Hội chứng ngưng thở khi ngủ: Nguyên nhân và giải pháp cải thiện

Hội chứng ngưng thở khi ngủ là một rối loạn giấc ngủ phổ biến nhưng thường bị bỏ qua do các triệu chứng diễn ra trong lúc ngủ. Người mắc bệnh có thể ngừng thở nhiều lần trong đêm, khiến cơ thể thiếu oxy, ngủ không sâu giấc và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, tăng huyết áp hay đái tháo đường. Vậy hội chứng ngưng thở khi ngủ nguyên nhân do đâu và có những giải pháp nào giúp cải thiện? Bài viết dưới đây, Thuốc Hướng Thần sẽ giúp bạn hiểu rõ và biết cách nhận biết, điều trị cũng như phòng ngừa hiệu quả.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ là gì?

Hội chứng ngưng thở khi ngủ là một dạng rối loạn giấc ngủ xảy ra khi hơi thở bị gián đoạn nhiều lần trong lúc ngủ. Mỗi lần ngừng thở có thể kéo dài từ vài giây đến hàng chục giây, khiến lượng oxy cung cấp cho cơ thể giảm xuống và làm giấc ngủ bị ngắt quãng dù người bệnh thường không nhận ra.

Người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ thường có các biểu hiện như ngáy lớn, thở ngắt quãng, thức giấc đột ngột kèm cảm giác nghẹt thở hoặc hụt hơi. Ban ngày, họ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến hiệu suất học tập, làm việc cũng như chất lượng cuộc sống.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ là tình trạng ngừng thở lặp lại khi ngủ

Các dạng hội chứng ngưng thở khi ngủ

Dựa trên cơ chế gây gián đoạn hô hấp trong lúc ngủ, hội chứng ngưng thở khi ngủ được chia thành 3 dạng chính. Mỗi loại có nguyên nhân, biểu hiện và hướng điều trị khác nhau, vì vậy việc xác định đúng thể bệnh đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị.

1. Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea - OSA) là dạng phổ biến nhất của hội chứng ngưng thở khi ngủ. Tình trạng này xảy ra khi các mô mềm ở đường hô hấp trên bị xẹp hoặc chặn luồng khí trong lúc ngủ, khiến người bệnh giảm hoặc ngừng hô hấp trong ít nhất 10 giây và có thể lặp lại nhiều lần suốt đêm.

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc OSA, bao gồm:

• Thừa cân, béo phì.
• Amidan hoặc VA quá phát.
• Cấu trúc hàm, lưỡi hoặc đường thở hẹp.
• Tuổi cao, nam giới hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh.

Người mắc OSA thường có các dấu hiệu như ngáy to kéo dài, thở ngắt quãng khi ngủ, thức giấc nhiều lần, khô miệng hoặc đau đầu sau khi thức dậy. Ban ngày, họ dễ buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và thường xuyên mệt mỏi.

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ nhằm đánh giá tần suất và mức độ các cơn ngưng thở. Tùy theo tình trạng cụ thể, phương pháp điều trị có thể bao gồm thay đổi lối sống, giảm cân, sử dụng máy thở áp lực dương liên tục (CPAP), dụng cụ chỉnh hàm hoặc can thiệp phẫu thuật nếu cần.

Nếu không được điều trị, OSA có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim, đột quỵ và tai nạn giao thông do buồn ngủ quá mức.

2. Ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)

Ngưng thở khi ngủ trung ương (Central Sleep Apnea - CSA) là dạng ít gặp hơn. Khác với OSA, tình trạng này không xuất phát từ sự tắc nghẽn đường thở mà do não bộ không truyền tín hiệu đầy đủ đến các cơ hô hấp, khiến nhịp thở tạm thời bị gián đoạn.

CSA thường liên quan đến một số bệnh lý nền như suy tim, đột quỵ, tổn thương thần kinh hoặc việc sử dụng một số loại thuốc ảnh hưởng đến trung tâm hô hấp. Người bệnh có thể gặp tình trạng thức giấc giữa đêm, khó thở, ngủ không sâu và mệt mỏi kéo dài vào ban ngày.

Việc điều trị tập trung vào kiểm soát nguyên nhân gây bệnh kết hợp với các biện pháp hỗ trợ hô hấp phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.

