Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em: Dấu hiệu và cách giúp bé ngủ ngon

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là một vấn đề mà rất nhiều phụ huynh đang gặp phải, đặc biệt khi trẻ thường xuyên khó ngủ, ngủ chập chờn, quấy khóc hoặc thức giấc giữa đêm. Tình trạng này không chỉ khiến bé mệt mỏi, cáu gắt vào ban ngày mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển trí não, khả năng học tập, hành vi và hệ miễn dịch. Cha mẹ luôn muốn con ngủ ngon, nhưng đôi khi không biết nguyên nhân từ đâu và cách giải quyết như thế nào. Cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé. 

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là gì?

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn, không đều đặn hoặc không đáp ứng đủ nhu cầu sinh lý, khiến trẻ khó vào giấc, thức giấc thường xuyên, ngủ không sâu hoặc gặp các hành vi bất thường trong lúc ngủ. Tình trạng này phổ biến từ trẻ sơ sinh đến tuổi thiếu niên, ảnh hưởng đến khoảng 50% trẻ em và có thể kéo dài nếu không can thiệp kịp thời.​
Các loại rối loạn giấc ngủ phổ biến mà phụ huynh cần biết: 

• Khó ngủ: Trẻ mất nhiều thời gian để ngủ, thức dậy nhiều lần ban đêm hoặc dậy sớm không ngủ lại, thường do căng thẳng hoặc thói quen xấu.​
• Ngừng thở khi ngủ: Trẻ ngáy to, ngừng thở ngắn do tắc nghẽn đường thở, dẫn đến giấc ngủ không liên tục.​
• Chân không yên: Cảm giác khó chịu ở chân khiến trẻ cử động liên tục, gián đoạn giấc ngủ.​
• Sợ hãi ban đêm: Trẻ đột ngột hoảng loạn, khóc lớn nhưng không tỉnh hẳn, thường không nhớ gì sau đó.

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn

Giấc ngủ là khoảng thời gian cơ thể trẻ nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng và hỗ trợ sự phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí não. Tùy vào từng giai đoạn trưởng thành, trẻ sẽ có nhu cầu ngủ khác nhau để đảm bảo sức khỏe.

• Trẻ sơ sinh từ 0 – 2 tháng: thông thường ngủ khoảng 16 – 18 giờ mỗi ngày.
• Giai đoạn 2 – 12 tháng tuổi: nhu cầu ngủ giảm nhẹ, khoảng 12 – 16 giờ/ngày.
• Trẻ từ 1 – 3 tuổi: nên duy trì 10 – 16 giờ ngủ mỗi ngày, bao gồm cả giấc ngủ trưa.
• Trẻ từ 3 – 5 tuổi: cần khoảng 11 – 15 giờ ngủ để đảm bảo phát triển đồng đều.
• Nhóm 5 – 14 tuổi: trung bình 9 – 13 giờ ngủ/ngày là phù hợp.
• Từ 14 – 18 tuổi trở lên: nên ngủ khoảng 7 – 10 giờ mỗi đêm để cơ thể hồi phục và não bộ hoạt động hiệu quả.

Nguyên nhân trẻ bị rối loạn giấc ngủ

Tình trạng rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau: sự phát triển tự nhiên của cơ thể, yếu tố tâm lý, môi trường sống và các vấn đề sức khỏe. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp phụ huynh có hướng xử lý phù hợp.
Yếu tố phát triển và sinh lý
Trong giai đoạn đầu đời, hệ thần kinh của trẻ chưa hoàn thiện nên giấc ngủ thường không sâu và rất dễ bị gián đoạn. Trẻ sơ sinh thường có chu kỳ ngủ ngắn, chỉ một tiếng động nhỏ hay thay đổi ánh sáng đã đủ khiến trẻ tỉnh giấc.
Khi trẻ bắt đầu mọc răng, tăng trưởng chiều cao nhanh hoặc bước vào tuổi dậy thì, sự thay đổi hormone sẽ tác động đến nhịp sinh học, khiến trẻ khó ngủ hoặc ngủ không liền mạch. Ngoài ra, những khó chịu như đau, sốt nhẹ hay bệnh lý thông thường cũng dễ làm bé chập chờn.
Yếu tố tâm lý và môi trường sống
Tâm lý của trẻ rất nhạy cảm, bất kỳ thay đổi nào trong cuộc sống cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Một số trường hợp thường gặp:

• Trẻ bắt đầu đi học, xa cha mẹ hoặc thay đổi lịch sinh hoạt.
• Áp lực học tập, bị mắng hoặc trải qua sự kiện khiến trẻ sợ hãi.
• Phòng ngủ thiếu thoải mái: quá sáng, nóng nực, ồn ào hoặc diện tích chật.

