Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ: Triệu chứng bạn nên biết

Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là tình trạng rối loạn tâm trạng khiến người bệnh trải qua các giai đoạn cảm xúc thay đổi mạnh mẽ giữa hưng cảm và trầm cảm. Những biến động này có thể ảnh hưởng đến suy nghĩ, hành vi và chất lượng cuộc sống hàng ngày. Ở phụ nữ, bệnh còn chịu tác động từ yếu tố nội tiết như chu kỳ kinh nguyệt, mang thai hoặc mãn kinh. Vì vậy, việc nhận biết sớm rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ sẽ giúp phát hiện và điều trị kịp thời, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé. 

Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là gì? 

Rối loạn lưỡng cực, trước đây gọi là bệnh hưng trầm cảm, là một rối loạn não bộ gây ra những thay đổi bất thường trong tâm trạng, năng lượng và khả năng hoạt động. Tuy nhiên, ở phái nữ, căn bệnh này thường có những đặc điểm riêng biệt do sự tác động của hệ thống nội tiết và chu kỳ sinh học.

Khác với nam giới, phụ nữ có xu hướng mắc rối loạn lưỡng cực tuýp II nhiều hơn, với các giai đoạn trầm cảm kéo dài và các cơn hưng cảm nhẹ khó nhận biết. Sự dao động của estrogen và progesterone trong chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ và mãn kinh có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng, khiến việc chẩn đoán đôi khi bị nhầm lẫn với trầm cảm đơn thuần hoặc rối loạn nội tiết.

Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là bệnh gây ra thất thường trong tâm trạng 

Triệu chứng rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ

Các biểu hiện của rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ thường thay đổi theo từng giai đoạn cảm xúc, chủ yếu gồm giai đoạn trầm cảm và giai đoạn hưng cảm. Sự dao động mạnh mẽ giữa hai trạng thái này có thể ảnh hưởng đáng kể đến suy nghĩ, hành vi và chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Giai đoạn trầm cảm

Ở giai đoạn trầm cảm, phụ nữ mắc rối loạn lưỡng cực thường trải qua cảm giác buồn bã kéo dài, lo âu hoặc mất dần động lực trong cuộc sống. Người bệnh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, thiếu năng lượng và cảm thấy mọi thứ trở nên vô nghĩa hoặc vô vọng.

Nhiều người gặp khó khăn trong việc tập trung, giảm hứng thú với các hoạt động từng mang lại niềm vui trước đây. Ngoài ra, các thay đổi về thể chất cũng khá phổ biến như tăng hoặc giảm cân bất thường, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ kéo dài. Trong những trường hợp nghiêm trọng, người mắc rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể xuất hiện suy nghĩ tiêu cực về bản thân hoặc ý định làm hại chính mình.

Giai đoạn hưng cảm

Ngược lại với trầm cảm, giai đoạn hưng cảm khiến người bệnh có mức năng lượng tăng cao bất thường. Phụ nữ trong trạng thái này thường cảm thấy cực kỳ tự tin, thậm chí tin rằng mình có thể làm được mọi việc.

Họ có xu hướng nói nhanh và nhiều hơn bình thường, khó ngồi yên và dễ bị phân tán bởi các kích thích xung quanh. Dòng suy nghĩ liên tục thay đổi khiến người bệnh khó kiểm soát hành động của mình. Tình trạng mất ngủ cũng thường xảy ra nhưng người bệnh vẫn cảm thấy tràn đầy năng lượng.

Trong giai đoạn này, rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể dẫn đến những hành vi bốc đồng hoặc mạo hiểm như chi tiêu quá mức, lái xe nguy hiểm, đưa ra quyết định thiếu cân nhắc hoặc lạm dụng các chất kích thích. Nếu những biểu hiện này kéo dài gần như mỗi ngày trong khoảng một tuần kèm theo trạng thái hưng phấn mạnh mẽ, đó có thể là dấu hiệu của cơn hưng cảm.

Các giai đoạn dao động cảm xúc khác:

Ngoài hai trạng thái chính, nhiều phụ nữ còn trải qua các giai đoạn trầm cảm riêng biệt xen kẽ với những đợt hưng cảm nhẹ hơn. Những cơn hưng cảm mức độ thấp này thường ít dữ dội và có thể kéo dài dưới một tuần, nhưng vẫn đủ để làm thay đổi tâm trạng và hành vi.

