Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ: Nguyên nhân và mức độ nguy hiểm

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ đang trở thành vấn đề ngày càng phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất, tinh thần và hiệu suất học tập, làm việc. Trong nhịp sống hiện đại với áp lực lớn, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học và tình trạng lạm dụng thiết bị điện tử, nhiều bạn trẻ bước vào vòng xoáy mất ngủ khó phục hồi. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất bệnh, nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách khắc phục hiệu quả theo chuẩn khoa học.

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ là gì?

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng cơ thể không thể duy trì một chu kỳ ngủ, thức bình thường, khiến người trẻ khó chìm vào giấc ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm và không thể ngủ lại. Khi chất lượng giấc ngủ bị suy giảm, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, thiếu tập trung, căng thẳng và giảm hiệu suất học tập, làm việc.
Ở người trẻ, rối loạn giấc ngủ thường thể hiện rõ qua việc mất ngủ kéo dài, ngủ không sâu, ngủ dậy vẫn uể oải dù thời gian ngủ có thể đủ. Tình trạng này nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, nội tiết tố và khả năng phục hồi năng lượng hằng ngày. Vì vậy, rối loạn giấc ngủ ở người trẻ không chỉ là vấn đề tạm thời mà là dấu hiệu sức khỏe cần được quan tâm đúng mức.

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ đang ngày càng gia tăng

Thực trạng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ hiện nay:
Trong bối cảnh cuộc sống hiện đại nhiều áp lực, rối loạn giấc ngủ ở người trẻ ngày càng trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Các nghiên cứu gần đây ghi nhận tỷ lệ người trong độ tuổi 18–30 gặp khó khăn về giấc ngủ ngày một tăng, chủ yếu do thói quen sinh hoạt thiếu điều độ, căng thẳng kéo dài và sự lệ thuộc vào thiết bị điện tử.
Hậu quả của việc ngủ kém ở người trẻ rất đa dạng: hiệu suất học tập, công việc giảm sút, dễ cáu gắt, giảm khả năng ghi nhớ, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như lo âu hoặc trầm cảm nhẹ. Việc nhận diện mức độ rối loạn giấc ngủ và nguyên nhân gốc rễ là bước quan trọng giúp người trẻ chủ động phòng ngừa và có chiến lược cải thiện giấc ngủ khoa học hơn.

Vì sao người trẻ ngày nay dễ bị rối loạn giấc ngủ?

Tỷ lệ rối loạn giấc ngủ ở người trẻ tăng mạnh chủ yếu đến từ sự thay đổi môi trường sống và áp lực hiện đại. Lối sống nhanh, nhiều áp lực và sự phụ thuộc vào thiết bị điện tử khiến não bộ luôn trong trạng thái kích thích, khó đi vào giấc ngủ tự nhiên. Dưới đây là những nguyên nhân chính khiến người trẻ dễ gặp rối loạn giấc ngủ.

Lạm dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ

Điện thoại, máy tính, máy tính bảng gần như trở thành vật bất ly thân của người trẻ. Tuy nhiên, ánh sáng xanh từ màn hình có tác động mạnh lên não bộ, ức chế hormone melatonin – loại hormone giúp cơ thể buồn ngủ tự nhiên.
Khi não liên tục nhận tín hiệu kích thích từ mạng xã hội, game, tin tức… trước khi ngủ, bạn sẽ khó thư giãn và dễ thức trắng hơn. Việc dùng thiết bị điện tử quá nhiều cũng gây mỏi mắt, căng thần kinh và làm rối loạn nhịp sinh học.

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ là do dùng thiết bị điện tử trước giờ ngủ

Áp lực học tập, công việc đè nặng

Nhịp sống nhanh khiến người trẻ luôn trong trạng thái phải chạy đua với thời gian để hoàn thành deadline, bài vở hay các mục tiêu cá nhân. Khi tinh thần thường xuyên căng thẳng và não bộ phải hoạt động liên tục, cơ thể khó thư giãn để chuyển sang trạng thái ngủ. Điều này khiến giấc ngủ bị ngắt quãng, khó vào giấc hoặc ngủ không sâu, lâu dần dẫn đến rối loạn giấc ngủ.

