Nói mớ khi ngủ là hiện tượng gì? Vì sao lại xảy ra tình trạng này?

Nói mớ khi ngủ là hiện tượng xảy ra khi một người vô thức nói chuyện trong lúc ngủ mà không hề nhận biết. Đây là tình trạng khá phổ biến ở cả trẻ em và người lớn, thường liên quan đến giấc ngủ, tâm lý hoặc thói quen sinh hoạt. Mặc dù đa số trường hợp không nguy hiểm, nhưng nó có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn và gây lo lắng cho người xung quanh. Hiểu rõ về hiện tượng này sẽ giúp bạn biết cách kiểm soát và cải thiện giấc ngủ tốt hơn. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần nhận biết rõ nguyên nhân vì sao gây ra tình trạng này qua bài viết dưới đây nhé. 

Hiện tượng nói mớ khi ngủ là gì?

Nói mớ khi ngủ là hiện tượng trong đó một người vô thức phát ra âm thanh hoặc lời nói khi đang ngủ. Các biểu hiện có thể rất đa dạng: từ những tiếng lẩm bẩm nhỏ, thì thầm khó nghe cho đến nói to, rõ câu chữ như đang giao tiếp bình thường. Điều đáng chú ý là người gặp tình trạng nói mớ khi ngủ thường hoàn toàn không nhận thức được hành vi của mình, do não bộ đang ở trạng thái ức chế ý thức trong quá trình ngủ.

Trong lĩnh vực Thần kinh học và Y học giấc ngủ, hiện tượng này được xếp vào nhóm parasomnia – tức rối loạn hành vi xảy ra trong khi ngủ. So với các rối loạn khác như mộng du hay ăn uống khi ngủ, nói mớ khi ngủ thường lành tính hơn và hiếm khi gây nguy hiểm trực tiếp. Tuy nhiên, nó có thể ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi của người ngủ cùng hoặc làm gián đoạn không gian yên tĩnh vào ban đêm.

Hiện tượng nói mớ khi ngủ là tình trạng nói vô thức trong lúc ngủ

Nhiều nghiên cứu cho thấy đây là hiện tượng khá phổ biến. Một khảo sát của Hiệp hội Giấc ngủ Hàn Quốc (2010) ghi nhận khoảng 66% người từng trải qua ít nhất một lần nói mơ trong đời, nhưng chỉ khoảng 17% còn xuất hiện trong vòng 3 tháng gần nhất. Ở trẻ em, đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo, tỷ lệ có thể lên tới hơn 80% và giảm dần khi trưởng thành; người lớn chiếm khoảng một phần tư dân số từng gặp hiện tượng này ít nhất một lần.

Về biểu hiện lâm sàng, nói mớ khi ngủ có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau của giấc ngủ. Trong giai đoạn ngủ nông (N1–N2), lời nói thường khá rõ ràng và có cấu trúc câu hoàn chỉnh. Khi chuyển sang giấc ngủ sâu (N3), âm thanh thường rời rạc, khó hiểu hoặc chỉ là những tiếng vô nghĩa. Đặc biệt ở giai đoạn REM – giai đoạn gắn với giấc mơ, lời nói đôi khi phản ánh nội dung giấc mơ, thậm chí mang cảm xúc rõ rệt như cười, khóc hoặc la hét.

Xét về mức độ, nói mớ khi ngủ có thể dao động từ nhẹ (xuất hiện thưa thớt, dưới một lần mỗi tuần) đến trung bình (xảy ra vài lần mỗi tuần và có thể gây ảnh hưởng người xung quanh), hoặc nặng khi diễn ra gần như mỗi đêm và làm gián đoạn chất lượng giấc ngủ. Tùy từng trường hợp, hiện tượng này có thể chỉ là những tiếng lẩm bẩm đơn giản, hoặc đôi khi là các câu nói hoàn chỉnh, mang tính đối thoại dù người ngủ hoàn toàn không ý thức được.

Nguyên nhân nói mớ khi ngủ do đâu?

Đến nay, các chuyên gia vẫn chưa xác định được chính xác nguyên nhân gây nói mớ khi ngủ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy hiện tượng này có thể liên quan đến hoạt động bất thường của não bộ trong lúc ngủ hoặc là dấu hiệu đi kèm của một số rối loạn sức khỏe và tâm lý. Dưới đây là những yếu tố thường được ghi nhận có liên quan đến tình trạng ngủ hay nói mớ.

