Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền điều trị thế nào?

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền được điều trị bằng cách nào, có giúp giảm run tay chân, cứng cơ và làm chậm tiến triển bệnh hay không là thắc mắc của rất nhiều người bệnh và gia đình. Theo y học cổ truyền, Parkinson không chỉ là rối loạn vận động mà bắt nguồn từ sự suy yếu của Can – Thận, khí huyết hư tổn và phong nội động. Việc điều trị tập trung vào dưỡng can thận, tức phong, hóa đàm, thông kinh lạc nhằm cải thiện triệu chứng, nâng cao chất lượng sống và hỗ trợ người bệnh kiểm soát Parkinson lâu dài. Vậy bệnh Parkinson có cơ chế sinh bệnh ra sao và điều trị như thế nào cho hiệu quả? Bài viết dưới đây, Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn hiểu rõ.

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền là thế nào?

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền được gọi là chứng chấn chiên (run rẩy, lắc lư), thường do can thận âm hư, khí huyết lưỡng hư và đàm nhiệt, dẫn đến can phong nội động. Triệu chứng đặc trưng là tay chân run giật, gân cơ co cứng, vận động khó khăn. Nguyên tắc điều trị tập trung vào việc bổ can thận, dưỡng khí huyết, hóa đàm và bình can tức phong. 

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền là chứng chấn chiên

Cơ chế sinh bệnh Parkinson theo y học cổ truyền 

Theo quan điểm Đông y, bệnh parkinson theo y học cổ truyền không chỉ là rối loạn vận động đơn thuần mà là hệ quả của sự mất cân bằng âm dương, khí huyết và tạng phủ trong cơ thể. Cơ chế sinh bệnh thường liên quan mật thiết đến ba yếu tố chính: khí huyết hư suy, đàm nhiệt sinh phong và can thận âm hư.

• Khí huyết hư suy, kinh mạch kém nuôi dưỡng

Ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính kéo dài, khí huyết dần suy yếu là tình trạng thường gặp. Khi khí hư, chức năng thúc đẩy và vận hành huyết bị giảm sút, dẫn đến huyết ứ. Huyết ứ làm trở ngại sự nuôi dưỡng của cân mạch, từ đó phát sinh nội phong. Đây được xem là một trong những căn nguyên quan trọng gây nên các biểu hiện run tay chân, đau đầu, chóng mặt, suy giảm khả năng giữ thăng bằng trong bệnh parkinson theo y học cổ truyền.

• Đàm nhiệt tích tụ, nội phong phát động

Chế độ ăn uống không điều độ như dùng nhiều đồ ngọt, béo, rượu bia kéo dài có thể làm tổn thương tỳ vị. Bên cạnh đó, căng thẳng tinh thần, lo nghĩ quá mức hoặc lao lực kéo dài cũng khiến tỳ khí suy yếu. Khi tỳ mất chức năng vận hóa, thủy thấp đình trệ sinh đàm, lâu ngày hóa nhiệt. Đàm nhiệt uất kết, hun đốt can kinh sẽ sinh phong, khiến cân mạch không được nuôi dưỡng đầy đủ, dẫn đến các triệu chứng đặc trưng của bệnh parkinson theo y học cổ truyền như run rẩy, giảm vận động, suy giảm trí nhớ.

• Can thận âm hư, nội phong bốc động

Theo Đông y, thận tàng tinh, can chủ cân. Tuổi cao làm thận tinh hao tổn, kéo theo can huyết hư suy. Ngoài ra, bệnh tật kéo dài cũng khiến khí huyết hao mòn, dần dẫn đến can thận âm hư. Khi thận thủy không đủ để chế ước can dương, nội phong dễ phát sinh và bốc lên, gây rối loạn vận động và nhiều biểu hiện khác của bệnh parkinson theo y học cổ truyền.

