinh lý, bệnh lý và thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Nguyên nhân sinh lý

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh khác biệt rõ rệt so với người lớn. Về mặt sinh học, giấc ngủ được chia thành hai pha chính là REM (giấc ngủ cử động mắt nhanh) và Non-REM (giấc ngủ không cử động mắt nhanh). Trong đó, trẻ sơ sinh dành tới khoảng 50% thời gian ngủ ở pha REM – giai đoạn não bộ và hệ hô hấp hoạt động rất mạnh, nhịp tim và nhịp thở tăng nhanh.

Chính vì vậy, trẻ rất dễ bị đánh thức bởi các kích thích từ bên ngoài như tiếng động, ánh sáng hoặc sự thay đổi nhiệt độ. Đây là một trong những lý do phổ biến khiến trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc dù không gặp vấn đề sức khỏe nào.

Bên cạnh đó, chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh khá ngắn, trung bình chỉ khoảng 45–50 phút mỗi chu kỳ, nên việc trẻ tỉnh giấc nhiều lần trong đêm là hiện tượng sinh lý bình thường ở giai đoạn đầu đời.

Nguyên nhân bệnh lý

Trong nhiều trường hợp, trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc lại liên quan đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Ba mẹ cần đặc biệt chú ý nếu tình trạng ngủ kém đi kèm các dấu hiệu bất thường khác.

Một số nguyên nhân bệnh lý thường gặp gồm:

• Rối loạn giấc ngủ sau khi ốm: Sau giai đoạn bệnh, trẻ có thể chưa kịp thích nghi lại với nhịp sinh hoạt cũ, dẫn đến khó ngủ, ngủ chập chờn. Tình trạng này thường chỉ kéo dài vài ngày và sẽ cải thiện dần.
• Còi xương, thiếu vi chất: Trẻ thiếu canxi, magie, kẽm, sắt… thường có biểu hiện ngủ không yên, hay trằn trọc. Đặc biệt, thiếu sắt có thể gây hội chứng chân không yên, khiến trẻ cử động liên tục trong lúc ngủ, làm giấc ngủ bị gián đoạn.
• Béo phì: Trẻ thừa cân có nguy cơ gặp khó khăn trong hô hấp khi ngủ, dễ thở bằng miệng, đổ mồ hôi đêm và ngủ không sâu.
• Các bệnh lý nội khoa: Trào ngược dạ dày, thực quản, viêm tai giữa, hoặc rối loạn thần kinh đều có thể là nguyên nhân khiến trẻ đau âm ỉ, khó chịu, từ đó dẫn đến ngủ không ngon giấc và quấy khóc về đêm.

Nếu nghi ngờ trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc do bệnh lý, ba mẹ nên đưa con đi thăm khám sớm để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc có thể là do giai đoạn trẻ sau ốm

Nguyên nhân do thói quen sinh hoạt

Ngoài yếu tố sinh lý và bệnh lý, thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giấc ngủ của trẻ.

Một số thói quen phổ biến khiến trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc bao gồm:

• Tư thế ngủ không phù hợp: Trẻ nằm sấp có thể cảm thấy dễ chịu nhưng lại làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS). Tư thế nằm ngửa, kết hợp quấn khăn nhẹ nhàng sẽ giúp bé an toàn và ngủ sâu hơn.
• Ngủ ngày nhiều, thức đêm: Do chưa phân biệt được ngày, đêm, trẻ dễ ngủ nhiều vào ban ngày, dẫn đến khó ngủ và ngủ không sâu vào ban đêm.
• Bú đêm quá nhiều: Việc thức dậy liên tục để bú có thể khiến giấc ngủ của trẻ bị ngắt quãng, không liền mạch.
• Môi trường ngủ không lý tưởng: Ánh sáng mạnh, tiếng ồn, nhiệt độ phòng không phù hợp hoặc có thiết bị điện tử hoạt động đều có thể khiến trẻ dễ tỉnh giấc.
• Đói bụng: Dạ dày nhỏ khiến trẻ nhanh đói, nếu không được bú kịp thời, trẻ sẽ thức giấc và quấy khóc.
• Xáo trộn thói quen: Việc thay đổi giờ ngủ hoặc tập cho trẻ thói quen mới có thể khiến trẻ khó thích nghi, ngủ kém hơn.
• Bỏ lỡ thời điểm vàng đi ngủ: Khi trẻ đã buồn ngủ nhưng không được cho ngủ kịp thời, con dễ bị quá giấc, mệt mỏi và càng khó ngủ sâu.
• Phụ thuộc vào việc ru ngủ: Trẻ quen được bế ẵm, vỗ về mới ngủ sẽ khó tự ngủ lại khi tỉnh giấc giữa đêm.

Xem thêm: Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh và cách xử lý đúng

Cách giúp trẻ sơ sinh ngủ sâu giấc hơn vào ban đêm

Để cải thiện tình trạng trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc, ba mẹ cần kiên nhẫn xây dựng thói quen ngủ khoa học, kết hợp chuẩn bị môi trường ngủ phù hợp với đặc điểm sinh lý của trẻ. Dưới đây là những phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt.

