Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh và cách xử lý đúng

Giấc ngủ rất quan trọng với trẻ những tháng đầu đời, nhưng nhiều cha mẹ lo lắng khi con quấy khóc, ngủ ít, hay thức đêm. Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng mà còn khiến gia đình mệt mỏi. Bài viết này Thuốc Hướng Thần sẽ giúp cha mẹ hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý đúng để trẻ ngủ ngon, phát triển khỏe mạnh. Nếu biết áp dụng từ sớm, giấc ngủ của bé sẽ cải thiện rõ rệt.

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là gì?

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là tình trạng bé ngủ không ngon, thức giấc thường xuyên, khó ngủ sâu, hoặc ngủ ít/nhiều hơn bình thường dù đã có thói quen, ảnh hưởng đến phát triển, biểu hiện ở việc bé quấy khóc, cáu gắt, mệt mỏi ban ngày; nguyên nhân đa dạng từ sinh lý (chu kỳ giấc ngủ ngắn, khủng hoảng giấc ngủ 4 tháng), bệnh lý (viêm nhiễm, trào ngược, thiếu vi chất), môi trường (ồn ào, ánh sáng), đến các yếu tố chăm sóc (đói bụng, tã ướt). Cần tạo thói quen ngủ tốt, môi trường yên tĩnh và đưa bé đi khám nếu các biểu hiện kéo dài hoặc kèm sốt, nôn ói. 

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là tình trạng bé ngủ không ngon, khó ngủ

Tác động của giấc ngủ đến sự phát triển của trẻ sơ sinh

Ở những năm đầu đời, giấc ngủ là thời điểm vàng cho sự phát triển. Khi trẻ chìm vào giấc ngủ, cơ thể tiết ra hormone tăng trưởng giúp xây dựng tế bào, đặc biệt là tế bào não. Ba năm đầu tiên là giai đoạn bùng nổ của quá trình này, phần lớn các tế bào não mới được hình thành trong khoảng thời gian này và chất lượng giấc ngủ góp phần quyết định tốc độ phát triển của trẻ.

Không chỉ tác động đến thể chất, giấc ngủ còn liên quan trực tiếp đến trí tuệ và cảm xúc. Trong lúc ngủ, não bộ sắp xếp những thông tin mà trẻ đã tiếp thu suốt ngày. Nhờ vậy, trẻ học hỏi tốt hơn, tiếp thu nhanh hơn và ghi nhớ hiệu quả hơn.

Một giấc ngủ ngon và đủ giấc giúp trẻ dễ chịu, vui vẻ, ít quấy khóc và dễ hợp tác hơn. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên thiếu ngủ hoặc ngủ chập chờn, trẻ có thể trở nên cáu gắt, khó dỗ, hay khóc về đêm. Tình trạng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng mà còn có thể làm giảm khả năng ghi nhớ, học tập và tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc, hành vi khi trẻ lớn hơn.

Nguyên nhân rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh

Nguyên nhân sinh lý:

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh gồm hai giai đoạn chính: REM (ngủ mắt chuyển động nhanh) và NREM (ngủ mắt không chuyển động nhanh). Ở người trưởng thành, phần lớn thời gian ngủ nằm ở NREM, chiếm khoảng 75% tổng thời gian ngủ, còn lại là REM. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, tỷ lệ này gần như cân bằng, mỗi loại chiếm khoảng 50%.

Vì phần REM ở trẻ nhiều hơn nên não bộ hoạt động mạnh, nhịp tim và nhịp thở nhanh hơn, trẻ dễ bị tác động từ bên ngoài. Chỉ một tiếng động nhẹ hay thay đổi tư thế cũng đủ khiến trẻ thức giấc. Đây là lý do nhiều trẻ ngủ chập chờn, dễ tỉnh giữa đêm.

Ngoài ra, trước các mốc phát triển quan trọng như mọc răng, tập bò, đứng, đi,… trẻ thường kích thích và vận động nhiều hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Thêm vào đó, chế độ ăn uống mất cân đối, ăn quá gần giờ ngủ, ăn quá ít hoặc quá nhiều, đều có thể khiến trẻ khó ngủ và hay tỉnh giấc.

