Rối loạn giấc ngủ là bệnh gì? Phân loại và hướng điều trị

Rối loạn giấc ngủ là bệnh gì và tại sao lại ảnh hưởng lớn đến sức khỏe? Giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể phục hồi mà còn giữ cho tinh thần minh mẫn và cơ quan hoạt động hiệu quả. Khi gặp rối loạn giấc ngủ, cơ thể và tinh thần đều bị ảnh hưởng, dẫn đến mệt mỏi, giảm tập trung và nguy cơ mắc các bệnh lý khác. Bài viết dưới đây Thuốc Hướng Thần sẽ giải thích chi tiết rối loạn giấc ngủ, các loại rối loạn giấc ngủ và hướng điều trị để bạn có giấc ngủ lành mạnh hơn.

Rối loạn giấc ngủ là bệnh gì?

Rối loạn giấc ngủ là hiện tượng khi chất lượng hoặc thời lượng giấc ngủ của bạn bị gián đoạn hoặc thay đổi bất thường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần, thể chất và chất lượng cuộc sống. Đây không đơn giản là việc khó ngủ một vài đêm do tiếng ồn, ánh sáng mạnh hay thói quen sử dụng caffeine, mà là tình trạng kéo dài, xảy ra thường xuyên, gây rối loạn nhịp sinh học và khả năng hồi phục cơ thể.
Hầu hết chúng ta đều từng trải qua những đêm trằn trọc, ngủ không sâu, hoặc tỉnh dậy nhiều lần trong đêm. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng này xuất hiện liên tục và không liên quan đến yếu tố môi trường bên ngoài, thì có thể bạn đang gặp phải rối loạn giấc ngủ.

Rối loạn giấc ngủ là bệnh gì? Là chất lượng giấc ngủ bị gián đoạn

Dấu hiệu nhận biết rối loạn giấc ngủ

Người bị rối loạn giấc ngủ có thể gặp một hoặc nhiều các triệu chứng sau:

• Khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm.
• Cảm giác mệt mỏi kéo dài vào ban ngày, thậm chí cần giấc ngủ ngắn để bù lại.
• Thói quen thức, ngủ thay đổi bất thường, mất nhịp sinh học cơ thể.
• Tâm trạng bất ổn: dễ cáu gắt, lo lắng hoặc trầm cảm.
• Giảm khả năng tập trung, năng suất làm việc và học tập suy giảm.
• Tăng cân hoặc gặp các vấn đề về chuyển hóa do rối loạn giấc ngủ kéo dài.
• Xuất hiện hành vi bất thường khi ngủ, như nghiến răng, nói mớ, hay đi lại trong giấc ngủ.

Cần lưu ý rằng, không phải ai gặp tất cả các triệu chứng trên đều mắc rối loạn giấc ngủ. Một số biểu hiện có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.

Các loại rối loạn giấc ngủ thường gặp

Rối loạn giấc ngủ có nhiều loại, trong đó phổ biến nhất là mất ngủ và ngủ nhiều. Hiểu rõ từng loại sẽ giúp bạn nhận biết sớm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Mất ngủ

Mất ngủ là dạng rối loạn giấc ngủ gặp nhiều nhất. Người mắc thường trải qua:

• Khó đi vào giấc ngủ hoặc thức giấc giữa đêm nhiều lần.
• Ngủ không sâu, không cảm giác được nghỉ ngơi trọn vẹn.
• Tỉnh dậy sớm hơn mong muốn và cảm thấy mệt mỏi ngay cả sau khi ngủ.

Mất ngủ kéo dài khiến cơ thể và tinh thần luôn trong trạng thái căng thẳng, giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc và chất lượng sống. Theo thống kê, khoảng 10–15% dân số thế giới từng ít nhất một lần trải qua tình trạng mất ngủ.
Mất ngủ được chia thành các dạng:

• Mất ngủ tạm thời: Xảy ra trong thời gian ngắn, thường vài đêm đến vài tuần, thường do stress hoặc thay đổi môi trường.
• Mất ngủ thứ phát: Liên quan đến các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu, hoặc do tác dụng phụ của thuốc và chất kích thích.
• Mất ngủ mạn tính tiên phát: Nguyên nhân không rõ ràng, thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Các loại rối loạn giấc ngủ gồm mất ngủ

Ngủ nhiều

Ngủ nhiều không đồng nghĩa với khỏe mạnh. Những người gặp tình trạng này thường ngủ dài nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ vào ban ngày, làm giảm hiệu quả học tập, công việc và đời sống xã hội.
Nguyên nhân phổ biến của tình trạng ngủ nhiều bao gồm:

• Hội chứng ngưng thở khi ngủ: Người bệnh thường ngưng thở vài giây nhiều lần trong đêm, khiến giấc ngủ không sâu và mệt mỏi kéo dài.
• Thiếu ngủ tích lũy: Do làm việc quá sức hoặc ngủ không đều, cơ thể phản ứng bằng những giấc ngủ dài nhưng vẫn không đủ hồi phục.
• Tác dụng phụ của thuốc: Thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh hoặc thuốc giãn cơ có thể khiến người bệnh ngủ quá nhiều.
• Chứng rũ ngủ: Thường gặp ở nam giới tuổi vị thành niên, gây buồn ngủ đột ngột, không kiểm soát được.

