Nhận biết đột quỵ gây ra bệnh Parkinson như thế nào?

Đột quỵ gây ra bệnh Parkinson là tình trạng hoàn toàn có thể xảy ra, mặc dù không phải mọi người bệnh sau đột quỵ đều mắc Parkinson. Khi tổn thương do đột quỵ ảnh hưởng đến các vùng não kiểm soát vận động, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng giống hoặc tương tự Parkinson. Hiểu rõ mối liên hệ giữa hai bệnh lý này sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm nguy cơ để lại di chứng lâu dài. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu chi tiết qua bài viết bên dưới nhé. 

Mối liên hệ giữa bệnh Parkinson và đột quỵ 

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu thần kinh xảy ra khi dòng máu nuôi não bị gián đoạn do tắc mạch hoặc vỡ mạch máu. Não là cơ quan tiêu thụ rất nhiều oxy, vì vậy chỉ cần nguồn máu bị cản trở trong thời gian ngắn, các tế bào thần kinh đã có thể bị tổn thương nghiêm trọng.

Khác với nhiều bệnh lý tiến triển từ từ, đột quỵ thường xuất hiện đột ngột với các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc mất ý thức. Nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời, hậu quả có thể là tàn tật lâu dài, suy giảm chức năng vận động, rối loạn ngôn ngữ, thậm chí tử vong.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tổn thương mạch máu não không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vận động tức thời mà còn có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các rối loạn thần kinh về sau. Đây cũng là lý do chủ đề đột quỵ gây ra bệnh Parkinson được quan tâm ngày càng nhiều. Khi vùng não tham gia điều khiển vận động bị thiếu máu hoặc tổn thương kéo dài, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện tương tự Parkinson như run, cứng cơ hoặc chậm vận động.

Đột quỵ và Bệnh Parkinson có mối liên hệ hai chiều mật thiết

Bên cạnh cơn đột quỵ điển hình, một số người còn trải qua cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – tình trạng triệu chứng thần kinh xuất hiện trong thời gian ngắn rồi tự hồi phục. Dù biểu hiện có thể nhẹ và dễ bị bỏ qua, đây lại là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cho nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện các yếu tố nguy cơ và hạn chế những biến chứng thần kinh kéo dài, bao gồm cả khả năng đột quỵ gây ra bệnh Parkinson ở một số trường hợp.

Chính vì vậy, chủ động kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, bỏ thuốc lá và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường của cơ thể là những bước quan trọng để bảo vệ não bộ cũng như giảm nguy cơ đột quỵ và các rối loạn vận động liên quan.

Đột quỵ gây ra bệnh Parkinson ra sao? 

Mặc dù không phải mọi trường hợp đột quỵ đều dẫn đến Parkinson, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy hai bệnh lý này có mối liên hệ nhất định. Đặc biệt, khi tổn thương do đột quỵ xảy ra tại các vùng não kiểm soát vận động như hạch nền (basal ganglia), nguy cơ xuất hiện các triệu chứng giống Parkinson sẽ tăng lên. Đây cũng là lý do nhiều người quan tâm liệu đột quỵ gây ra bệnh Parkinson có đúng hay không.

Cơ chế chính nằm ở việc não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất khi dòng máu bị gián đoạn. Chỉ sau vài phút thiếu máu, các tế bào thần kinh có thể bị tổn thương hoặc chết không thể phục hồi. Nếu tổn thương ảnh hưởng đến những khu vực chịu trách nhiệm điều hòa vận động, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng run khi nghỉ, cứng cơ, vận động chậm hoặc mất thăng bằng. Những biểu hiện này được gọi là Parkinson mạch máu (vascular parkinsonism) – một dạng rối loạn vận động liên quan đến bệnh lý mạch máu não.

Đáng chú ý, không phải mọi cơn thiếu máu não đều gây triệu chứng rõ ràng. Một số người có thể gặp các cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc những ổ nhồi máu não rất nhỏ, còn gọi là đột quỵ thầm lặng. Các tổn thương này thường không khiến người bệnh nhận biết ngay, nhưng nếu tích lũy theo thời gian vẫn có thể làm suy giảm chức năng của hệ thần kinh. Đây là một trong những cơ chế được cho là góp phần giải thích vì sao đột quỵ gây ra bệnh Parkinson ở một số bệnh nhân, đặc biệt là người cao tuổi.

Bên cạnh tổn thương trực tiếp, đột quỵ còn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các tế bào thần kinh sản xuất dopamine. Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các cử động của cơ thể. Khi lượng dopamine suy giảm hoặc đường truyền tín hiệu bị gián đoạn do tổn thương mạch máu não, người bệnh sẽ gặp khó khăn trong việc phối hợp động tác, đi lại chậm chạp và giảm khả năng giữ thăng bằng.