1. Rối loạn giấc ngủ

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến nói mớ khi ngủ. Những người thường xuyên mất ngủ, ngủ không sâu giấc, thức giấc giữa đêm, gặp ác mộng hoặc rối loạn chu kỳ ngủ – thức có nguy cơ xuất hiện hiện tượng này cao hơn bình thường. Khi chất lượng giấc ngủ bị ảnh hưởng, não bộ có thể vẫn duy trì một phần hoạt động trong lúc ngủ, từ đó khiến người ngủ vô thức phát ra lời nói.

2. Cơ thể mệt mỏi, kiệt sức

Sau những ngày làm việc căng thẳng, vận động quá sức hoặc thiếu ngủ kéo dài, cơ thể và hệ thần kinh sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi. Nhiều người cho biết các cơn nói mớ khi ngủ thường xuất hiện nhiều hơn vào những thời điểm họ bị suy giảm thể lực hoặc áp lực tinh thần. Dù cơ chế liên quan chưa được làm rõ hoàn toàn, đây vẫn được xem là một yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.

3. Liên quan đến bệnh lý nền

Đôi khi, nói mớ khi ngủ không chỉ là một hiện tượng sinh lý đơn thuần mà còn có thể xuất hiện cùng một số bệnh lý hoặc rối loạn thần kinh. Các tình trạng thường được ghi nhận bao gồm ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, bệnh Parkinson, động kinh, sa sút trí tuệ, rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hoặc các rối loạn giấc ngủ khác. Nếu hiện tượng nói mớ diễn ra thường xuyên kèm theo các triệu chứng bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân cụ thể.

4. Căng thẳng và cảm xúc bất ổn

Tâm lý là yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ. Những người đang chịu áp lực học tập, công việc hoặc trải qua các cảm xúc mạnh như lo lắng, buồn bã, sợ hãi, tức giận thường dễ bị nói mớ khi ngủ hơn. Không chỉ cảm xúc tiêu cực, trạng thái hưng phấn quá mức, vui mừng hoặc kích động kéo dài cũng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện tình trạng này.

Căng thẳng, mệt mỏi cũng là nguyên nhân khiến xảy ra tình trạng nói mớ khi ngủ 

5. Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Một số nhóm thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương và làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ. Thuốc an thần, thuốc điều trị tâm thần hoặc các chất có khả năng kích thích thần kinh có thể khiến người dùng dễ gặp hiện tượng nói mớ khi ngủ hơn. Trong một số trường hợp, việc sử dụng thuốc còn làm tăng cường độ cảm xúc trong giấc mơ, dẫn đến các hành vi nói chuyện khi ngủ.

6. Yếu tố di truyền

Nhiều nghiên cứu cho thấy các rối loạn liên quan đến giấc ngủ có thể mang tính gia đình. Nếu bố mẹ hoặc người thân từng gặp các vấn đề như mộng du, mất ngủ hoặc nói mớ khi ngủ, nguy cơ xuất hiện tình trạng tương tự ở con cái có thể cao hơn. Điều này cho thấy yếu tố di truyền có thể đóng vai trò nhất định trong cơ chế hình thành hiện tượng nói chuyện khi ngủ.

Triệu chứng nhận biết nói mớ khi ngủ 

Dấu hiệu đặc trưng nhất của nói mớ khi ngủ là người đang ngủ bất ngờ phát ra âm thanh hoặc lời nói mà không hề nhận thức được hành vi của mình. Những lời nói này có thể xuất hiện ngẫu nhiên, không mang ý nghĩa rõ ràng hoặc đôi khi giống như một cuộc trò chuyện bình thường với đầy đủ ngữ điệu và cảm xúc.

Mức độ biểu hiện ở mỗi người là khác nhau. Có trường hợp chỉ phát ra những tiếng lẩm bẩm rất nhỏ, khó nghe, nhưng cũng có người nói thành câu hoàn chỉnh, thậm chí giống như đang trao đổi với một người khác trong lúc ngủ.

Các nghiên cứu về hành vi ngôn ngữ khi ngủ cho thấy khoảng một nửa số lời nói được ghi nhận là những âm thanh rời rạc, không thể hiểu rõ nội dung. Người ngủ có thể chỉ mấp máy môi, thì thầm hoặc phát âm ngắt quãng nên người xung quanh khó nhận biết chính xác họ đang nói gì.

Ở những trường hợp còn lại, lời nói có cấu trúc khá rõ ràng, sử dụng từ ngữ và ngữ pháp tương đối hoàn chỉnh. Một số người còn biểu lộ cảm xúc mạnh như vui vẻ, lo lắng, bực tức hoặc hoảng hốt thông qua giọng nói, phản ánh hoạt động xử lý thông tin của não bộ trong khi ngủ.