Đôi khi, người mắc rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể đồng thời xuất hiện cả triệu chứng hưng cảm và trầm cảm trong cùng một thời điểm hoặc xảy ra rất gần nhau. Tình trạng này được gọi là giai đoạn hỗn hợp. Khi đó, người bệnh vừa cảm thấy tuyệt vọng, buồn bã nhưng lại có mức năng lượng cao, dễ dẫn đến các hành vi khó lường hoặc quyết định nguy hiểm.

Chính sự biến động cảm xúc phức tạp này khiến rối loạn lưỡng cực trở thành một rối loạn tâm thần cần được nhận biết sớm và điều trị đúng cách để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống và sức khỏe tinh thần của người bệnh.

Triệu chứng rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ biểu hiện qua giai đoạn trầm cảm và hưng cảm 

Rối loạn lưỡng cực ảnh hưởng đến phụ nữ như thế nào?

Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hầu hết các khía cạnh trong cuộc sống. Sự thay đổi thất thường giữa các trạng thái cảm xúc khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc duy trì sự ổn định về công việc, các mối quan hệ cá nhân cũng như sức khỏe tổng thể.

• Ảnh hưởng đến công việc và các mối quan hệ

Những biến động cảm xúc mạnh mẽ khiến người mắc rối loạn lưỡng cực khó duy trì hiệu suất làm việc ổn định. Trong giai đoạn trầm cảm, họ có thể mất động lực, giảm khả năng tập trung và thường xuyên cảm thấy kiệt sức. Ngược lại, ở giai đoạn hưng cảm, người bệnh dễ đưa ra quyết định bốc đồng hoặc hành động thiếu cân nhắc.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến công việc mà còn gây căng thẳng trong các mối quan hệ gia đình và xã hội. Người thân đôi khi khó hiểu được sự thay đổi tâm trạng thất thường của người mắc rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ, từ đó dễ dẫn đến mâu thuẫn hoặc cảm giác xa cách.

• Tác động đến sức khỏe và thói quen sinh hoạt

Rối loạn lưỡng cực cũng có thể làm rối loạn nhịp sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là giấc ngủ. Người bệnh có thể mất ngủ kéo dài trong giai đoạn hưng cảm hoặc ngủ quá nhiều khi rơi vào trầm cảm. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Bên cạnh đó, một số người tìm đến rượu bia hoặc các chất kích thích để giảm bớt cảm giác khó chịu do thay đổi tâm trạng. Tuy nhiên, việc lạm dụng chất gây nghiện có thể khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ phụ thuộc vào các chất này. Ở rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ, tình trạng này đôi khi xuất hiện như một phần của hành vi tìm kiếm cảm giác mạnh trong giai đoạn hưng cảm.

• Nguy cơ hành vi nguy hiểm và tự làm hại bản thân

Một trong những hệ quả đáng lo ngại nhất của rối loạn lưỡng cực là nguy cơ xuất hiện các hành vi nguy hiểm. Khi tâm trạng dao động mạnh, người bệnh có thể đưa ra những quyết định bốc đồng, chấp nhận rủi ro cao hoặc thực hiện những hành động thiếu kiểm soát.

Theo nhiều nghiên cứu, người mắc rối loạn lưỡng cực có nguy cơ tự tử cao hơn đáng kể so với dân số chung. Một số dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm thường xuyên nói về cái chết, sắp xếp lại công việc cá nhân như thể đang chuẩn bị cho điều gì đó, hoặc tham gia vào những hành vi cực kỳ nguy hiểm.

Chính vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu của rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ là điều rất quan trọng. Điều trị kịp thời có thể giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn và giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của người bệnh.

Chẩn đoán bệnh rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ 

Chẩn đoán rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ thường cần được thực hiện bởi bác sĩ hoặc chuyên gia tâm thần thông qua quá trình đánh giá toàn diện. Mục tiêu của bước này là xác định chính xác nguyên nhân gây ra những biến đổi bất thường về cảm xúc và hành vi.

Trước tiên, bác sĩ sẽ loại trừ các yếu tố khác có thể dẫn đến tình trạng thay đổi tâm trạng mạnh, chẳng hạn như bệnh lý cơ thể, rối loạn tâm thần khác hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc đang sử dụng. Điều này giúp đảm bảo rằng các triệu chứng không xuất phát từ những nguyên nhân y khoa khác.