Các thể điều trị bệnh Parkinson theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, bệnh Parkinson còn được xếp vào phạm trù chứng chấn chiên, đặc trưng bởi tình trạng run rẩy và rối loạn vận động. Trong cơ chế bệnh sinh, huyết ứ giữ vai trò quan trọng, vì vậy khi điều trị bệnh parkinson theo y học cổ truyền, ngoài việc biện chứng luận trị theo từng thể bệnh, cần chú trọng phối hợp pháp hoạt huyết hóa ứ. Bên cạnh dùng thuốc nam, các liệu pháp không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, dưỡng sinh cũng thường được áp dụng để hỗ trợ cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Biện chứng luận trị

Ở giai đoạn đầu, bệnh parkinson theo y học cổ truyền thường biểu hiện bằng các triệu chứng như run, cứng cơ, vận động chậm chạp. Về bản chất, đây là sự kết hợp của khí huyết hư, can uất và đàm nhiệt. Qua thực tiễn lâm sàng cho thấy:

• Người bệnh có triệu chứng run chiếm ưu thế thường liên quan đến can uất, nội phong.
• Trường hợp cứng cơ nổi bật lại thiên về huyết hư, cân mạch kém được nuôi dưỡng.
• Khi bệnh tiến triển lâu ngày, đàm trệ và huyết ứ dần hình thành, làm bệnh nặng thêm.

Từ đó, nguyên tắc điều trị chung được xác định là: khai uất, dưỡng huyết, hóa đàm, thông lạc, kết hợp điều hòa hư – thực. Tuy nhiên, mỗi bệnh nhân có cơ địa và biểu hiện khác nhau nên thầy thuốc Đông y sẽ gia giảm bài thuốc phù hợp theo từng trường hợp cụ thể.

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền là sự kết hợp giữa khí huyết hư, can uất, đàm nhiệt

Các thể bệnh thường gặp và phương pháp điều trị

1. Thể khí huyết hư suy, huyết ứ động phong

Chứng hậu lâm sàng:
Run tay chân, dáng đi chậm chạp, cứng cơ kéo dài, người mệt mỏi, tinh thần uể oải, ít nói, đại tiện khó, đờm vàng, sắc mặt sạm tối, rêu lưỡi vàng nhớt, mạch tế nhược hoặc trì.

Pháp điều trị:
Thanh nhiệt hóa đàm, hoạt huyết, tức phong.

Bài thuốc ứng dụng:
Định chấn hoàn gia giảm.

Thành phần thường dùng:
Hoàng kỳ và đan sâm mỗi vị 30g; bạch truật, sinh địa, thục địa, câu đằng mỗi vị 15g; đương quy 12g; thiên ma, toàn yết, uy linh tiên, tần giao mỗi vị 10g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang.

Tác dụng bài thuốc:
Bài thuốc vừa ích khí, dưỡng huyết, vừa bình can tức phong và hoạt huyết thông lạc, phù hợp với thể bệnh khí huyết hư kèm huyết ứ trong bệnh parkinson theo y học cổ truyền.

Gia giảm:

• Khí hư nặng: thêm đẳng sâm 30g.
• Run nhiều, khó kiểm soát: gia ngô công 4 con.
• Táo bón nhưng không rõ nhiệt: thêm thăng ma 12g, chỉ xác 6g.

2. Thể can thận âm hư, đờm nhiệt sinh phong

Chứng hậu lâm sàng:
Run chân tay, cứng cơ, dễ cáu uất, tức ngực, chướng bụng, tăng tiết đờm dãi, mất ngủ, ngủ hay mơ, lưỡi hồng nhạt, rêu lưỡi mỏng hoặc ít rêu, mạch huyền tế.

Pháp điều trị:
Dưỡng âm, tư bổ can thận, tức phong hóa đàm.

Bài thuốc ứng dụng:
Địch đàm thang gia giảm.

Thành phần:
Phục linh, đan sâm mỗi vị 30g; bạch thược 18g; câu đằng, cương tàm mỗi vị 15g; mai khôi hoa 12g; đởm nam tinh, bối mẫu, hậu phác, trần bì, viễn chí mỗi vị 10g; sinh cam thảo 6g. Ngày uống 1 thang.

Công dụng:
Bài thuốc có tác dụng kiện tỳ, hóa đàm, nhu can dưỡng âm, bình can tức phong, thường được sử dụng trong điều trị bệnh parkinson theo y học cổ truyền thể âm hư kèm đàm nhiệt.