Thông thường, mỗi lần nói mớ khi ngủ chỉ kéo dài vài giây đến vài chục giây với một vài từ hoặc một câu ngắn. Sau khi thức dậy, đa số người bệnh hoàn toàn không nhớ mình đã nói gì trong đêm. Mặc dù nội dung lời nói đôi khi có liên quan đến giấc mơ đang diễn ra, các chuyên gia cho rằng hiện tượng này không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác những gì người ngủ đang mơ thấy.

Đối tượng dễ bị khi ngủ nói mớ?

Nói mớ khi ngủ là hiện tượng khá phổ biến và có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành. Theo các thống kê về giấc ngủ, khoảng hai phần ba dân số từng trải qua ít nhất một lần nói chuyện trong lúc ngủ trong suốt cuộc đời.

Trẻ em là nhóm đối tượng có tỷ lệ gặp phải tình trạng này cao nhất. Đặc biệt, ở độ tuổi từ 3 đến 10 tuổi, tỷ lệ nói mớ khi ngủ có thể lên tới khoảng 50%. Nguyên nhân được cho là liên quan đến sự phát triển chưa hoàn thiện của hệ thần kinh cũng như sự thay đổi liên tục trong chu kỳ giấc ngủ ở trẻ.

Khi bước sang tuổi trưởng thành, hiện tượng này thường có xu hướng giảm dần và ít xuất hiện hơn. Chỉ một tỷ lệ nhỏ người lớn vẫn duy trì thói quen nói chuyện trong lúc ngủ. Tuy nhiên, mức độ và tần suất ở mỗi người không giống nhau. Có người chỉ thỉnh thoảng nói mớ trong những giai đoạn căng thẳng hoặc thiếu ngủ, trong khi một số trường hợp khác có thể gặp hiện tượng này thường xuyên hơn do yếu tố cơ địa, di truyền hoặc các rối loạn liên quan đến giấc ngủ.

Ngoài trẻ em, những người thường xuyên chịu áp lực tâm lý, mất ngủ kéo dài, làm việc quá sức hoặc mắc các rối loạn giấc ngủ cũng được xem là nhóm có nguy cơ cao gặp phải nói mớ khi ngủ hơn so với bình thường.

Nói mớ khi ngủ xuất hiện ở trẻ em có tỷ lệ cao hơn so với người trưởng thành 

Nói mớ khi ngủ có nguy hiểm không?

Trong phần lớn trường hợp, nói mớ khi ngủ là hiện tượng sinh lý lành tính và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Đây thường chỉ là biểu hiện của quá trình não bộ xử lý ký ức, cảm xúc hoặc thông tin đã tiếp nhận trong ngày khi cơ thể đang nghỉ ngơi. Những cơn nói mớ xuất hiện thỉnh thoảng và không kèm triệu chứng bất thường thường không đáng lo ngại.

Tuy nhiên, nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên hoặc đi kèm các biểu hiện khác, đó có thể là dấu hiệu cho thấy giấc ngủ đang gặp vấn đề hoặc liên quan đến một số rối loạn sức khỏe cần được theo dõi.

Những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý:

• Nói mớ xuất hiện liên tục, gần như mỗi đêm

Nếu người bệnh thường xuyên nói chuyện trong lúc ngủ với tần suất dày đặc, đặc biệt là kèm la hét, khóc lóc hoặc biểu lộ sự sợ hãi, căng thẳng, đây có thể là dấu hiệu của một dạng rối loạn giấc ngủ cần được đánh giá chuyên sâu.

• Kèm theo các hành vi vận động bất thường

Trường hợp nói mớ khi ngủ đi cùng các biểu hiện như đấm đá, quơ tay chân, bật dậy đột ngột hoặc đi lại trong khi ngủ có thể liên quan đến rối loạn hành vi giấc ngủ REM. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây chấn thương cho bản thân và người ngủ cùng.

• Thường xuyên mệt mỏi sau khi thức dậy

Giấc ngủ có vai trò phục hồi thể chất và tinh thần. Nếu người bệnh liên tục cảm thấy uể oải, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng tập trung dù đã ngủ đủ thời gian, đây có thể là dấu hiệu cho thấy chất lượng giấc ngủ đang bị suy giảm bởi các rối loạn tiềm ẩn.