Sau đó, người bệnh sẽ được thăm khám và trao đổi chi tiết về các biểu hiện tâm lý, lịch sử sức khỏe, cũng như những thay đổi trong cảm xúc và hành vi theo thời gian. Thông qua các câu hỏi và đánh giá chuyên môn, bác sĩ có thể nhận diện các dấu hiệu đặc trưng của rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ tâm thần cũng có thể trao đổi với người thân hoặc những người gần gũi với bệnh nhân. Những thông tin từ gia đình hoặc bạn bè giúp cung cấp cái nhìn khách quan hơn về sự thay đổi tâm trạng, thói quen sinh hoạt và hành vi của người bệnh. Từ việc tổng hợp các dữ liệu này, chuyên gia sẽ đưa ra chẩn đoán phù hợp và xây dựng hướng điều trị hiệu quả.

Cách điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ

Điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là một hành trình dài hạn, kết hợp giữa dùng thuốc, liệu pháp tâm lý và điều chỉnh lối sống.

Phương pháp điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ

Mục tiêu của việc điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là kiểm soát sự dao động cảm xúc, giúp ổn định tâm trạng và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng của cả giai đoạn hưng cảm lẫn trầm cảm. Trong đa số trường hợp, người bệnh cần được theo dõi và điều trị lâu dài để giảm tần suất tái phát cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống.

Phác đồ điều trị thường bao gồm thuốc kết hợp với các biện pháp hỗ trợ tâm lý. Bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc phù hợp dựa trên mức độ bệnh, tình trạng sức khỏe và phản ứng của từng người bệnh.

Một số loại thuốc thường được sử dụng trong điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ bao gồm:

• Aripiprazole (Abilify)
• Asenapine (Saphris)
• Carbamazepine (Carbatrol, Equetro, Tegretol)
• Cariprazine (Vraylar)
• Divalproex natri (Depakote)
• Lamotrigine (Lamictal)
• Lithium
• Lurasidone (Latuda)
• Olanzapine (Zyprexa)
• Quetiapine (Seroquel)
• Risperidone (Risperdal)
• Symbyax (kết hợp olanzapine và fluoxetine)
• Axit valproic (Depakine, Stavzor)
• Ziprasidone (Geodon)

Một số loại thuốc trong danh sách trên có cảnh báo về nguy cơ gia tăng suy nghĩ hoặc hành vi tự làm hại bản thân ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, tình trạng này không phổ biến. Trong quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về tâm trạng hoặc hành vi.

Có thể điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ bằng thuốc 

Điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ mang thai

Về cơ bản, phương pháp điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ tương tự giữa nam và nữ. Tuy nhiên, đối với phụ nữ đang mang thai, việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc cẩn trọng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ vẫn duy trì điều trị trong suốt thai kỳ nhưng có thể điều chỉnh phác đồ nhằm giảm thiểu rủi ro cho em bé. Một số loại thuốc đã được sử dụng lâu năm như lithium, haloperidol (Haldol) hoặc một số thuốc chống trầm cảm được xem là có dữ liệu an toàn tương đối đầy đủ so với các thuốc mới hơn.

Ngoài ra, một số thuốc chống loạn thần thế hệ mới cũng đã được nghiên cứu trong thai kỳ và cho thấy chưa có bằng chứng rõ ràng về nguy cơ gây dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của thai nhi.

Ngược lại, một số loại thuốc như axit valproic và carbamazepine được chứng minh có thể gây hại cho thai nhi và làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh. Nếu phụ nữ đang điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ bằng axit valproic và phát hiện mang thai, bác sĩ thường cân nhắc thay đổi thuốc hoặc điều chỉnh liều, đồng thời bổ sung axit folic nhằm hỗ trợ quá trình phát triển não bộ và tủy sống của thai nhi.

Carbamazepine cũng thường được hạn chế sử dụng trong thai kỳ nếu có lựa chọn điều trị khác, vì thuốc có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh cũng như gây ra một số biến chứng hiếm gặp như rối loạn máu hoặc suy gan ở người mẹ.

Những ảnh hưởng có thể xảy ra với trẻ sơ sinh:

Một số thuốc chống loạn thần được dùng trong điều trị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể khiến trẻ sơ sinh xuất hiện các biểu hiện gọi là triệu chứng ngoại tháp (EPS). Các thuốc có thể liên quan gồm aripiprazole, haloperidol, risperidone, quetiapine và olanzapine.

