Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi: Nguyên nhân và cách cải thiện hiệu quả

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là một tình trạng phổ biến khiến nhiều người già thường xuyên trằn trọc, khó ngủ, ngủ không sâu hoặc thức dậy nhiều lần trong đêm. Khi bước sang tuổi 60, cơ thể và hệ thần kinh bắt đầu suy giảm chức năng, hormone điều hòa giấc ngủ giảm dần nên chất lượng giấc ngủ cũng đi xuống. Việc mất ngủ kéo dài không chỉ khiến bạn mệt mỏi, giảm trí nhớ, dễ cáu gắt mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, huyết áp, trầm cảm và tai biến. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn về rối loạn giấc ngủ ở người lớn tuổi để cải thiện chất lượng cuộc sống nhé. 

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là gì?

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là tình trạng chất lượng giấc ngủ bị giảm sút rõ rệt khi tuổi tác tăng lên. Cơ thể bước vào giai đoạn lão hóa khiến hệ thần kinh, nội tiết và sức khỏe tổng thể suy yếu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ ngủ, thức tự nhiên. Người lớn tuổi hiếm khi ngủ đủ giấc, thời gian ngủ ban đêm thường chỉ kéo dài khoảng 4 – 5 tiếng, ít hơn rất nhiều so với người trưởng thành.
Không chỉ ngủ ít, giấc ngủ còn kém sâu. Nhiều người nằm rất lâu mới chợp mắt, dễ tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ lại. Một số trường hợp thì dễ ngủ vào buổi tối nhưng lại thức dậy từ rất sớm, sau đó trằn trọc, mệt mỏi đến tận sáng hôm sau. Tình trạng kéo dài khiến cơ thể luôn cảm thấy uể oải, tinh thần kém minh mẫn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Nói cách khác, rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi không chỉ là ngủ ít, mà còn là ngủ không ngon, ngủ không đủ sâu, dẫn đến suy giảm cả thể chất lẫn tinh thần.

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là tình trạng giấc ngủ bị giảm sút khi tuổi tác tăng

Dấu hiệu nhận biết rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Rối loạn giấc ngủ ở người già thường biểu hiện qua nhiều dấu hiệu khác nhau. Một số triệu chứng dễ nhận biết bao gồm:

• Mất nhiều thời gian để chìm vào giấc ngủ. Người bệnh thường trằn trọc, khó thư giãn và phải nằm rất lâu mới ngủ được.
• Thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc tỉnh dậy từ sáng sớm dù cơ thể chưa được nghỉ ngơi đầy đủ, sau đó rất khó ngủ lại.
• Buồn ngủ vào ban ngày nhưng khó ngủ về đêm. Một số trường hợp nặng hơn có thể rơi vào tình trạng mất ngủ triền miên, gần như không có thời điểm nào ngủ đủ.
• Cảm giác mệt mỏi, đau đầu, nặng vai gáy khi thức dậy, tinh thần uể oải, thiếu năng lượng kéo dài suốt cả ngày.
• Giấc ngủ nông và dễ bị đánh thức, chỉ một tiếng động nhỏ hoặc thay đổi tư thế cũng có thể khiến tỉnh giấc.
• Xuất hiện các vấn đề khác liên quan đến giấc ngủ như ngủ ngáy lớn, gặp ác mộng, thậm chí có những cơn ngủ gục bất chợt.

Khi các triệu chứng này kéo dài, chất lượng cuộc sống giảm sút rõ rệt, người cao tuổi dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, suy nhược và suy giảm trí nhớ.

Xem thêm: Các triệu chứng rối loạn giấc ngủ bạn cần nhận biết sớm

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Rối loạn giấc ngủ ở người già xuất phát từ nhiều yếu tố. Có thể chia thành các nhóm nguyên nhân chính sau:

Nguyên nhân nguyên phát liên quan đến lão hóa

Suy giảm chức năng do tuổi tác: Khi bước vào giai đoạn lão hóa, hoạt động của hầu hết cơ quan trong cơ thể đều chậm lại: tuần hoàn máu, hô hấp, bài tiết… không còn vận hành hiệu quả như trước. Điều này khiến não bộ thiếu oxy, hệ thần kinh dễ bị rối loạn, làm xuất hiện tình trạng khó ngủ, mất ngủ, ngủ chập chờn.
Ngưng thở khi ngủ: Người cao tuổi dễ gặp chứng ngưng thở hoặc gián đoạn nhịp thở vào ban đêm. Mỗi lần ngưng thở là mỗi lần giấc ngủ bị giật mình thức giấc, khiến chất lượng ngủ giảm mạnh.
Hội chứng chân không yên (RLS): Cảm giác thôi thúc phải cử động chân liên tục trong lúc ngủ khiến người bệnh xoay trở cả đêm và không thể ngủ sâu.
Rối loạn cử động tứ chi theo chu kỳ: Xuất hiện các cơn co giật, chuột rút không kiểm soát trong khi ngủ, lặp lại theo chu kỳ vài chục giây đến vài phút. Mỗi cơn co cơ đều làm giấc ngủ bị gián đoạn.
Rối loạn hành vi giấc ngủ REM: Người cao tuổi có thể nói mớ, quơ tay chân, la hét, thậm chí đột ngột ngồi dậy hoặc bước xuống giường trong khi ngủ. Đây là nhóm rối loạn khá phổ biến ở tuổi già.

