Các dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng cần can thiệp sớm

Dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng là những biểu hiện tâm lý và hành vi nghiêm trọng như buồn bã kéo dài, mất hứng thú sống, suy nghĩ tiêu cực dai dẳng và suy giảm rõ rệt khả năng sinh hoạt hằng ngày. Nhận biết sớm dấu hiệu trầm cảm nặng sẽ giúp người bệnh được can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao khả năng phục hồi. Bài viết dưới đây, Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn nhận diện chính xác các dấu hiệu cảnh báo trầm cảm nặng.

Bệnh trầm cảm nặng là gì?

Trầm cảm nặng là giai đoạn nghiêm trọng nhất của rối loạn trầm cảm. Đây là một trạng thái tâm thần mà ở đó, các triệu chứng gây ảnh hưởng toàn diện đến khả năng làm việc, học tập, ăn uống và ngủ nghỉ của người bệnh. Khác với những nỗi buồn thông thường, vốn thường có nguyên nhân cụ thể và tự biến mất theo thời gian, trầm cảm nặng giống như một hố đen cảm xúc xâm chiếm lấy cuộc sống của bạn.

Về mặt sinh học, trầm cảm nặng liên quan đến sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não như Serotonin, Dopamine và Norepinephrine. Khi các chất này không hoạt động hiệu quả, não bộ mất đi khả năng điều chỉnh tâm trạng, dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực cực đoan mà người bệnh không thể tự kiểm soát bằng ý chí đơn thuần.

Bệnh trầm cảm nặng là giai đoạn bệnh nghiêm trọng nhất

Phân biệt trầm cảm nặng với buồn bã thông thường:

Nhiều người nhầm lẫn giữa trầm cảm nặng và cảm giác buồn chán thông thường. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở mức độ, thời gian và ảnh hưởng chức năng:

• Buồn bã thông thường thường có nguyên nhân rõ ràng và tự cải thiện sau một thời gian.
• Trầm cảm nặng kéo dài, khó kiểm soát, không phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày.

Dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng thường gặp

Rối loạn trầm cảm nặng là tình trạng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động sâu sắc đến hành vi, nhận thức và sức khỏe thể chất. Khi các triệu chứng xuất hiện kéo dài và ngày càng nặng, người bệnh cần được thăm khám và can thiệp bởi chuyên gia y tế càng sớm càng tốt. Sau đây là một số dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng thường gặp.

1. Mất hứng thú và niềm vui trong cuộc sống

Một trong những dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng điển hình nhất của trầm cảm nặng là sự mất hứng thú gần như hoàn toàn với các hoạt động từng mang lại niềm vui. Người bệnh trở nên thờ ơ với công việc, sinh hoạt thường ngày, các mối quan hệ xã hội và cả những sở thích cá nhân trước đây. Ngay cả những hoạt động quen thuộc cũng trở nên nặng nề, vô nghĩa.

2. Khí sắc trầm buồn kéo dài

Phần lớn người mắc trầm cảm nặng thường xuyên rơi vào trạng thái buồn bã, trống rỗng, tuyệt vọng, cảm giác như không còn động lực sống. Những thay đổi này có thể được nhận thấy rõ qua nét mặt, lời nói, phong thái và cách giao tiếp.
Ở một số trường hợp, cảm xúc buồn bã không biểu hiện rõ ràng mà ẩn sau các hành vi thu mình, né tránh xã hội. Với trẻ em và thanh thiếu niên, biểu hiện thường gặp là cáu gắt, dễ nổi nóng hoặc bực bội kéo dài.

3. Rối loạn ăn uống và giấc ngủ

Người bệnh trầm cảm nặng thường ăn uống kém ngon miệng, dẫn đến sụt cân và suy nhược. Một số ít trường hợp lại có xu hướng ăn nhiều hơn, đặc biệt là thèm đồ ngọt.
Bên cạnh đó, rối loạn giấc ngủ xuất hiện rất phổ biến, bao gồm khó ngủ, ngủ không sâu, thức dậy quá sớm vào buổi sáng hoặc ngủ quá nhiều. Đáng chú ý, nhiều người cảm thấy tâm trạng tồi tệ nhất vào sáng sớm.

Dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng ăn uống không ngon miệng

4. Tự ti quá mức và cảm giác tội lỗi

Người bệnh thường đánh giá bản thân rất thấp, liên tục tự trách móc và phóng đại những sai sót nhỏ nhặt. Cảm giác xấu hổ, bẽ mặt hoặc cho rằng mình là gánh nặng cho người khác xuất hiện thường xuyên. Ở mức độ nặng, những suy nghĩ này có thể trở nên méo mó và xa rời thực tế.