Tuy nhiên, cần phân biệt rằng Parkinson sau đột quỵ không hoàn toàn giống bệnh Parkinson nguyên phát. Ở Parkinson nguyên phát, nguyên nhân chủ yếu là sự thoái hóa tiến triển của các tế bào thần kinh tiết dopamine. Trong khi đó, Parkinson liên quan đến đột quỵ xuất phát từ các tổn thương mạch máu não và thường có biểu hiện nổi bật ở chi dưới, dáng đi chậm, bước ngắn, ít run hơn so với Parkinson điển hình.

Ngoài đột quỵ, các yếu tố như tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì và căng thẳng kéo dài cũng làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu não, từ đó gián tiếp làm gia tăng khả năng xuất hiện các rối loạn vận động. Vì vậy, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch không chỉ giúp phòng ngừa đột quỵ mà còn góp phần giảm nguy cơ đột quỵ gây ra bệnh Parkinson trong tương lai.

Đối với người đã từng bị đột quỵ, việc điều trị sớm trong thời gian vàng, tuân thủ thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp phục hồi chức năng và tái khám định kỳ có ý nghĩa rất quan trọng. Những biện pháp này giúp hạn chế mức độ tổn thương não, cải thiện khả năng vận động và giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng thần kinh lâu dài, bao gồm hội chứng Parkinson do bệnh lý mạch máu. Chủ động chăm sóc sức khỏe và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường vẫn là chìa khóa để bảo vệ chức năng não bộ một cách hiệu quả.

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ gây ra bệnh Parkinson

Sau khi bị đột quỵ, không phải ai cũng mắc Parkinson. Tuy nhiên, nếu vùng não kiểm soát vận động bị tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện hội chứng Parkinson mạch máu với nhiều biểu hiện tương tự bệnh Parkinson nguyên phát. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu dưới đây sẽ giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ suy giảm chức năng vận động.

• Đi lại chậm chạp, bước chân ngắn và khó khởi động khi di chuyển: Người bệnh có cảm giác chân nặng, khó nhấc bước đầu tiên, bước đi ngắn, lê chân hoặc đi với tốc độ chậm hơn bình thường.
• Cứng cơ ở tay, chân hoặc toàn thân: Các cơ trở nên căng cứng, khiến việc co duỗi khớp khó khăn, làm giảm sự linh hoạt trong các hoạt động thường ngày như mặc quần áo, cầm nắm đồ vật hoặc đứng lên ngồi xuống.
• Run tay hoặc chân khi nghỉ ngơi: Một số người xuất hiện tình trạng run nhẹ ở bàn tay, cánh tay hoặc chân khi không vận động. Tuy nhiên, triệu chứng này ở Parkinson do đột quỵ thường ít rõ rệt hơn so với Parkinson nguyên phát.
• Khó giữ thăng bằng, dễ té ngã: Người bệnh thường mất ổn định khi đứng hoặc đi lại, đặc biệt khi đổi hướng hoặc bước qua chướng ngại vật, làm tăng nguy cơ ngã và chấn thương.
• Giảm tốc độ thực hiện các động tác: Những hoạt động đơn giản như cài cúc áo, viết chữ, đánh răng hay cầm thìa ăn cơm đều trở nên chậm hơn do khả năng phối hợp vận động bị suy giảm.
• Nét mặt ít biểu cảm: Khuôn mặt trở nên cứng đờ, ít cười, ít chớp mắt hoặc biểu lộ cảm xúc, khiến người đối diện dễ nhầm lẫn với trạng thái mệt mỏi hoặc thờ ơ.
• Giọng nói nhỏ, chậm và đơn điệu: Người bệnh nói nhỏ hơn bình thường, phát âm không rõ hoặc tốc độ nói chậm, gây khó khăn trong giao tiếp.
• Khó thực hiện các động tác cần sự phối hợp: Các hoạt động như xoay người, quay đầu, thay đổi tư thế hoặc cầm nắm vật nhỏ có thể trở nên khó khăn hơn do giảm khả năng kiểm soát vận động.
• Các triệu chứng tập trung chủ yếu ở hai chân: Đây là đặc điểm khá điển hình của Parkinson mạch máu. Người bệnh thường gặp khó khăn khi đi lại, trong khi run tay có thể không rõ hoặc không xuất hiện.
• Xuất hiện sau đột quỵ hoặc sau nhiều cơn đột quỵ nhỏ: Nếu các triệu chứng kể trên xuất hiện vài tuần đến vài tháng sau đột quỵ, đặc biệt ở người có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh mạch máu não, cần nghĩ đến khả năng đột quỵ gây ra bệnh Parkinson và nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thần kinh đánh giá.

