Ăn nhiều chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer không?

Chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer là vấn đề được nhiều người quan tâm khi tỷ lệ sa sút trí tuệ ngày càng gia tăng. Thực tế, không phải mọi loại chất béo đều gây hại cho não bộ. Một số chất béo xấu có thể làm tăng viêm, tổn thương tế bào thần kinh và thúc đẩy nguy cơ Alzheimer, trong khi chất béo lành mạnh lại hỗ trợ bảo vệ chức năng não. Hiểu đúng về vai trò của chất béo sẽ giúp bạn xây dựng chế độ ăn khoa học để bảo vệ trí nhớ lâu dài. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu chi tiết qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé. 

Ăn nhiều chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer không?

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chế độ ăn giàu chất béo có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe não bộ và làm gia tăng nguy cơ rối loạn thần kinh. Trong một thí nghiệm trên chuột APP/PS1 – mô hình thường được sử dụng để nghiên cứu Alzheimer, các nhà khoa học nhận thấy rằng việc tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều chất béo khiến khả năng ghi nhớ và học tập của chuột suy giảm rõ rệt. Đồng thời, tình trạng viêm thần kinh cũng tăng lên, kéo theo sự tích tụ beta-amyloid và các mảng bám trong não – những đặc điểm điển hình của bệnh Alzheimer. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hay không.

Khi tiếp tục phân tích RNA ở hai nhóm chuột, nhóm nghiên cứu phát hiện chuột ăn nhiều chất béo xuất hiện nhiều biến đổi bất thường về microRNA (miRNA) so với nhóm ăn khẩu phần bình thường. Không chỉ ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, những thay đổi này còn liên quan trực tiếp đến các cơ chế gây tổn thương tế bào thần kinh.

Theo báo cáo nghiên cứu, các miRNA bị thay đổi có liên quan đến quá trình hình thành mảng beta-amyloid, tăng sản xuất protein tau và thúc đẩy phản ứng viêm trong não. Đây đều là các yếu tố được xem là nền tảng trong sự phát triển của Alzheimer. Kết quả này tiếp tục củng cố giả thuyết rằng chế độ ăn thiếu lành mạnh, đặc biệt là ăn quá nhiều chất béo, có thể làm đẩy nhanh quá trình thoái hóa thần kinh.

Ăn nhiều chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer không? Có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh 

Chuyên gia Forner – người không tham gia trực tiếp vào nghiên cứu, cho biết công trình này giúp làm rõ cách chế độ ăn giàu chất béo ảnh hưởng đến các microRNA liên quan đến tình trạng kháng insulin trong não. Những thay đổi này có thể tác động đến việc bật hoặc tắt nhiều gen quan trọng ở các vùng não kiểm soát trí nhớ và nhận thức. Đây cũng là một trong những cơ chế giải thích vì sao chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer đang trở thành chủ đề được giới khoa học đặc biệt quan tâm.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng nghiên cứu vẫn còn một số hạn chế nhất định. Thí nghiệm mới chỉ được thực hiện trên chuột đực và chưa đánh giá đầy đủ vai trò của mô mỡ, các cơ quan khác trong cơ thể hay những vùng não ngoài khu vực liên quan đến trí nhớ. Vì thế, cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để xác định chính xác mức độ ảnh hưởng của chế độ ăn nhiều chất béo đối với nguy cơ Alzheimer trong thực tế.

Nghiên cứu chế độ ăn uống ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ ở mô hình chuột 

Để tìm hiểu liệu chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hay không, các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu trên chuột APP/PS1 biến đổi gen – mô hình thường được sử dụng trong các nghiên cứu Alzheimer vì chúng có xu hướng hình thành mảng beta-amyloid và suy giảm nhận thức tương tự con người mắc bệnh. Bên cạnh đó, nhóm chuột khỏe mạnh bình thường cũng được đưa vào làm đối chứng nhằm so sánh sự khác biệt.