5. Giảm khả năng tập trung và ra quyết định

Trầm cảm nặng khiến quá trình tư duy trở nên chậm chạp và nặng nề. Người bệnh khó tập trung khi đọc, xem tivi hay làm việc, trí nhớ suy giảm rõ rệt. Việc đưa ra những quyết định đơn giản cũng trở nên khó khăn, khiến họ lúng túng và thiếu tự tin trong sinh hoạt hằng ngày.
Ở người cao tuổi, tình trạng này đôi khi dễ bị nhầm lẫn với sa sút trí tuệ, nhưng có thể cải thiện nếu trầm cảm được điều trị đúng cách.

6. Lo âu đi kèm

Rất nhiều bệnh nhân trầm cảm nặng đồng thời xuất hiện triệu chứng lo âu, như căng thẳng kéo dài, hồi hộp, tim đập nhanh, cảm giác cồn cào ở dạ dày. Trên thực tế, trầm cảm và lo âu thường đan xen, khiến việc phân biệt và chẩn đoán trở nên khó khăn hơn.

7. Rối loạn hoạt động tâm thần, vận động

Người bệnh có thể trở nên chậm chạp trong cử động, lời nói và phản ứng, trả lời câu hỏi muộn, giọng đều đều, ít biểu cảm. Ngược lại, một số trường hợp lại biểu hiện kích động, bồn chồn, đi lại liên tục và không thể ngồi yên, đặc biệt thường gặp ở người có kèm lo âu.

Dấu hiệu lời nói và phản ứng chậm

8. Cảm giác kiệt quệ kéo dài

Mệt mỏi gần như xuất hiện ở hầu hết người mắc trầm cảm nặng. Người bệnh cảm thấy cạn kiệt năng lượng, dù không làm việc nặng. Nhiều người cho biết tình trạng mệt mỏi và tâm trạng xấu nhất vào buổi sáng, sau đó cải thiện dần trong ngày.

9. Suy nghĩ tiêu cực về sự tồn tại của bản thân

Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể thường xuyên nghĩ về cái chết hoặc cảm thấy mình không còn giá trị. Đây là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm, cần được đánh giá và hỗ trợ y tế ngay lập tức để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Ngoài những biểu hiện về cảm xúc và hành vi, trầm cảm nặng còn gây ra nhiều triệu chứng cơ thể không đặc hiệu như đau đầu, đau lưng, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, khó thở, đau ngực… Chính điều này khiến nhiều người tìm đến các cơ sở y tế đa khoa mà không nhận ra nguyên nhân tâm lý bên dưới.

Một số trường hợp còn xuất hiện triệu chứng loạn thần như hoang tưởng hoặc ảo giác. Những biểu hiện này thường khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn và nguy cơ tái phát cao hơn nếu không được theo dõi chặt chẽ.

Khi nào dấu hiệu trầm cảm được xem là nặng?

Không phải mọi trạng thái buồn bã đều là bệnh lý. Tuy nhiên, các dấu hiệu trầm cảm nặng được phân loại dựa trên mức độ nghiêm trọng và số lượng triệu chứng xuất hiện đồng thời.

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5, một người được coi là mắc trầm cảm nặng khi:

• Có ít nhất 5 trên 9 triệu chứng đặc trưng, trong đó bắt buộc phải có tâm trạng buồn bã hoặc mất hứng thú.
• Các triệu chứng kéo dài liên tục trên 2 tuần.
• Các dấu hiệu này gây ra sự suy giảm chức năng nghiêm trọng: không thể đi làm, không thể chăm sóc con cái hoặc vệ sinh cá nhân.

Mức độ nặng còn được đánh giá qua sự hiện diện của các triệu chứng loạn thần như ảo giác hoặc hoang tưởng và nguy cơ tự sát cao.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay lập tức?

Sau khi nhận biết dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng, việc xác định thời điểm cần can thiệp y tế là vô cùng quan trọng.

Bạn nên khuyến khích người bệnh hoặc bản thân đi gặp bác sĩ tâm thần ngay khi:

• Các dấu hiệu trầm cảm nặng kéo dài và ngày càng nghiêm trọng.
• Người bệnh không còn khả năng sinh hoạt, làm việc bình thường.
• Xuất hiện suy nghĩ tiêu cực lặp đi lặp lại về giá trị bản thân hoặc cuộc sống.
• Các triệu chứng không cải thiện dù đã nghỉ ngơi, thay đổi lối sống.

Can thiệp sớm giúp rút ngắn thời gian điều trị và cải thiện khả năng hồi phục.