3. Ngưng thở khi ngủ hỗn hợp

Ngưng thở khi ngủ hỗn hợp (Mixed Sleep Apnea) là sự kết hợp giữa ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn và ngưng thở khi ngủ trung ương. Người bệnh có thể xuất hiện cả tình trạng tắc nghẽn đường thở lẫn rối loạn điều khiển hô hấp từ não bộ trong cùng một đêm ngủ.

Đây là dạng hội chứng ngưng thở khi ngủ có cơ chế phức tạp hơn, đòi hỏi quá trình chẩn đoán kỹ lưỡng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách sẽ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ được chia làm 3 dạng chính 

Nguyên nhân gây hội chứng ngưng thở khi ngủ

Hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, tùy thuộc vào từng thể bệnh. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất là sự tắc nghẽn đường hô hấp trên khi ngủ, khiến luồng không khí lưu thông kém hoặc bị ngừng hoàn toàn trong một khoảng thời gian ngắn.

Đối với ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), đường thở có thể bị thu hẹp bởi các yếu tố như mô mềm vùng họng phát triển quá mức, lưỡi lớn, amidan hoặc VA phì đại, cấu trúc xương hàm bất thường hay tình trạng tích tụ mỡ quanh cổ ở người thừa cân, béo phì. Khi các cơ vùng họng giãn ra trong lúc ngủ, đường thở càng dễ bị bít tắc và gây ra những cơn ngừng thở lặp đi lặp lại.

Trong khi đó, ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA) không liên quan đến sự tắc nghẽn đường thở mà xảy ra khi não bộ không truyền tín hiệu đầy đủ đến các cơ hô hấp. Điều này khiến nhịp thở bị gián đoạn dù đường thở vẫn thông thoáng. Tình trạng này thường gặp ở những người mắc bệnh lý thần kinh, suy tim hoặc một số rối loạn ảnh hưởng đến trung tâm điều khiển hô hấp.

Ngoài nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, bao gồm:

• Thừa cân, béo phì.
• Chu vi cổ lớn hoặc tích tụ nhiều mỡ vùng cổ.
• Amidan, VA hoặc lưỡi phì đại.
• Dị tật cấu trúc hàm, mũi hoặc đường thở.
• Nghẹt mũi kéo dài, viêm xoang mạn tính.
• Nam giới, đặc biệt ở độ tuổi trung niên.
• Tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh càng tăng.
• Tiền sử gia đình có người bị ngưng thở khi ngủ.
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc sử dụng thuốc an thần trước khi ngủ.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung, suy giảm hiệu suất làm việc, tăng nguy cơ tai nạn giao thông do buồn ngủ ban ngày. Đồng thời, bệnh còn liên quan đến nhiều biến chứng như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng ngưng thở khi ngủ

Điều đáng lo ngại là nhiều người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ nhưng không hề biết mình đang gặp vấn đề. Nguyên nhân là các cơn ngừng thở chỉ xảy ra khi ngủ, trong khi người bệnh thường không có ý thức về tình trạng này. Phần lớn chỉ phát hiện bệnh khi được người thân nhận thấy những dấu hiệu bất thường hoặc sau khi thăm khám chuyên khoa.

Dưới đây là những triệu chứng thường gặp của hội chứng ngưng thở khi ngủ:

• Ngáy to, kéo dài: Đây là dấu hiệu phổ biến nhất, đặc biệt ở người bị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.
• Thở ngắt quãng hoặc ngừng thở khi ngủ: Người nằm cạnh có thể nhận thấy người bệnh đột ngột ngừng thở vài giây rồi hít vào mạnh hoặc thở gấp.
• Đau đầu sau khi thức dậy: Việc thiếu oxy trong lúc ngủ có thể khiến người bệnh thường xuyên bị đau đầu vào buổi sáng.
• Buồn ngủ và mệt mỏi vào ban ngày: Dù ngủ đủ số giờ nhưng chất lượng giấc ngủ kém khiến cơ thể luôn trong trạng thái uể oải, thiếu năng lượng.
• Khó tập trung, giảm trí nhớ: Giấc ngủ bị gián đoạn liên tục ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ, làm suy giảm khả năng ghi nhớ và tập trung.
• Thức giấc nhiều lần trong đêm: Một số người tỉnh giấc với cảm giác nghẹt thở, khô miệng hoặc khó thở.
• Tiểu đêm nhiều lần: Tình trạng thiếu oxy và rối loạn giấc ngủ có thể khiến người bệnh phải thức dậy đi tiểu nhiều hơn bình thường.
• Tăng huyết áp khó kiểm soát: Đây là một trong những dấu hiệu có thể liên quan đến hội chứng ngưng thở khi ngủ, đặc biệt ở những người mắc bệnh kéo dài.
• Thừa cân hoặc béo phì: Đây không chỉ là yếu tố nguy cơ mà còn thường xuất hiện ở nhiều người mắc bệnh.