Nguyên nhân bệnh lý:

Một số vấn đề về sức khỏe cũng là yếu tố gây rối loạn giấc ngủ ở trẻ. Các bệnh lý liên quan đến tiêu hóa, hô hấp, tim mạch, thần kinh hoặc những bệnh mạn tính khiến trẻ khó chịu, đau đớn, ngủ không sâu giấc. Khi tình trạng kéo dài mà không được xử lý, giấc ngủ của trẻ sẽ ngày càng kém chất lượng, từ đó tác động đến tăng trưởng cả về thể chất lẫn trí tuệ.

Sai lầm thường gặp trong thói quen cho trẻ ngủ:

• Ngủ ngày quá nhiều hoặc quá muộn: Nếu trẻ ngủ ngày quá dài, đặc biệt sau 5 giờ chiều, giấc ngủ ban đêm sẽ bị rút ngắn hoặc trở nên khó vào giấc.
• Lệ thuộc vào đồ vật hoặc người ru ngủ: Võng, nôi, đung đưa liên tục, hoặc thói quen phải có mẹ bên cạnh mới ngủ… khiến trẻ không tự chủ trong giấc ngủ. Khi thiếu yếu tố quen thuộc, trẻ bồn chồn, khó ngủ hoặc tỉnh giữa đêm và khó dỗ lại.
• Môi trường ngủ không phù hợp: Ánh sáng quá mạnh, tiếng ồn, tiếng tivi hay việc thay đổi nơi ngủ liên tục đều có thể khiến trẻ không yên giấc. Trẻ sơ sinh rất nhạy cảm, vì vậy một môi trường ngủ ổn định, yên tĩnh, ánh sáng dịu là yếu tố quan trọng.

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh đến từ các yếu tố sinh lý và bệnh lý

Dấu hiệu nhận biết rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh

Cha mẹ có thể nhận thấy các dấu hiệu nhận biết rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh sau:

• Khó đi vào giấc ngủ: Trẻ sơ sinh khó ngủ hoặc mất nhiều thời gian để chìm vào giấc, thường quấy khóc hoặc vặn mình.​
• Ngủ không liền mạch: Giấc ngủ ngắn dưới 1 giờ, hay giật mình tỉnh giấc giữa đêm, dễ bị đánh thức bởi âm thanh nhẹ hoặc thay đổi môi trường.​
• Quấy khóc và rên rỉ: Ngủ nông kèm quấy khóc, vặn mình, rên rỉ; ngủ ban ngày quá nhiều hoặc thức dậy đột ngột không lý do.​
• Giật cơ và cử động bất thường: Giật cơ khi ngủ, cử động chu kỳ chân tay, ngừng thở ngắn kèm ngáy.​
• Cơn miên hành: Ngồi dậy, đi lại tự động trong giấc sâu mà không tỉnh hẳn.​
• Cơn hoảng sợ ban đêm: Ngồi dậy la hét, vùng vẫy với biểu hiện sợ hãi, khó đánh thức.​
• Mệt mỏi ban ngày: Sụp mí mắt, ngáp nhiều, lơ đờ, ảnh hưởng hormone tăng trưởng và phát triển thần kinh nếu kéo dài.

Trẻ sơ sinh cần ngủ bao nhiêu giờ mỗi ngày?

Không có một con số cố định cho tất cả trẻ sơ sinh, bởi nhu cầu ngủ của mỗi bé phụ thuộc vào thể trạng, mức độ hoạt động và giai đoạn phát triển. Tuy vậy, phần lớn trẻ sơ sinh cần ngủ khoảng 18–20 giờ mỗi ngày để cơ thể và não bộ hồi phục, phát triển.

Mỗi giấc ngủ của trẻ cũng rất khác nhau. Có những bé chỉ ngủ chớp nhoáng 30 phút, nhưng cũng có bé ngủ sâu đến 2–3 tiếng, thậm chí kéo dài 5–10 giờ khi trẻ quá mệt hoặc sau một ngày hoạt động nhiều.

Điểm khác biệt dễ nhận thấy ở giai đoạn sơ sinh là trẻ ngủ nhiều vào ban ngày. Khi trẻ lớn dần, thời gian ngủ ngày sẽ giảm xuống, thay vào đó giấc ngủ ban đêm kéo dài hơn và ổn định hơn.