Ăn uống không điều độ

Thức khuya thường kéo theo cảm giác đói, khiến nhiều người trẻ có thói quen ăn đêm. Tuy nhiên, việc ăn nhiều trước khi ngủ khiến hệ tiêu hóa phải làm việc liên tục, khiến cơ thể khó thư giãn và khó đi vào giấc ngủ.
Chế độ ăn uống thất thường, dầu mỡ hoặc quá ngọt vào buổi tối cũng góp phần gây đầy bụng, trào ngược, từ đó cản trở giấc ngủ.

Thói quen sử dụng chất kích thích

Nhiều bạn trẻ dùng cà phê, trà đậm, nước tăng lực hoặc thậm chí hút thuốc để duy trì sự tỉnh táo khi làm việc muộn. Tuy nhiên, caffeine và nicotine đều kích thích hệ thần kinh trung ương, khiến cơ thể hưng phấn và khó chìm vào giấc ngủ.
Về lâu dài, việc dùng chất kích thích thường xuyên làm rối loạn đồng hồ sinh học, khiến giấc ngủ nông, dễ thức giấc và chất lượng ngủ giảm sút nghiêm trọng.

Uống cà phê vào buổi tối cũng có thể dẫn đến mất ngủ

Liên quan đến các bệnh lý tiềm ẩn

Một số bệnh lý như đau dạ dày, trào ngược, dị ứng, rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc các bệnh mạn tính khác đều có thể khiến người trẻ khó ngủ. Cảm giác đau, mệt mỏi, khó chịu trong cơ thể tác động trực tiếp đến hệ thần kinh và cản trở quá trình ngủ tự nhiên.
Ngoài ra, một số loại thuốc điều trị bệnh mạn tính như thuốc hạ mỡ máu, thuốc điều trị tiểu đường, thuốc chống trầm cảm… có thể gây tác dụng phụ khiến giấc ngủ bị xáo trộn.

Xem thêm: Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ khiến bạn ngủ không ngon

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ có nguy hiểm không?

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ không chỉ khiến người trẻ mệt mỏi, thiếu tỉnh táo vào ban ngày mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất học tập, công việc và cảm xúc. Khi giấc ngủ thiếu chất lượng, não bộ không kịp phục hồi, dẫn đến tình trạng căng thẳng, dễ cáu gắt, giảm trí nhớ và suy giảm khả năng tập trung.
Nếu kéo dài, rối loạn giấc ngủ không còn là vấn đề tạm thời mà có thể gây ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

• Tăng nguy cơ cao huyết áp và bệnh tim mạch

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ thiếu ngủ khiến cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng liên tục. Nhịp tim tăng, huyết áp tăng và hệ thần kinh giao cảm bị kích thích quá mức. Người trẻ mất ngủ kéo dài có nguy cơ phát triển tăng huyết áp mạn tính cao hơn bình thường.
Tình trạng này còn làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim và đột quỵ – đặc biệt là các cơn đột quỵ xảy ra vào ban đêm hoặc gần sáng.

• Gia tăng nguy cơ trầm cảm và các rối loạn tâm lý

Giấc ngủ có vai trò quan trọng trong việc cân bằng cảm xúc. Khi mất ngủ, hoạt động của não bộ tại các vùng điều khiển tâm trạng bị rối loạn. Chỉ một đêm thiếu ngủ cũng có thể khiến cảm xúc bất ổn, dễ lo âu hoặc kích động.
Nếu tình trạng này diễn ra kéo dài, nguy cơ trầm cảm, rối loạn lo âu và suy giảm nhận thức tăng lên đáng kể. Nhiều nghiên cứu ghi nhận người ngủ dưới 7 giờ mỗi đêm có nguy cơ cao gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần.

• Tăng khả năng mắc đái tháo đường và béo phì

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ làm giảm tốc độ chuyển hóa năng lượng, khiến cơ thể dễ tích trữ mỡ và khó kiểm soát đường huyết. Khi ngủ không đủ, hormone đói tăng, khiến người trẻ thèm ăn đêm hoặc ăn quá mức.
Điều này không chỉ làm tăng cân mà còn làm tăng nguy cơ kháng insulin, đây là yếu tố dẫn đến bệnh đái tháo đường type 2.