Các dạng rối loạn khác

Ngoài mất ngủ và ngủ nhiều, còn nhiều loại rối loạn giấc ngủ khác như:

• Rối loạn nhịp sinh học: Đồng hồ sinh học cơ thể bị lệch, khiến người bệnh khó ngủ đúng giờ hoặc ngủ quá nhiều vào những thời điểm không phù hợp.
• Rối loạn hành vi khi ngủ: Xuất hiện các hành vi bất thường như mộng du, nghiến răng, nói mớ, hay di chuyển trong giấc ngủ.
• Các dạng khác: Bao gồm rối loạn chuyển động chi khi ngủ, ác mộng thường xuyên, hội chứng chân không yên.

Nhận biết chính xác loại rối loạn là bước quan trọng để bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, từ thay đổi thói quen sinh hoạt, cải thiện giấc ngủ đến sử dụng thuốc khi cần thiết.

Tình trạng mộng du khi ngủ

Xem thêm: Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ khiến bạn ngủ không ngon

Hướng điều trị và cải thiện rối loạn giấc ngủ

Điều trị rối loạn giấc ngủ thường được tiến hành theo từng mức độ. Tùy vào nguyên nhân và tình trạng bệnh, bác sĩ có thể ưu tiên các biện pháp tự nhiên trước, sau đó mới cân nhắc đến thuốc. Mục tiêu là khôi phục nhịp ngủ tự nhiên và cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Vệ sinh giấc ngủ khoa học

Xây dựng thói quen ngủ lành mạnh là nền tảng quan trọng trong điều trị rối loạn giấc ngủ. Một số nguyên tắc bạn nên áp dụng:

• Đi ngủ và thức dậy vào cùng một khung giờ mỗi ngày.
• Hạn chế ngủ trưa quá lâu hoặc ngủ bù nhiều vào ban ngày.
• Tập thể dục mỗi buổi sáng để tăng cường năng lượng và hỗ trợ giấc ngủ ban đêm.
• Không dùng các chất kích thích như cà phê, trà đặc, rượu bia hoặc thuốc lá vào cuối ngày.

Những thói quen này giúp đồng hồ sinh học được tái lập, từ đó giấc ngủ trở nên đều đặn và chất lượng hơn.

Thư giãn và ổn định tâm lý

Với những trường hợp rối loạn giấc ngủ nhẹ hoặc do căng thẳng, lo âu, việc thư giãn tâm trí đóng vai trò quan trọng. Kể cả những người mất ngủ kéo dài cũng có thể cải thiện giấc ngủ khi áp dụng đúng cách.
Một số gợi ý giúp làm dịu tinh thần trước khi ngủ:

• Duy trì thói quen đi ngủ sớm, lý tưởng là trước 23 giờ.
• Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi ngày để cơ thể có thời gian phục hồi.
• Dành 20–30 phút trước khi ngủ để thư giãn: nghe nhạc nhẹ, thiền, hít thở sâu hoặc đọc sách.
• Tránh suy nghĩ quá nhiều về công việc hay vấn đề chưa giải quyết được vì dễ kích hoạt căng thẳng.

Việc cân bằng tinh thần giúp cơ thể dễ dàng bước vào giấc ngủ tự nhiên, cải thiện đáng kể tình trạng rối loạn giấc ngủ.

Thư giãn đọc sách trước khi ngủ

Điều trị bằng thuốc 

Khi các biện pháp tự nhiên không mang lại hiệu quả hoặc người bệnh có rối loạn giấc ngủ ở mức độ trung bình, nặng, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc an thần, thuốc giúp ngủ
• Thuốc chống trầm cảm
• Thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ chuyên biệt

Lưu ý quan trọng:
Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc, bởi chúng có thể gây phụ thuộc, giảm hiệu quả về lâu dài hoặc xuất hiện tác dụng phụ nguy hiểm. Việc sử dụng phải tuân theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

Xem thêm: Cách điều trị rối loạn giấc ngủ hiệu quả bạn cần biết

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám bác sĩ nếu:

• Mất ngủ hoặc ngủ nhiều kéo dài hơn 3 tuần.
• Giấc ngủ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tinh thần hoặc hiệu suất làm việc.
• Xuất hiện triệu chứng như thở khò khè, ngưng thở khi ngủ, đau đầu sáng sớm, hoặc mệt mỏi quá mức.
• Tình trạng rối loạn giấc ngủ kèm theo các bệnh lý khác như trầm cảm, tiểu đường, bệnh tim mạch.

Bác sĩ sẽ giúp chẩn đoán nguyên nhân, đưa ra liệu pháp điều trị phù hợp và theo dõi tiến triển để tránh biến chứng.

Kết luận

Rối loạn giấc ngủ là bệnh gì? Là tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn, mất chất lượng, bao gồm các loại rối loạn giấc ngủ như mất ngủ và ngủ nhiều. Nếu không được nhận biết và điều trị kịp thời, rối loạn giấc ngủ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Việc cải thiện thói quen sinh hoạt, áp dụng phương pháp thư giãn, kết hợp điều trị y tế khi cần sẽ giúp bạn có giấc ngủ ổn định, tinh thần minh mẫn và cơ thể khỏe mạnh. Nhận biết sớm rối loạn giấc ngủ là bước quan trọng để phòng tránh các hậu quả lâu dài.