Cách điều trị bệnh trầm cảm nặng

Việc điều trị trầm cảm nặng cần được thực hiện một cách toàn diện, cá nhân hóa và có sự theo dõi chặt chẽ của chuyên gia y tế. Tùy vào mức độ bệnh, đáp ứng điều trị và tình trạng sức khỏe tổng thể, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp hoặc kết hợp nhiều biện pháp khác nhau.

1. Điều trị bằng thuốc

Thuốc chống trầm cảm là nền tảng quan trọng trong kiểm soát trầm cảm nặng và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Hiện nay, nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất là thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI), nhờ hiệu quả ổn định và tương đối an toàn.

Một số thuốc thường được kê đơn thuộc nhóm này bao gồm fluoxetine, paroxetine, sertraline. Ngoài ra, tùy từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm thuốc khác như:

• Thuốc ức chế enzym monoamine oxidase (MAOI).
• Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCA).
• Thuốc ức chế tái hấp thu norepinephrine – dopamine (NDRI).

Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng, thời gian và không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Điều trị bệnh trầm cảm nặng với thuốc

2. Các liệu pháp kích thích não bộ

Trong những trường hợp trầm cảm nặng khó đáp ứng với thuốc, các phương pháp kích thích não có thể được chỉ định. Các liệu pháp này tác động trực tiếp lên hoạt động não bộ nhằm điều chỉnh những rối loạn liên quan đến cảm xúc và hành vi.

Một số phương pháp đang được áp dụng bao gồm:

• Liệu pháp sốc điện (ECT): thường dùng cho các trường hợp nặng, cần cải thiện nhanh.
• Liệu pháp kích thích từ xuyên sọ (TMS): phương pháp không xâm lấn, ít tác dụng phụ.
• Liệu pháp kích thích dây thần kinh phế vị (VNS): áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, kéo dài.

Các kỹ thuật này đều được thực hiện tại cơ sở y tế chuyên khoa, dưới sự giám sát nghiêm ngặt của bác sĩ.

3. Trị liệu tâm lý

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, trị liệu tâm lý giữ vai trò then chốt trong việc giúp người bệnh thay đổi cách suy nghĩ, nhận diện cảm xúc tiêu cực và điều chỉnh hành vi không phù hợp.

Thông qua các hình thức trị liệu phù hợp, người bệnh học được cách:

• Kiểm soát cảm xúc tốt hơn.
• Tăng khả năng đối phó với căng thẳng.
• Từng bước khôi phục các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống.

Trị liệu tâm lý là phương pháp an toàn, có giá trị lâu dài và thường mang lại hiệu quả rõ rệt khi được kết hợp song song với điều trị y khoa.

Xem thêm:

Dấu hiệu trầm cảm nhẹ rất phổ biến nhưng thường bị bỏ qua
Dấu hiệu bệnh trầm cảm thường gặp bạn không nên bỏ qua

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng có tự hết không?

Không. Khác với trầm cảm nhẹ có thể cải thiện nhờ thay đổi lối sống, trầm cảm nặng là một bệnh lý thực thể ở não bộ. Nếu không điều trị, bệnh sẽ ngày càng trầm trọng và dẫn đến nguy cơ tử vong do tự sát.

2. Trầm cảm nặng có chữa khỏi được không?

Có thể. Với sự kết hợp đúng đắn giữa thuốc và trị liệu, đa số bệnh nhân có thể phục hồi chức năng và quay lại cuộc sống bình thường. Tuy nhiên, bệnh có khả năng tái phát nên cần duy trì theo dõi y khoa.

3. Bao lâu thì cần đi khám nếu có dấu hiệu nghi ngờ?

Nếu bạn nhận thấy các dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng kéo dài liên tục trên 2 tuần và ảnh hưởng đến cuộc sống, hãy đi khám ngay lập tức. Đừng để bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính.

4. Trầm cảm nặng khác gì trầm cảm nhẹ?

Trầm cảm nhẹ thường khiến bạn cảm thấy uể oải, mệt mỏi nhưng vẫn có thể cố gắng hoàn thành công việc. Trong khi đó, trầm cảm nặng làm tê liệt hoàn toàn khả năng hoạt động và thường đi kèm với ý nghĩ tự sát.

Kết luận

Dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng là những biểu hiện nghiêm trọng về cảm xúc, suy nghĩ và hành vi, không nên xem nhẹ hay trì hoãn can thiệp. Nhận biết sớm dấu hiệu trầm cảm nặng, tìm đến bác sĩ chuyên khoa và tuân thủ điều trị là yếu tố cần thiết giúp người bạn phục hồi, cải thiện chất lượng cuộc sống và phòng ngừa biến chứng lâu dài. Nếu bạn hoặc người thân đang nghi ngờ có dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng, hãy chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ y tế sớm nhất có thể.