• Nguy cơ cao hơn đối với một số loại ung thư

Melatonin – hormone được tiết ra khi ngủ, có vai trò ức chế sự phát triển của tế bào bất thường trong cơ thể. Khi giấc ngủ bị gián đoạn, lượng melatonin giảm mạnh, giảm khả năng bảo vệ cơ thể trước nguy cơ hình thành tế bào ung thư.
Một số nghiên cứu quốc tế từng ghi nhận rằng:

• Người ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm có nguy cơ cao mắc ung thư vú.
• Ngủ quá ít cũng liên quan đến tăng nguy cơ xuất hiện khối u đại trực tràng.
• Dù không phải nguyên nhân trực tiếp, rối loạn giấc ngủ được xem là yếu tố góp phần gia tăng nguy cơ ở người trẻ.
• Ảnh hưởng đến da, tóc và khả năng thích nghi trong cuộc sống
• Thiếu ngủ khiến quá trình tái tạo tế bào bị trì hoãn, dẫn đến da xỉn màu, dễ nổi mụn, lão hóa nhanh. Tóc cũng dễ gãy rụng do thiếu dưỡng chất trong giai đoạn cơ thể nghỉ ngơi.

Ngoài ra, người rối loạn giấc ngủ ở người trẻ thường khó thích ứng với áp lực, dễ căng thẳng và phản ứng kém linh hoạt trong các tình huống thường ngày.

Xem thêm: Tác hại của rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng cơ thể ra sao?

Cách cải thiện rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Để cải thiện rối loạn giấc ngủ ở người trẻ, cần kết hợp thay đổi lối sống, xây dựng thói quen ngủ lành mạnh và áp dụng phương pháp thư giãn tinh thần. Sau đây là một số phương pháp cải thiện rối loạn giấc ngủ ở người trẻ hiệu quả. 

Xây dựng thói quen ngủ khoa học

Người trẻ cần duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày kể cả cuối tuần để đồng bộ hóa đồng hồ sinh học. Tránh sử dụng thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ để cơ thể sản xuất melatonin tự nhiên, giúp giấc ngủ sâu và ngon hơn. Môi trường phòng ngủ cũng cần yên tĩnh, mát mẻ (khoảng 18-22°C), giảm ánh sáng để tạo điều kiện giấc ngủ tốt hơn.​

Xây dựng thói quen ngủ đúng giờ và đủ giấc

Quản lý stress và thư giãn

Kỹ thuật giảm stress như thiền, yoga, hít thở sâu giúp thư giãn hệ thần kinh, giảm lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tham gia các hoạt động ngoài trời, thể dục đều đặn cũng hỗ trợ tinh thần thoải mái. Việc loại bỏ áp lực tâm lý sớm bằng cách viết nhật ký, nghe nhạc hay chạy bộ có thể nâng cao hiệu quả điều trị không dùng thuốc.​

Liệu pháp tâm lý, hành vi 

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) được xem là phương pháp hiệu quả hàng đầu để điều chỉnh suy nghĩ và hành vi gây rối loạn giấc ngủ, giúp người trẻ thay đổi những thói quen xấu như thao thức trên giường hay lo lắng quá mức về giấc ngủ. Liệu pháp này thường được thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia tâm lý.​

Sử dụng thuốc khi cần thiết

Thuốc được sử dụng khi các biện pháp phi thuốc không hiệu quả và phải theo chỉ định của bác sĩ. Các nhóm thuốc phổ biến gồm Benzodiazepin (cần thận trọng vì nguy cơ lệ thuộc), melatonin bổ sung và thuốc kháng histamin gây buồn ngủ nhẹ. Thuốc chỉ nên dùng trong ngắn hạn và dưới sự giám sát y tế.​

Các lưu ý bổ sung

Ngoài ra, cần tránh cà phê, rượu bia vào buổi tối, hạn chế ngủ trưa quá dài và duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh để hỗ trợ giấc ngủ. Các liệu pháp như bấm huyệt hoặc châm cứu cũng có thể được sử dụng để cải thiện lưu thông năng lượng, giảm triệu chứng khó ngủ.

Kết luận

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ không chỉ là tình trạng tạm thời mà có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng nếu không được phát hiện và cải thiện sớm. Việc chủ động xây dựng lối sống khoa học, chăm sóc sức khỏe tinh thần và duy trì thói quen ngủ lành mạnh là chìa khóa giúp người trẻ lấy lại năng lượng, sự tập trung và chất lượng cuộc sống. Nếu tình trạng kéo dài, hãy tìm đến bác sĩ để được tư vấn và điều trị đúng cách.