Khi chuột được 21 ngày tuổi, các nhà nghiên cứu chia ngẫu nhiên chúng thành hai nhóm với chế độ ăn khác nhau. Một nhóm được duy trì khẩu phần tiêu chuẩn, trong khi nhóm còn lại được áp dụng chế độ ăn chứa tới 60% chất béo trong suốt 6 tháng liên tục. Trong quá trình theo dõi, các chuyên gia thường xuyên kiểm tra lượng thức ăn tiêu thụ, cân nặng cũng như đánh giá khả năng kiểm soát glucose và insulin của từng nhóm chuột.

Kết quả cho thấy nhóm ăn nhiều chất béo tăng cân nhanh và rõ rệt hơn so với nhóm ăn bình thường. Đồng thời, chúng cũng xuất hiện dấu hiệu rối loạn chuyển hóa đường huyết và giảm độ nhạy insulin – những yếu tố được cho là có liên quan đến nguy cơ suy giảm chức năng não bộ. Đây là một trong những cơ sở khiến giả thuyết chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer ngày càng được quan tâm trong giới nghiên cứu.

Sau 6 tháng thử nghiệm, các nhà khoa học tiến hành thu thập mẫu từ huyết thanh, vùng vỏ não và hồi hải mã của chuột để phân tích RNA. Đây đều là những khu vực đóng vai trò quan trọng trong trí nhớ và khả năng nhận thức. Thông qua các dữ liệu thu được, nhóm nghiên cứu kỳ vọng làm rõ hơn mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu chất béo, rối loạn chuyển hóa và quá trình thoái hóa thần kinh liên quan đến Alzheimer.

Những loại chất béo có thể làm tăng nguy cơ Alzheimer

Không phải loại chất béo nào cũng có hại, nhưng một số chất béo xấu có thể làm tăng viêm và ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ, từ đó làm tăng nguy cơ Alzheimer.

• Chất béo bão hòa

Chất béo bão hòa thường có trong thịt đỏ nhiều mỡ, da động vật, bơ, phô mai và đồ chiên rán. Tiêu thụ quá nhiều có thể làm tăng cholesterol xấu, gây ảnh hưởng đến mạch máu não và suy giảm trí nhớ.

• Chất béo chuyển hóa

Đây là loại chất béo không tốt cho sức khỏe thần kinh, thường xuất hiện trong bánh ngọt công nghiệp, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn. Chất béo chuyển hóa có thể làm tăng viêm và thúc đẩy lão hóa não.

• Chất béo từ thực phẩm siêu chế biến

Các thực phẩm như mì ăn liền, xúc xích, snack hay gà rán công nghiệp thường chứa nhiều chất béo xấu, đường và muối. Ăn thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ béo phì và ảnh hưởng đến chức năng não bộ.

• Dầu chiên đi chiên lại nhiều lần

Dầu ăn sử dụng nhiều lần ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các chất oxy hóa gây hại cho tế bào thần kinh. Vì vậy, nên hạn chế thực phẩm chiên rán và dầu tái chế.

Chất béo bão hòa dễ làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer 

Ăn ít chất béo có giúp hạn chế nguy cơ mắc Alzheimer hay không?

Theo nhóm nghiên cứu, những phát hiện mới đã góp phần làm rõ hơn mối liên hệ giữa chế độ ăn uống, rối loạn chuyển hóa và sự phát triển của bệnh Alzheimer. Giáo sư Mònica Bulló – trưởng nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Rovira i Virgili (URV) cho biết kết quả này có thể giúp giải thích vì sao béo phì và tiểu đường type 2 thường đi kèm với nguy cơ suy giảm nhận thức và Alzheimer cao hơn. Đây cũng là một trong những cơ sở khiến câu hỏi “chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer” ngày càng được quan tâm trong lĩnh vực dinh dưỡng và thần kinh học.

Bà cho rằng nghiên cứu không chỉ giúp hiểu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh của Alzheimer mà còn mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong việc phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh thông qua chế độ ăn uống và kiểm soát chuyển hóa. Điều này đồng nghĩa với việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh, hạn chế dư thừa chất béo có thể mang lại lợi ích tích cực cho sức khỏe não bộ về lâu dài.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng kết quả từ nghiên cứu trên động vật chưa thể khẳng định hoàn toàn cho con người. Theo Forner, mô hình chuột Alzheimer chỉ mô phỏng một phần quá trình tiến triển của bệnh ở người, do đó vẫn còn nhiều khác biệt cần được nghiên cứu thêm. Dù các mô hình này rất hữu ích trong việc tìm hiểu cơ chế sinh học nền tảng, nhưng để xác nhận chính xác liệu chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer ở người hay không, vẫn cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn trên nhiều nhóm dân số khác nhau.