Dấu hiệu đột quỵ gây ra bệnh Parkinson là cứng cơ ở tay, đi lại chậm chạp 

Biện pháp giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh Parkinson từ sớm

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn bệnh Parkinson, nhưng việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ có thể góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ và hạn chế nguy cơ xuất hiện các rối loạn vận động về sau. Duy trì lối sống lành mạnh kết hợp với khám sức khỏe định kỳ là giải pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ đột quỵ cũng như các biến chứng thần kinh liên quan.

1. Xây dựng lối sống khoa học

Một chế độ sinh hoạt hợp lý giúp duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh và cải thiện tuần hoàn máu lên não. Bạn nên:

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại cá giàu omega-3.
• Hạn chế thực phẩm nhiều muối, đường, chất béo bão hòa và đồ ăn chế biến sẵn.
• Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần với các bộ môn phù hợp như đi bộ, bơi lội, đạp xe hoặc yoga.
• Duy trì cân nặng hợp lý và ngủ đủ 7–9 giờ mỗi đêm để cơ thể có thời gian phục hồi.

Những thói quen này không chỉ giúp giảm nguy cơ đột quỵ mà còn góp phần duy trì chức năng của hệ thần kinh khi tuổi tác tăng lên.

2. Từ bỏ các thói quen gây hại cho mạch máu

Nhiều thói quen trong cuộc sống hằng ngày có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ nếu kéo dài, bao gồm:

• Hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.
• Uống nhiều rượu bia.
• Thức khuya, ngủ không đủ giấc trong thời gian dài.
• Ít vận động, ngồi liên tục nhiều giờ.
• Lạm dụng thuốc an thần hoặc thuốc ngủ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Loại bỏ những yếu tố nguy cơ này sẽ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ tổn thương não.

3. Kiểm soát tốt các bệnh lý nền

Các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ hay xơ vữa động mạch đều làm tăng nguy cơ đột quỵ. Vì vậy, người bệnh cần:

• Tuân thủ điều trị và dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.
• Theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu định kỳ.
• Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền giúp giảm đáng kể nguy cơ tổn thương mạch máu não và các biến chứng lâu dài.

Để phòng ngừa đột quỵ gây ra bệnh Parkinson cần kiểm soát tốt bệnh lý theo chỉ định của bác sĩ 

4. Chủ động tầm soát nguy cơ đột quỵ

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường trước khi bệnh tiến triển nghiêm trọng. Những đối tượng nên tầm soát thường xuyên gồm:

• Người trên 55 tuổi.
• Người có tiền sử gia đình mắc đột quỵ hoặc bệnh tim mạch.
• Người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc béo phì.
• Người hút thuốc lá hoặc có lối sống ít vận động.

Việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ sẽ giúp bác sĩ đưa ra kế hoạch điều trị và dự phòng phù hợp.

5. Nhận biết dấu hiệu đột quỵ và xử trí kịp thời

Thời gian là yếu tố quyết định trong điều trị đột quỵ. Vì vậy, mỗi người nên trang bị kiến thức nhận biết các dấu hiệu cảnh báo như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột.

Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ. Không tự ý cho người bệnh ăn uống hoặc sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì có thể làm chậm quá trình cấp cứu.

6. Thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ

Nếu đã từng bị đột quỵ hoặc được chẩn đoán có nguy cơ cao, người bệnh cần tái khám đúng lịch, tuân thủ phác đồ điều trị và tích cực phục hồi chức năng nếu cần. Đồng thời, khi xuất hiện các biểu hiện như run tay, cứng cơ, đi lại chậm hoặc mất thăng bằng sau đột quỵ, nên đến chuyên khoa Thần kinh để được đánh giá sớm.

Can thiệp kịp thời không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn hạn chế nguy cơ tiến triển thành các rối loạn vận động, trong đó có hội chứng Parkinson liên quan đến bệnh lý mạch máu não.

Xem thêm: 

Điều trị chứng táo bón do bệnh Parkinson như thế nào?
Suy giảm trí nhớ ở bệnh Parkinson: Dấu hiệu và yếu tố ảnh hưởng
So sánh run vô căn và Parkinson khác nhau như thế nào?
Cách chăm sóc người bệnh Parkinson giúp cải thiện vận động

Kết luận

Đột quỵ gây ra bệnh Parkinson là tình trạng có thể xảy ra khi tổn thương mạch máu não ảnh hưởng đến các vùng kiểm soát vận động, mặc dù không phải mọi trường hợp đột quỵ đều dẫn đến biến chứng này. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sau đột quỵ, thăm khám kịp thời và tuân thủ điều trị sẽ giúp hạn chế nguy cơ suy giảm chức năng vận động cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống. Đồng thời, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì lối sống lành mạnh là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa cả đột quỵ và bệnh Parkinson từ sớm.

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các bệnh Parkinson và cách cải thiện bệnh, có thể ghé Fanpage Thuochuongthan để xem thêm nhiều bài viết mới.