Ngưng thở khi ngủ cũng là yếu tố tăng nguy cơ rối loạn giấc ngủ

Rối loạn giấc ngủ do bệnh lý đi kèm

Ở người lớn tuổi, các bệnh lý nền là nguyên nhân rất thường gặp khiến giấc ngủ bị ảnh hưởng:

• Bệnh xương khớp: Đau nhức mạn tính về đêm khiến người bệnh khó ngủ, ngủ không sâu.
• Bệnh hô hấp: Viêm phế quản, ho kéo dài, hen suyễn… gây khó thở và thức giấc nhiều lần.
• Bệnh tiêu hóa: Viêm đại tràng, trào ngược dạ dày, đầy hơi… thường khởi phát về đêm, làm người bệnh khó chịu, cản trở giấc ngủ.
• Rối loạn thần kinh, tâm thần: Parkinson, Alzheimer, sa sút trí tuệ… đều tác động trực tiếp tới giấc ngủ.
• Bệnh nội tiết, chuyển hóa: Tiểu đường, suy giáp làm thay đổi nội tiết tố, ảnh hưởng chu kỳ ngủ, thức.
• Bệnh tim mạch: Rối loạn nhịp tim, hở van tim khiến người bệnh dễ mệt mỏi, khó ngủ.

Những vấn đề sức khỏe này nếu không được điều trị tốt sẽ khiến rối loạn giấc ngủ trở nên nghiêm trọng hơn.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc thường dùng ở người cao tuổi có thể gây mất ngủ hoặc làm giấc ngủ bị gián đoạn, ví dụ:

• Thuốc lợi tiểu trong điều trị tăng huyết áp, tăng nhãn áp.
• Thuốc điều trị COPD nhóm kháng cholinergic.
• Thuốc chống trầm cảm.
• Corticosteroid trong bệnh viêm khớp dạng thấp.
• Thuốc ức chế histamin trong các bệnh dạ dày.
• Levodopa điều trị Parkinson.
• Thuốc adrenergic dùng cấp cứu (ngừng tim, khó thở, hen suyễn).

Nếu người cao tuổi bắt đầu khó ngủ sau khi dùng thuốc, cần trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh liều hoặc đổi sang loại phù hợp hơn.

Yếu tố môi trường và lối sống

Ngoài bệnh lý, nhiều yếu tố xung quanh cũng góp phần gây rối loạn giấc ngủ:

• Môi trường sống: Tiếng ồn, ánh sáng mạnh, phòng ngủ bí bách, ẩm thấp hoặc không thông thoáng đều khiến người già khó ngủ.
• Chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý: Ăn tối quá muộn, thiếu dưỡng chất, uống nhiều cà phê, trà đậm, bia rượu, hoặc hút thuốc lá dễ gây mất ngủ kéo dài.

Những yếu tố này thường bị bỏ qua nhưng lại tác động mạnh đến chất lượng giấc ngủ, đặc biệt ở người cao tuổi.

Xem thêm: Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ khiến bạn ngủ không ngon

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi có nguy hiểm không?

Có, rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi rất nguy hiểm nếu kéo dài, vì nó làm suy giảm nghiêm trọng sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống.​
Rối loạn giấc ngủ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, tăng huyết áp và đột quỵ, đồng thời làm trầm trọng hóa các bệnh nền sẵn có như hô hấp, tiêu hóa hay nội tiết. Người cao tuổi thường cảm thấy mệt mỏi, yếu đuối, chán ăn và suy nhược cơ thể, dẫn đến hệ miễn dịch suy giảm và phục hồi chậm.​
Tình trạng này gây suy giảm nhận thức, trí nhớ kém, sa sút trí tuệ, dễ cáu gắt, bi quan và trầm cảm, thậm chí góp phần vào rối loạn tâm thần nghiêm trọng. Ở mức độ nặng, nó có thể liên quan đến các bệnh thần kinh thoái hóa như Parkinson hoặc Alzheimer, và tăng ý nghĩ tự sát nếu không can thiệp kịp thời.