Hình thành thói quen ngủ ngoan cho trẻ

Nhận biết sớm dấu hiệu buồn ngủ:
Trong khoảng 6–8 tuần đầu sau sinh, trẻ sơ sinh không thể thức quá lâu, thường tối đa khoảng 1,5–2 giờ. Nếu để trẻ thức quá thời gian này, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng, khiến bé khó đi vào giấc ngủ sâu.
Ba mẹ có thể nhận biết trẻ buồn ngủ qua các dấu hiệu như: mắt lờ đờ, chớp mắt liên tục, ngáp, quầng thâm nhẹ dưới mắt hoặc bớt tương tác. Cho trẻ ngủ ngay khi xuất hiện các biểu hiện này sẽ giúp hạn chế tình trạng trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc.

Giúp trẻ phân biệt ngày và đêm:
Một số trẻ có xu hướng ngủ ngày, thức đêm do thói quen hình thành từ khi còn trong bụng mẹ. Từ khoảng 2 tuần tuổi, ba mẹ có thể hỗ trợ trẻ thiết lập nhịp sinh học bằng cách tạo sự khác biệt rõ ràng giữa ban ngày và ban đêm.
Ban ngày, hãy để phòng sáng, trò chuyện và chơi đùa nhẹ nhàng với trẻ. Ngược lại, vào ban đêm nên giữ không gian yên tĩnh, ánh sáng mờ, nói chuyện nhỏ nhẹ khi cho trẻ bú để bé dần hiểu đây là thời gian dành cho giấc ngủ.

Tập cho trẻ tự đi vào giấc ngủ:
Khi trẻ được khoảng 6–8 tuần tuổi, ba mẹ có thể bắt đầu rèn cho bé thói quen tự ngủ. Thay vì bế ru cho đến khi ngủ say, hãy đặt trẻ xuống nôi hoặc giường ngay khi bé có dấu hiệu buồn ngủ.
Ba mẹ có thể vỗ nhẹ, hát ru hoặc tạo âm thanh quen thuộc để trấn an bé. Việc này giúp trẻ học cách tự xoa dịu bản thân, từ đó ngủ ngon hơn và giảm tình trạng tỉnh giấc giữa đêm.

Ba mẹ nên hình thành cho con thói quen ngủ sớm

Chuẩn bị giấc ngủ cho trẻ theo trình tự khoa học

Một quy trình chuẩn bị ngủ đều đặn mỗi ngày sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu. Ba mẹ có thể áp dụng các bước sau:

• Bước 1: Đảm bảo trẻ đã được bú no trước khi ngủ để tránh việc tỉnh giấc do đói.
• Bước 2: Tạo bầu không khí thư giãn, ấm áp giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và sẵn sàng ngủ.
• Bước 3: Cho trẻ đi ngủ sớm, lý tưởng là khoảng 7–8 giờ tối để hình thành thói quen ngủ khoa học.
• Bước 4: Áp dụng cách dỗ ngủ phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ, tránh kích thích quá mức trước giờ ngủ.
• Bước 5: Giữ không gian ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ, thông thoáng để hệ thần kinh của trẻ được thư giãn tối đa.
• Bước 6: Sắp xếp chỗ ngủ gọn gàng, nệm và chăn mềm mại, tạo cảm giác an toàn tương tự như khi còn trong bụng mẹ.
• Bước 7: Điều chỉnh nhiệt độ phòng phù hợp, hạn chế tiếng ồn từ tivi, điện thoại hay các thiết bị điện tử khác.

Những sai lầm thường gặp khiến con khó ngủ

Cha mẹ thường mắc một số sai lầm phổ biến khiến trẻ khó ngủ ngon giấc, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Dưới đây là những lỗi thường gặp nhất:

• Không duy trì giờ ngủ cố định: Để trẻ thức khuya hoặc ngủ lệch giờ làm bé mệt mỏi, cáu kỉnh và khó vào giấc.
• Ru ngủ bằng cách đu đưa hoặc ôm ấp liên tục: Tạo thói quen phụ thuộc vào cha mẹ, bé tỉnh giấc giữa đêm sẽ khó tự ngủ lại.
• Thay đổi chỗ ngủ thường xuyên: Trẻ nhạy cảm với môi trường, chỗ ngủ không cố định gây trằn trọc và dễ tỉnh.
• Bật ánh sáng mạnh trong phòng ngủ: Ánh sáng làm bé giật mình, ảnh hưởng thị giác và chất lượng giấc ngủ.
• Cho bú bình hoặc ăn khi ngủ: Dẫn đến nghiện thói quen, tăng nguy cơ sâu răng, sặc sữa hoặc nhiễm trùng tai.
• ​Không tạo nghi thức trước giờ ngủ: Thiếu routine như tắm, đọc sách khiến trẻ khó thư giãn và ổn định cơ thể.
• ​Vội bế hoặc dỗ ngay khi bé khóc đêm: Làm mất cơ hội tự học cách ngủ lại, kéo dài quấy khóc.

Xem thêm:

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em: Dấu hiệu và cách giúp bé ngủ ngon
Cách điều trị rối loạn giấc ngủ hiệu quả bạn cần biết

Kết luận

Trẻ sơ sinh ngủ không sâu giấc là tình trạng phổ biến và phần lớn mang tính sinh lý trong những tháng đầu đời. Điều quan trọng là cha mẹ cần hiểu đúng nguyên nhân, kiên nhẫn đồng hành cùng con và áp dụng các biện pháp chăm sóc khoa học, an toàn. Khi được đáp ứng đầy đủ về dinh dưỡng, môi trường và cảm xúc, giấc ngủ của bé sẽ dần cải thiện, giúp bé phát triển khỏe mạnh và cha mẹ cũng yên tâm hơn trong hành trình nuôi con.