• Liên quan đến áp lực tâm lý hoặc sang chấn tinh thần

Ở một số người, nói mớ khi ngủ kéo dài có thể xuất hiện cùng các biểu hiện lo âu, căng thẳng hoặc những ký ức tiêu cực trong quá khứ. Khi đó, hiện tượng này đôi khi phản ánh sự ảnh hưởng của stress kéo dài, rối loạn lo âu hoặc các vấn đề tâm lý cần được quan tâm đúng mức.

• Xuất hiện cùng các rối loạn giấc ngủ khác

Nếu nói mớ đi kèm mộng du, ác mộng tái diễn, ngưng thở khi ngủ hoặc các hành vi bất thường khác trong đêm, người bệnh nên chủ động thăm khám. Trong một số trường hợp hiếm gặp, đây có thể là biểu hiện liên quan đến các bệnh lý thần kinh như Parkinson, động kinh hoặc sa sút trí tuệ.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Bạn nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa nếu nói mớ khi ngủ kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, xuất hiện với tần suất cao, làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường về hành vi, vận động và tinh thần. Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân chính xác và có hướng can thiệp phù hợp nếu cần thiết.

Nhìn chung, những cơn nói mớ xuất hiện thỉnh thoảng thường không gây hại và không cần điều trị. Tuy nhiên, khi hiện tượng này trở nên dai dẳng hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày, việc đánh giá chuyên môn là cần thiết để loại trừ các rối loạn giấc ngủ và bệnh lý liên quan.

Cách giảm tình trạng nói mớ khi ngủ

Mặc dù nói mớ khi ngủ thường không gây nguy hiểm đến sức khỏe, nhưng hiện tượng này có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của bản thân và những người xung quanh. Trong nhiều trường hợp, việc điều chỉnh lối sống và cải thiện thói quen ngủ nghỉ có thể giúp giảm đáng kể tần suất nói mớ. Dưới đây là những biện pháp được các chuyên gia khuyến khích áp dụng.

1. Xây dựng lối sống lành mạnh và kiểm soát căng thẳng

Căng thẳng kéo dài là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ nói mớ khi ngủ. Khi não bộ phải hoạt động quá mức do áp lực công việc, học tập hoặc các vấn đề trong cuộc sống, giấc ngủ sẽ trở nên chập chờn và dễ xuất hiện các hành vi bất thường trong lúc ngủ.

Để cải thiện tình trạng này, bạn nên:

• Dành thời gian thư giãn sau một ngày làm việc căng thẳng.
• Tập thiền, yoga hoặc các bài hít thở sâu trước khi đi ngủ.
• Nghe nhạc nhẹ, đọc sách hoặc tắm nước ấm để cơ thể được thả lỏng.
• Tránh suy nghĩ quá nhiều hoặc làm việc đến sát giờ đi ngủ.
• Duy trì các hoạt động thể chất vừa phải để giải tỏa áp lực tinh thần.

Khi tâm trạng ổn định và hệ thần kinh được thư giãn, chất lượng giấc ngủ sẽ được cải thiện, từ đó góp phần giảm các cơn nói mơ hoặc nói chuyện trong lúc ngủ.

Nghe nhạc, tập yoga là phương pháp thư giãn, giảm căng thẳng, ngủ ngon hơn 

2. Hạn chế thực phẩm và đồ uống ảnh hưởng đến giấc ngủ

Chế độ ăn uống cũng có tác động không nhỏ đến hoạt động của não bộ trong khi ngủ. Một số loại thực phẩm và đồ uống có thể khiến hệ thần kinh bị kích thích, làm giấc ngủ trở nên nông hơn và tăng khả năng nói mớ khi ngủ.

Bạn nên hạn chế:

• Cà phê, trà đặc, nước tăng lực vào buổi chiều và tối.
• Rượu bia hoặc các đồ uống có cồn.
• Thuốc lá và các chất kích thích khác.
• Thực phẩm nhiều đường hoặc nhiều dầu mỡ trước giờ ngủ.

Bên cạnh đó, nên ăn tối trước khi ngủ từ 2 – 3 giờ và tránh ăn quá no vào buổi tối để hệ tiêu hóa có thời gian nghỉ ngơi.

3. Thiết lập lịch ngủ cố định mỗi ngày

Một trong những cách hiệu quả nhất để hạn chế nói mớ khi ngủ là duy trì đồng hồ sinh học ổn định. Việc thức khuya thường xuyên hoặc ngủ không đúng giờ có thể làm rối loạn chu kỳ ngủ – thức, khiến não bộ hoạt động bất thường trong đêm.