Chẩn đoán rối loạn giấc ngủ ở người lớn tuổi

Để xác định chính xác người cao tuổi có mắc rối loạn giấc ngủ hay không, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng. Trong quá trình khám, bác sĩ thu thập thông tin về:

• Triệu chứng mất ngủ, ngủ không sâu hay thức giấc giữa đêm
• Tiền sử bệnh lý, các bệnh đang điều trị
• Thói quen sinh hoạt, ăn uống, giấc ngủ
• Danh sách thuốc đang sử dụng

Những dữ liệu này giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quát về tình trạng giấc ngủ. Nếu kết quả thăm khám chưa đủ để đưa ra chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm chuyên sâu hơn.
Các phương pháp đánh giá thường được áp dụng gồm:

• Đo đa ký giấc ngủ: Ghi lại các chỉ số trong lúc ngủ như nhịp thở, oxy máu, hoạt động não bộ, nhịp tim, huyết áp, cử động chân tay… Qua đó, bác sĩ đánh giá mức độ rối loạn và các yếu tố gây mất ngủ.
• Điện não đồ (EEG): Ghi nhận hoạt động sóng não, giúp phát hiện những rối loạn bất thường có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ.
• Xét nghiệm đo độ trễ ngủ (MSLT): Kiểm tra xem người bệnh mất bao lâu để đi vào giấc ngủ và mức độ buồn ngủ ban ngày, từ đó hỗ trợ chẩn đoán chính xác.
• Cận lâm sàng bổ sung: Trong trường hợp nghi ngờ bệnh lý nền, bác sĩ có thể đề nghị chụp CT, MRI, siêu âm, xét nghiệm máu… để tìm ra nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ.

Với sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các kiểm tra cận lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Chẩn đoán rối loạn giấc ngủ ở người lớn tuổi bằng điện não đồ

Cách cải thiện rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Khi người cao tuổi thường xuyên mất ngủ, khó ngủ kéo dài, tốt nhất nên chủ động đi khám thay vì tự chịu đựng. Việc thăm khám giúp tìm ra nguyên nhân chính xác và can thiệp kịp thời, tránh để tình trạng rối loạn giấc ngủ chuyển nặng. Với những trường hợp mất ngủ nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc hỗ trợ giấc ngủ kết hợp với điều chỉnh thói quen sinh hoạt.
Bên cạnh đó, người cao tuổi cũng nên hạn chế ngủ quá nhiều vào ban ngày, đồng thời duy trì lịch ngủ, thức đúng giờ, tạo nhịp sinh học ổn định cho cơ thể.
Điều trị nguyên nhân bệnh lý đi kèm
Nếu rối loạn giấc ngủ xuất phát từ các bệnh lý nền, bác sĩ sẽ ưu tiên kiểm soát bệnh trước. Tùy từng nguyên nhân, phác đồ điều trị sẽ khác nhau. Một số loại thuốc có thể được chỉ định:

• Thuốc hỗ trợ trị mất ngủ mạn tính: zolpidem, doxepin, ramelteon…
• Thuốc điều trị hội chứng chân không yên: pregabalin, gabapentin…
• Thuốc chữa ngủ rũ, buồn ngủ ban ngày: modafinil, pitolisant, armodafinil…

Người bệnh cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý tăng liều hoặc lạm dụng thuốc vì có thể gây tác dụng phụ nguy hiểm.
Biện pháp hỗ trợ tại nhà
Ngoài thuốc, thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cải thiện giấc ngủ:

• Tạo không gian ngủ dễ chịu: Phòng ngủ thoáng mát, ánh sáng dịu, yên tĩnh. Có thể dùng tinh dầu, mùi hương nhẹ hoặc máy tạo tiếng ồn trắng để dễ chìm vào giấc ngủ.
• Tập luyện đều đặn: Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh từ 20 – 30 phút/ngày, khoảng 3 – 5 lần/tuần giúp tăng cường sức khỏe và ngủ ngon hơn.
• Giảm căng thẳng: Nghe nhạc, đọc sách, trò chuyện với người thân giúp tinh thần thư giãn, hạn chế lo âu trước khi ngủ.
• Ăn uống khoa học: Bổ sung đầy đủ dưỡng chất, hạn chế các chất kích thích như cà phê, trà đậm, rượu bia, hút thuốc lá để tránh ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Khi kết hợp giữa điều trị y khoa và các thói quen lành mạnh, chất lượng giấc ngủ của người cao tuổi sẽ được cải thiện đáng kể, sức khỏe tổng thể cũng được nâng cao.

Xem thêm: Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ: Nguyên nhân và mức độ nguy hiểm

Kết luận

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là vấn đề thường gặp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện sớm. Việc cải thiện giấc ngủ cần kết hợp thay đổi lối sống, điều trị thói quen, kiểm soát bệnh lý nền và tạo môi trường ngủ tốt. Nếu tình trạng kéo dài, người cao tuổi nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Chăm sóc giấc ngủ là bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống ở tuổi già.