Ngoài ra, thói quen sử dụng điện thoại, máy tính bảng trước giờ đi ngủ là một nguyên nhân rất phổ biến. Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế quá trình tiết melatonin – hormone điều khiển cảm giác buồn ngủ – khiến trẻ khó chìm vào giấc và ngủ không sâu.
Các vấn đề sức khỏe và bệnh lý
Một số tình trạng y khoa có thể làm giấc ngủ của trẻ bị gián đoạn:

• Trẻ mắc hen phế quản, viêm mũi dị ứng, béo phì: nguy cơ cao gây ngưng thở khi ngủ, ngủ ngáy lớn.
• Các vấn đề tinh thần như lo âu, căng thẳng, trầm cảm (thường gặp ở trẻ lớn): khiến trẻ trằn trọc, khó vào giấc hoặc thức dậy giữa đêm.
• Tác dụng phụ của thuốc: những loại thuốc kích thích thần kinh hoặc thuốc chống dị ứng có thể làm trẻ tỉnh táo hơn và khó ngủ.

Căng thẳng cũng là nguyên nhân làm rối loạn giấc ngủ ở trẻ em

Xem thêm: Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ khiến bạn ngủ không ngon

Dấu hiệu rối loạn giấc ngủ ở trẻ em thường gặp 

Tùy vào độ tuổi và nguyên nhân, mỗi trẻ sẽ có cách biểu hiện khác nhau. Tuy nhiên, phụ huynh có thể nhận biết thông qua một số dấu hiệu đặc trưng khi bé ngủ và khi bé thức.
Dấu hiệu trong khi ngủ
Quan sát giấc ngủ của trẻ sẽ giúp nhận ra nhiều bất thường. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Trẻ khó chìm vào giấc, mất nhiều thời gian để ngủ hoặc ngủ được một lát lại tỉnh dậy, quấy khóc.
• Xuất hiện những cơn hoảng loạn về đêm: trẻ bật dậy, khóc, la hét, bối rối nhưng không rõ nguyên nhân.
• Ngủ ngáy, thở bằng miệng, thở khò khè hoặc có những khoảng dừng thở ngắn khiến trẻ giật mình tỉnh giấc.

Khi tình trạng này kéo dài, giấc ngủ không sâu, trẻ thiếu thời gian ngủ REM, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ.
Dấu hiệu khi trẻ thức
Ban ngày, trẻ thiếu ngủ thường có những thay đổi rõ rệt về năng lượng và hành vi:

• Dễ mệt, uể oải, buồn ngủ hoặc ngáp liên tục.
• Khó tập trung trong học tập, tiếp thu chậm, khả năng ghi nhớ giảm.
• Tâm trạng thất thường: cáu gắt, dễ nổi nóng hoặc phản ứng mạnh với những chuyện nhỏ.
• Không còn hứng thú tham gia trò chơi, ít giao tiếp với mọi người xung quanh.

Một số trẻ còn xuất hiện biểu hiện rối nhiễu cảm xúc: khó kiểm soát cảm xúc, sợ hãi, không muốn đến trường. Đây là dấu hiệu cảnh báo phụ huynh cần quan tâm, vì giấc ngủ kém có thể tác động sâu đến tâm lý và hành vi của trẻ.

Rối loạn giấc ngủ gây tác động gì đối với trẻ?

Giấc ngủ là thời gian vàng để cơ thể trẻ tái tạo năng lượng và phát triển. Khi trẻ ngủ không đủ hoặc ngủ gián đoạn, nhiều cơ quan và chức năng trong cơ thể sẽ bị tác động tiêu cực.
Ảnh hưởng đến phát triển thể chất
Trong khi ngủ, tuyến yên tăng cường sản xuất hormone tăng trưởng (GH), đây là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển chiều cao, cân nặng và hình thành hệ cơ xương. Nếu giấc ngủ bị rút ngắn hoặc chất lượng kém, lượng hormone này suy giảm, dẫn đến:

• Tăng trưởng chậm, thấp bé so với tuổi.
• Cơ thể còi cọc, sức đề kháng kém.
• Dễ mệt mỏi, thiếu năng lượng vào ban ngày.

Ngoài ra, thiếu ngủ kéo dài còn làm hệ miễn dịch suy yếu. Trẻ dễ bị cảm lạnh, viêm họng, rối loạn tiêu hóa hoặc mắc bệnh vặt nhiều hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tổng quát và tốc độ phát triển của trẻ.
Ảnh hưởng về tâm lý và hành vi
Giấc ngủ giúp não bộ xử lý thông tin và cân bằng cảm xúc. Khi trẻ ngủ không ngon, não không được nghỉ ngơi, từ đó dẫn đến nhiều vấn đề tâm lý và hành vi:

• Dễ cáu gắt, phản ứng mạnh với những chuyện nhỏ
• Khó thích nghi trong môi trường mới
• Giảm khả năng kiểm soát hành vi, dễ xung đột với bạn bè hoặc người thân