Mặc dù các triệu chứng trên có thể gặp ở nhiều bệnh lý khác nhau, nhưng nếu xuất hiện đồng thời hoặc kéo dài trong thời gian dài, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Việc chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng lao động hoặc tai nạn giao thông do buồn ngủ quá mức.

Triệu chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ em

Không chỉ người trưởng thành, trẻ em cũng có thể mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ. Ở trẻ, các biểu hiện thường không điển hình nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các vấn đề về hành vi.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ngáy khi ngủ hoặc thở bằng miệng.
• Ngủ không yên giấc, quấy khóc hoặc đổ nhiều mồ hôi về đêm.
• Tiểu dầm kéo dài.
• Khó tập trung, giảm khả năng ghi nhớ.
• Tăng động, cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc thất thường.
• Kết quả học tập giảm sút và thường xuyên mệt mỏi vào ban ngày.

Nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện trên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, tránh ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất cũng như trí tuệ.

Ngáy to kéo dài là triệu chứng của tình trạng ngưng thở khi ngủ 

Yếu tố nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ?

Không phải ai cũng có nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ như nhau. Một số yếu tố dưới đây có thể làm tăng khả năng xuất hiện hoặc khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

1. Nguy cơ đối với ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Các yếu tố thường gặp bao gồm:

• Thừa cân, béo phì hoặc chu vi cổ lớn.
• Tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh càng tăng.
• Nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ giới.
• Cấu trúc đường thở bất thường như lưỡi to, hàm nhỏ, amidan hoặc VA phì đại.
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc sử dụng thuốc an thần.
• Nghẹt mũi kéo dài, viêm mũi hoặc viêm xoang mạn tính.
• Thói quen nằm ngửa khi ngủ.
• Tiền sử gia đình có người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.

2. Nguy cơ đối với ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)

Đối với CSA, nguy cơ thường liên quan đến các bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe ảnh hưởng đến hoạt động của não và hệ hô hấp, chẳng hạn như:

• Tuổi trên 65.
• Suy tim, đột quỵ hoặc các bệnh lý thần kinh.
• Sử dụng thuốc giảm đau nhóm opioid trong thời gian dài.
• Sinh sống hoặc làm việc ở khu vực có độ cao lớn, nơi nồng độ oxy trong không khí thấp.

Ngưng thở khi ngủ nguy hiểm như thế nào?

Câu trả lời là có. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống. Các cơn ngừng thở lặp đi lặp lại trong lúc ngủ làm giảm lượng oxy trong máu, khiến cơ thể không được nghỉ ngơi và phục hồi đúng cách.

Một số biến chứng thường gặp của hội chứng ngưng thở khi ngủ gồm:

• Tăng nguy cơ buồn ngủ ban ngày, ngủ gật khi lái xe hoặc làm việc, dễ dẫn đến tai nạn.
• Tăng huyết áp, bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim, suy tim và đột quỵ.
• Tăng nguy cơ mắc hoặc làm nặng thêm bệnh đái tháo đường type 2 và các rối loạn chuyển hóa.
• Suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung và hiệu suất làm việc.
• Thường xuyên cáu gắt, lo âu, dễ rơi vào trạng thái trầm cảm.
• Gia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và một số vấn đề về chức năng gan.
• Tăng nguy cơ xảy ra biến chứng trong quá trình gây mê hoặc phẫu thuật.