Quan trọng nhất là đảm bảo trẻ ngủ đủ và ngủ chất lượng: ngủ sâu, dễ vào giấc và ít bị giật mình. Đây mới là yếu tố tác động trực tiếp đến tăng trưởng và khả năng phát triển trí tuệ của trẻ.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ bị rối loạn giấc ngủ?

Để cải thiện giấc ngủ cho trẻ sơ sinh cũng như hạn chế tình trạng rối loạn giấc ngủ, bố mẹ có thể áp dụng một số giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả sau:

Rèn thói quen ngủ đúng giờ

Ngay từ những tuần đầu sau sinh, bố mẹ có thể giúp con hình thành nhịp sinh học đều đặn. Hãy quan sát dấu hiệu buồn ngủ của bé như ngáp, dụi mắt, trở nên thụ động… để cho con đi ngủ đúng thời điểm. Trong 2 tháng đầu, trẻ thường không thức liên tục quá 2 giờ, vì vậy hãy chủ động sắp xếp lịch ngủ phù hợp để bé ngủ đủ giấc và ít quấy khóc hơn.

Ba mẹ nên rèn cho trẻ thói quen ngủ đúng giờ

Hướng dẫn trẻ phân biệt ngày và đêm

Nhiều trẻ có thói quen thức đêm từ khi còn trong bụng mẹ, nên sau khi chào đời, bé vẫn có thể giữ nhịp thức, ngủ này. Khi trẻ khoảng 2 tuần tuổi, bố mẹ đã có thể bắt đầu điều chỉnh:

• Ban ngày: chơi cùng bé, trò chuyện, mở cửa sổ cho có ánh sáng tự nhiên, tạo môi trường sinh động.
• Ban đêm: giữ phòng ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu, hạn chế nói chuyện hoặc bế bé quá nhiều để không kích thích trẻ.

Việc này giúp bé hiểu: ban ngày là lúc thức, ban đêm là thời điểm ngủ.

Tập cho bé tự ngủ

Từ tuần thứ 6–8, bố mẹ có thể dần tạo thói quen tự ngủ. Khi thấy bé buồn ngủ, đặt bé lên giường, nôi hoặc cũi, thay vì đợi bé ngủ trên tay rồi mới đặt xuống. Có thể hỗ trợ nhẹ nhàng bằng vỗ lưng, hát ru, bật nhạc êm dịu nhưng tránh làm bé phụ thuộc quá mức. Khi lớn lên, bé sẽ dễ dàng tự vào giấc và ít thức giấc giữa đêm.

Chuẩn bị giấc ngủ chất lượng

Một không gian ngủ phù hợp sẽ giúp trẻ ngủ sâu và ngon hơn:

• Đảm bảo bé ăn no vừa đủ, thay tã sạch và mặc đồ thoải mái.
• Tập cho bé ngủ sớm – lý tưởng trước 20h – và duy trì đều đặn hàng ngày.
• Phòng ngủ nên yên tĩnh, ánh sáng mềm, màu sắc nhẹ nhàng, không để quá nhiều đồ vật gây kích thích.
• Giữ ấm cơ thể bé vừa phải, tránh quấn khăn hoặc chăn quá chặt.
• Đảm bảo khu vực xung quanh nôi, giường không có vật cứng hoặc vật nhỏ có thể gây nguy hiểm.

Một môi trường ngủ dễ chịu không chỉ giúp bé ngủ đủ giấc mà còn hạn chế tình trạng thức giấc nửa đêm, quấy khóc hoặc phụ thuộc vào người lớn để ru ngủ.

Xem thêm:

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em: Dấu hiệu và cách giúp bé ngủ ngon
Rối loạn giấc ngủ ở trẻ tự kỷ là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Kết luận 

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh khá phổ biến nhưng hoàn toàn có thể cải thiện bằng cách tạo môi trường ngủ phù hợp, xây dựng nếp sinh hoạt ổn định và chăm sóc đúng phương pháp. Giấc ngủ đủ và chất lượng giúp trẻ phát triển tốt cả thể chất lẫn trí tuệ, đồng thời giúp cha mẹ giảm căng thẳng, có thời gian nghỉ ngơi và hồi phục sức khỏe. Nếu trẻ có dấu hiệu kéo dài, quấy khóc nhiều hoặc chậm tăng cân, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được hỗ trợ kịp thời.