Trẻ có thể gặp một số biểu hiện như:

• Kích động hoặc bồn chồn
• Thay đổi trương lực cơ (tăng hoặc giảm bất thường)
• Buồn ngủ nhiều
• Khó thở hoặc khó bú
• Cử động cơ bất thường hoặc co giật

Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng này sẽ tự cải thiện sau vài giờ hoặc vài ngày. Tuy nhiên, một số trẻ vẫn cần được theo dõi hoặc can thiệp y tế nếu cần thiết.

Nhìn chung, các bác sĩ thường cố gắng sử dụng liều thuốc thấp nhất có hiệu quả nhằm hạn chế tối đa nguy cơ đối với thai nhi, vì ngay cả những thuốc được đánh giá là tương đối an toàn vẫn có thể tồn tại rủi ro nhất định.

Một số tác dụng phụ cần lưu ý khi dùng thuốc:

Phụ nữ bị rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ khi sử dụng axit valproic cần được theo dõi định kỳ, bởi thuốc có thể làm tăng nồng độ hormone testosterone và góp phần dẫn đến hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Tình trạng này có thể gây rối loạn kinh nguyệt, tăng cân và ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.

Lithium cũng có thể gây giảm hormone tuyến giáp ở một số người. Khi đó, người bệnh có thể cần bổ sung hormone tuyến giáp để kiểm soát tình trạng này. Ngoài ra, lithium còn có thể gây ra một số tác dụng phụ như:

• Buồn ngủ
• Chóng mặt
• Đi tiểu nhiều lần
• Đau đầu
• Táo bón

Các phương pháp điều trị hỗ trợ khác

Trong những trường hợp triệu chứng nghiêm trọng hoặc cần can thiệp khẩn cấp, liệu pháp sốc điện (ECT) có thể được cân nhắc. Phương pháp này đôi khi được xem là lựa chọn an toàn hơn so với việc sử dụng nhiều loại thuốc trong thai kỳ. Khi thực hiện ECT, các bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ nhịp tim và lượng oxy của thai nhi để kịp thời xử lý nếu có vấn đề phát sinh.

Ngoài việc sử dụng thuốc, phụ nữ mắc rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ trong thời kỳ mang thai hoặc sau sinh cũng có thể áp dụng thêm các biện pháp hỗ trợ nhằm kiểm soát bệnh tốt hơn, bao gồm:

• Tâm lý trị liệu
• Quản lý và giảm căng thẳng
• Duy trì thói quen tập thể dục phù hợp

Sự kết hợp giữa điều trị y khoa và chăm sóc sức khỏe tinh thần đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh ổn định cảm xúc và duy trì cuộc sống cân bằng lâu dài.

Lời khuyên giúp phụ nữ kiểm soát rối loạn lưỡng cực

Bên cạnh việc điều trị y khoa, phụ nữ mắc rối loạn lưỡng cực có thể áp dụng nhiều chiến lược để quản lý bệnh tốt hơn.

• Theo dõi tâm trạng hàng ngày

Việc ghi lại tâm trạng, giấc ngủ và các yếu tố stress có thể giúp nhận ra sớm dấu hiệu tái phát.

• Xây dựng hệ thống hỗ trợ

Gia đình, bạn bè và chuyên gia tâm lý có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh vượt qua những giai đoạn khó khăn.

• Duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh

Các thói quen như ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng và tập thể dục có thể giúp ổn định tâm trạng.

• Tuân thủ điều trị

Người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc. Điều này đặc biệt quan trọng để tránh tái phát triệu chứng.

Xem thêm: 

Rối loạn lưỡng cực I: Nhận biết qua các triệu chứng điển hình
Rối loạn lưỡng cực 2: Nguyên nhân, triệu chứng phổ biến
Rối loạn tâm lý lưỡng cực: Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị
Triệu chứng rối loạn lưỡng cực thường gặp bạn cần biết

Kết luận

Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ là một rối loạn tâm trạng phức tạp nhưng có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ các triệu chứng, tác động của bệnh cũng như các phương pháp điều trị sẽ giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của mình. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm thần là bước quan trọng để được chẩn đoán chính xác và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Với sự hỗ trợ đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh và duy trì cuộc sống ổn định lâu dài.