Hãy cố gắng:

• Đi ngủ và thức dậy vào cùng một khung giờ mỗi ngày.
• Ngủ đủ từ 7 – 9 tiếng mỗi đêm đối với người trưởng thành.
• Hạn chế ngủ nướng hoặc thức quá khuya vào cuối tuần.
• Tránh làm việc, học tập hoặc giải trí trên giường ngủ.

Khi cơ thể hình thành được thói quen ngủ nghỉ khoa học, giấc ngủ sẽ sâu hơn và ổn định hơn.

4. Tạo môi trường ngủ lý tưởng

Không gian phòng ngủ có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nghỉ ngơi. Một môi trường ngủ thoải mái sẽ giúp cơ thể nhanh chóng đi vào giấc ngủ sâu và giảm nguy cơ xuất hiện các rối loạn trong lúc ngủ.

Bạn nên:

• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, sạch sẽ và thông thoáng.
• Duy trì nhiệt độ phòng dễ chịu, khoảng 20 – 24°C.
• Sử dụng rèm cửa hoặc đèn ngủ có ánh sáng dịu nhẹ.
• Chọn nệm và gối phù hợp với tư thế ngủ.
• Hạn chế tiếng ồn từ bên ngoài.

Ngoài ra, nên tắt điện thoại, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử ít nhất 30 – 60 phút trước khi đi ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình có thể làm giảm sản xuất melatonin – hormone giúp cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ.

Hãy tạo môi trường ngủ thoáng mát, yên tĩnh để ngủ ngon hơn, giảm nói mớ khi ngủ 

5. Theo dõi và ghi lại nhật ký giấc ngủ

Nếu tình trạng nói mớ khi ngủ xảy ra thường xuyên, việc ghi chép lại các thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn tìm ra nguyên nhân kích hoạt.

Một cuốn nhật ký giấc ngủ có thể bao gồm:

• Thời gian đi ngủ và thức dậy mỗi ngày.
• Chất lượng giấc ngủ.
• Mức độ căng thẳng trong ngày.
• Thực phẩm và đồ uống đã sử dụng trước khi ngủ.
• Các loại thuốc đang dùng.
• Tần suất và thời điểm xuất hiện nói mớ.

Sau một thời gian theo dõi, bạn có thể nhận thấy những yếu tố khiến hiện tượng này xuất hiện nhiều hơn và chủ động điều chỉnh để cải thiện.

6. Tăng cường chăm sóc sức khỏe não bộ

Một số nghiên cứu cho thấy căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ và lạm dụng chất kích thích có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ. Vì vậy, việc duy trì sức khỏe não bộ thông qua chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập luyện thể dục thường xuyên và nghỉ ngơi hợp lý là điều rất quan trọng.

Bổ sung các thực phẩm giàu omega-3, vitamin nhóm B, chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây và các loại hạt cũng góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh, giúp giấc ngủ ổn định hơn.

7. Thăm khám bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường

Trong hầu hết trường hợp, nói mớ khi ngủ không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, bạn nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa nếu hiện tượng này:

• Xuất hiện liên tục trong thời gian dài.
• Kèm theo la hét, khóc hoặc biểu hiện hoảng loạn.
• Đi cùng mộng du, ngưng thở khi ngủ hoặc cử động mạnh khi ngủ.
• Gây mệt mỏi, buồn ngủ kéo dài vào ban ngày.
• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Việc thăm khám sớm giúp xác định liệu nói mớ chỉ là hiện tượng sinh lý thông thường hay là dấu hiệu của một rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý thần kinh tiềm ẩn cần được điều trị.

Xem thêm: 

Nguyên nhân gặp ác mộng khi ngủ nhiều lần trong tuần
Liệt trong giấc ngủ có nguy hiểm không và cách ngăn ngừa
Hiện tượng ngủ không dậy được: Nguyên nhân và xảy ra khi nào?
Hiện tượng giấc ngủ kinh hoàng là gì? Giải pháp giúp ngủ ngon trở lại

Kết luận

Nói mớ khi ngủ là hiện tượng phổ biến liên quan đến hoạt động não bộ trong quá trình ngủ, thường không nguy hiểm nhưng có thể phản ánh chất lượng giấc ngủ hoặc trạng thái tâm lý của mỗi người. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách cải thiện sẽ giúp bạn kiểm soát tốt hơn tình trạng này, từ đó nâng cao chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.

Để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về rối loạn giấc ngủ và cách cải thiện chất lượng ngủ, bạn có thể theo dõi Fanpage Thuochuongthan để tìm hiểu thêm.