Một số trẻ trở nên nhạy cảm, rụt rè, sợ hãi, không muốn giao tiếp, ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập xã hội. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ xuất hiện các rối loạn hành vi hoặc rối nhiễu cảm xúc sẽ tăng lên.
Ảnh hưởng đến khả năng học tập
Não bộ cần ngủ sâu để củng cố trí nhớ và xử lý kiến thức trong ngày. Khi trẻ thiếu ngủ:

• Khả năng tập trung giảm rõ rệt
• Trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng
• Tiếp thu bài chậm, dễ quên những điều đã học

Nhiều nghiên cứu cho thấy, nhóm trẻ ngủ đủ từ 9 – 11 giờ mỗi đêm thường có kết quả học tập tốt hơn, kỹ năng xã hội và cảm xúc cũng nổi bật hơn so với trẻ ngủ ít.

Trẻ cảm thấy mất tập trung khi học tập

Xem thêm: Tác hại của rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng cơ thể ra sao?

Cách giúp bé ngủ ngon và điều trị rối loạn giấc ngủ

Để con ngủ ngon hơn, cha mẹ cần phối hợp nhiều biện pháp: tạo thói quen ngủ khoa học, giữ tinh thần của trẻ thoải mái và theo dõi liên tục những biểu hiện bất thường. Một số gợi ý hữu ích gồm:
Hình thành lịch ngủ ổn định:
Giấc ngủ chất lượng được xây dựng từ nền tảng thói quen. Cha mẹ nên:

• Ấn định giờ đi ngủ và thức dậy mỗi ngày, không thay đổi quá nhiều dù là cuối tuần hay ngày nghỉ.
• Tránh cho trẻ xem TV, dùng điện thoại hoặc chơi game trong vòng 60 phút trước giờ ngủ.
• Đảm bảo phòng ngủ thoáng mát, ánh sáng nhẹ, không ồn và giường ngủ thoải mái.
• Cho trẻ ngủ tại một nơi quen thuộc, hạn chế thay đổi chỗ ngủ khiến trẻ lo sợ hoặc bất an.

Lịch sinh hoạt đều đặn giúp cơ thể trẻ “ghi nhớ” thời điểm nghỉ ngơi, từ đó trẻ dễ buồn ngủ và vào giấc hơn.
Tạo tâm lý thư giãn và điều chỉnh nhịp sống ban ngày:
Cảm giác an toàn trước khi ngủ rất quan trọng đối với trẻ. Cha mẹ có thể:

• Dành thời gian ôm con, đọc truyện hoặc thủ thỉ nhẹ nhàng trước khi ngủ.
• Tránh la mắng, trách phạt trẻ ngay trước giờ ngủ vì dễ gây căng thẳng, làm khó vào giấc.

Ban ngày, hãy khuyến khích các hoạt động thể chất phù hợp như đi bộ, chạy nhảy, đạp xe hoặc chơi ngoài trời. Vận động giúp tiêu hao năng lượng và hỗ trợ trẻ ngủ sâu vào ban đêm.
Ngoài ra, duy trì thời gian biểu hợp lý cho việc ăn uống, học tập, vui chơi giúp nhịp sinh học của trẻ ổn định hơn, từ đó hỗ trợ giấc ngủ tự nhiên và chất lượng.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám?

Không phải trường hợp rối loạn giấc ngủ nào cũng cần điều trị y tế. Tuy nhiên, cha mẹ cần cẩn trọng và cho trẻ thăm khám nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Tình trạng ngủ kém kéo dài liên tục từ 2 tuần trở lên, dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt.
• Xuất hiện những biểu hiện bất thường trong giấc ngủ như ngưng thở từng cơn, nói mớ, mộng du hoặc la hét về đêm với tần suất nhiều.
• Chất lượng giấc ngủ suy giảm ảnh hưởng đến ban ngày: học tập sa sút, khó tập trung, dễ kích động, thay đổi cảm xúc rõ rệt.

Khi đến bệnh viện, bác sĩ sẽ thăm khám, tìm hiểu nguyên nhân và có thể thực hiện các xét nghiệm hoặc đo giấc ngủ chuyên sâu nếu cần. Một số trường hợp trẻ có yếu tố tâm lý đi kèm có thể được tư vấn, trị liệu hành vi để hỗ trợ cải thiện giấc ngủ lâu dài.

Xem thêm: Rối loạn giấc ngủ ở trẻ tự kỷ là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Kết luận 

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu được phát hiện và xử lý đúng cách. Phụ huynh cần chú ý đến lịch sinh hoạt, môi trường ngủ, chế độ dinh dưỡng và tâm lý của trẻ. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường kéo dài, hãy sớm đưa trẻ đi khám để được tư vấn bởi chuyên gia. Một giấc ngủ ngon không chỉ giúp trẻ khỏe mạnh mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện về trí tuệ, cảm xúc và thể chất.