Đối với ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA), mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc vào bệnh lý nền gây rối loạn hô hấp như suy tim, đột quỵ hoặc các bệnh thần kinh. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, cải thiện chất lượng giấc ngủ và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Ngưng thở khi ngủ sẽ tăng nguy cơ buồn ngủ ban ngày, ngủ gật khi lái xe 

Cách chẩn đoán hội chứng ngưng thở khi ngủ

Để xác định hội chứng ngưng thở khi ngủ, người bệnh cần được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc chuyên gia về giấc ngủ. Quá trình chẩn đoán thường gồm hai bước chính:

• Khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng như ngáy to, buồn ngủ ban ngày, thức giấc vì khó thở, đồng thời đánh giá tiền sử bệnh, cân nặng, cấu trúc đường thở và các yếu tố nguy cơ có liên quan. Đây là bước giúp định hướng khả năng mắc bệnh và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.

• Đo đa ký giấc ngủ

Đo đa ký giấc ngủ được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán hội chứng ngưng thở khi ngủ. Trong quá trình thực hiện, các thiết bị sẽ ghi nhận nhịp thở, nồng độ oxy trong máu, nhịp tim, hoạt động não và các giai đoạn của giấc ngủ để xác định số lần ngừng thở cũng như mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Một số trường hợp nghi ngờ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) có thể được chỉ định đo giấc ngủ tại nhà. Tuy nhiên, kết quả vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa phân tích và đánh giá để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Giải pháp cải thiện hội chứng ngưng thở khi ngủ

Việc điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Mục tiêu chính là duy trì đường thở thông thoáng, cải thiện chất lượng giấc ngủ và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài.

1. Điều trị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp sau:

• Máy thở áp lực dương (CPAP/BiPAP): Đây là phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả nhất. Thiết bị tạo luồng khí áp lực giúp đường thở luôn mở trong suốt quá trình ngủ.
• Dụng cụ chỉnh hàm hoặc giữ lưỡi: Phù hợp với người mắc OSA mức độ nhẹ đến trung bình, giúp hạn chế tình trạng đường thở bị hẹp khi ngủ.
• Phẫu thuật: Được cân nhắc khi có bất thường về cấu trúc đường thở như amidan quá phát, lệch hàm hoặc các trường hợp không đáp ứng với điều trị bảo tồn.
• Thay đổi lối sống: Giảm cân nếu thừa cân, tập thể dục đều đặn, ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa, hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá để hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

Có thể điều trị ngưng thở khi ngủ bằng máy thở áp lực dương 

2. Điều trị ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)

Với ngưng thở khi ngủ trung ương, việc điều trị chủ yếu tập trung vào nguyên nhân gây bệnh như suy tim, bệnh thần kinh hoặc các rối loạn khác. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng máy hỗ trợ hô hấp, liệu pháp oxy hoặc một số loại thuốc nhằm ổn định nhịp thở trong khi ngủ.

Việc tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám định kỳ sẽ giúp kiểm soát hội chứng ngưng thở khi ngủ hiệu quả, cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm.

Cách phòng ngừa hội chứng ngưng thở khi ngủ

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn hội chứng ngưng thở khi ngủ, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách duy trì những thói quen tốt sau:

• Giữ cân nặng hợp lý, đặc biệt nếu đang thừa cân hoặc béo phì.
• Ngủ đúng tư thế, ưu tiên nằm nghiêng thay vì nằm ngửa để hạn chế tắc nghẽn đường thở.
• Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và tránh sử dụng thuốc an thần khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Điều trị sớm các bệnh lý tai mũi họng như viêm mũi, viêm xoang hoặc amidan phì đại nếu có.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người lớn tuổi, người béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Xem thêm: 

Liệt trong giấc ngủ có nguy hiểm không và cách ngăn ngừa
Hiện tượng ngủ không dậy được: Nguyên nhân và xảy ra khi nào?
Hiện tượng giấc ngủ kinh hoàng là gì? Giải pháp giúp ngủ ngon trở lại
Ngủ hay bị giật mình mỗi đêm do đâu? Cách cải thiện hiệu quả

Kết luận

Hội chứng ngưng thở khi ngủ không chỉ gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và rối loạn chuyển hóa nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, chủ động thăm khám khi có triệu chứng nghi ngờ và xây dựng lối sống lành mạnh sẽ giúp cải thiện hiệu quả tình trạng bệnh cũng như giảm thiểu các biến chứng lâu dài. Nếu thường xuyên ngáy to, ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày, bạn nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. 

Để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về rối loạn giấc ngủ và cách cải thiện chất lượng ngủ, bạn có thể theo dõi Fanpage Thuochuongthan để tìm hiểu thêm.