Gia giảm:
Nếu nhiệt chứng rõ, có thể gia thêm liên kiều 12g.

Thể can thận âm hư, đờm nhiệt sinh phong

3. Thể can thận bất túc, huyết ứ phong động

Chứng hậu lâm sàng:
Bệnh kéo dài, run nhiều, vận động giảm rõ rệt, đi lại khó khăn, người gầy, hay chóng mặt, trí nhớ suy giảm, táo bón, giãn tĩnh mạch chi dưới, mạch huyền tế hoặc tế sáp.

Pháp điều trị:
Tư bổ can thận, hoạt huyết, tức phong.

Bài thuốc ứng dụng:
Thiên ma câu đằng ẩm gia giảm.

Thành phần:
Dạ giao đằng, thạch hộc, bạch thược, vừng đen, sinh địa, đan sâm, phục thần mỗi vị 30g; đỗ trọng, câu đằng, ích mẫu, ngưu tất, tang ký sinh mỗi vị 15g; mai khôi hoa 12g. Sắc uống ngày 1 thang.

Tác dụng:
Bài thuốc có công năng bổ âm dưỡng huyết, mạnh gân cốt, an thần và bình can tức phong, phù hợp với giai đoạn muộn của bệnh parkinson theo y học cổ truyền.

Gia giảm:
Nếu run nặng, có thể gia thêm ngô công 4 con.

Xem thêm: 

Bệnh Parkinson nên ăn gì để hỗ trợ điều trị hiệu quả?
Cách điều trị bệnh Parkinson giúp cải thiện chất lượng sống
Cách phòng bệnh Parkinson từ sớm ai cũng nên biết

Câu hỏi thường gặp 

1. Bệnh Parkinson có châm cứu được không?

Có. Châm cứu là phương pháp hỗ trợ cực kỳ hiệu quả. Việc tác động vào các huyệt đạo như Bách hội, Dương lăng tuyền, Khúc trì, Thái xung giúp kích thích sản sinh Dopamine nội sinh tự nhiên, giảm co cứng cơ và giúp người bệnh ngủ ngon hơn.

2. Bệnh Parkinson có chữa khỏi được không?

Bệnh Parkinson hiện không thể chữa khỏi hoàn toàn vì là bệnh thoái hóa mạn tính của hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị hiện đại bao gồm dùng thuốc (như Levodopa), vật lý trị liệu, lối sống lành mạnh và phẫu thuật (kích thích não sâu) có thể giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả, cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân. 

3. Bệnh Parkinson uống lá gì?

Một số loại thảo dược dễ tìm có tác dụng hỗ trợ rất tốt như:

• Lá dâu tằm, vừng đen: Bổ can thận.
• Câu đằng, Thiên ma: Giảm run (đây là kháng sinh tự nhiên cho Parkinson).
• Trà xanh: Chứa chất chống oxy hóa bảo vệ tế bào thần kinh.

Lưu ý: Không nên tự ý dùng lá cây thay thế thuốc đặc trị mà cần tham khảo ý kiến thầy thuốc.

4. Điều trị Parkinson bằng y học cổ truyền có khỏi hẳn không?

Như đã đề cập, mục tiêu của y học cổ truyền là điều trị bảo tồn. Thuốc Đông y giúp phục hồi chức năng tạng phủ, từ đó làm chậm quá trình thoái hóa hệ thần kinh. Dù không khỏi hẳn theo nghĩa biến mất hoàn toàn mầm mống bệnh, nhưng bệnh nhân có thể sống vui khỏe, không còn bị lệ thuộc hoàn toàn vào người khác.

Kết luận

Bệnh Parkinson theo y học cổ truyền là một hướng điều trị toàn diện, dựa trên nguyên lý biện chứng luận trị, tác động sâu vào căn nguyên bệnh. Dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, y học cổ truyền đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm tiến triển, giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh Parkinson. Việc kết hợp đúng đắn giữa Đông y và Tây y, cùng chế độ sinh hoạt hợp lý, chính là chìa khóa giúp người bệnh sống khỏe mạnh và chủ động hơn với Parkinson.