Bên cạnh đó, Forner cũng cho biết hiện nay nhiều tổ chức y khoa, bao gồm Hiệp hội Alzheimer, đang đầu tư vào các nghiên cứu liên quan đến chế độ ăn uống, béo phì, tiểu đường và tình trạng viêm thần kinh nhằm đánh giá tác động của chúng đối với suy giảm nhận thức và chứng mất trí nhớ.

Một số bằng chứng từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ cho thấy các chế độ ăn lành mạnh như Địa Trung Hải, DASH hay MIND có thể hỗ trợ bảo vệ não bộ và góp phần giảm nguy cơ Alzheimer. Các mô hình dinh dưỡng này thường ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên cám, cá, dầu ô liu và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn hoặc chứa nhiều chất béo bão hòa. Đây được xem là hướng đi tiềm năng giúp duy trì sức khỏe trí não khi tuổi tác tăng lên.

Chế độ ăn chuẩn khoa học giúp phòng ngừa Alzheimer

Một chế độ ăn cân bằng không chỉ tốt cho sức khỏe tổng thể mà còn góp phần bảo vệ não bộ trước nguy cơ suy giảm trí nhớ và Alzheimer. Duy trì thói quen ăn uống khoa học kết hợp lối sống lành mạnh có thể giúp hỗ trợ chức năng nhận thức lâu dài.

• Tăng cường rau xanh và trái cây

Rau xanh và trái cây chứa nhiều vitamin, khoáng chất cùng các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do gốc tự do. Những thực phẩm như rau bina, cải xoăn, bông cải xanh, việt quất hay cam được đánh giá tốt cho hoạt động não bộ và trí nhớ. Việc đa dạng màu sắc rau củ trong bữa ăn cũng giúp cơ thể hấp thụ nhiều dưỡng chất có lợi hơn.

• Bổ sung cá giàu omega-3

Omega-3 là một trong những dưỡng chất quan trọng đối với não bộ vì có khả năng hỗ trợ kết nối thần kinh và giảm viêm. Các loại cá như cá hồi, cá thu, cá ngừ hay cá mòi đều giàu omega-3 và thường được khuyến khích bổ sung vào thực đơn hằng tuần. Duy trì thói quen ăn cá khoảng 2–3 lần mỗi tuần có thể giúp hỗ trợ chức năng nhận thức tốt hơn.

Người bệnh Alzheimer nên ăn thực phẩm giàu omega-3

• Hạn chế đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn

Đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, đường và muối. Nếu tiêu thụ thường xuyên, nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe não bộ. Ngoài ra, chúng còn làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và tim mạch – những yếu tố liên quan đến Alzheimer.

• Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt

Ngũ cốc nguyên hạt giúp cung cấp năng lượng ổn định cho cơ thể và não bộ nhờ hàm lượng chất xơ cao. Các thực phẩm như yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám hay hạt quinoa có thể giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và hỗ trợ hoạt động nhận thức. Đây là lựa chọn lành mạnh thay thế cho các loại tinh bột tinh chế.

• Uống đủ nước mỗi ngày

Nước đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của não bộ. Khi cơ thể thiếu nước, khả năng tập trung và ghi nhớ có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày sẽ giúp hỗ trợ tuần hoàn máu và tăng hiệu quả hoạt động nhận thức.

• Kiểm soát lượng đường và muối

Tiêu thụ quá nhiều đường và muối có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, tiểu đường và bệnh tim mạch. Đây đều là những yếu tố có liên quan đến nguy cơ Alzheimer. Để bảo vệ sức khỏe não bộ, nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, thực phẩm quá mặn và các món ăn đóng hộp.

• Kết hợp vận động thể chất

Bên cạnh chế độ ăn uống, vận động thể chất cũng là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa suy giảm trí nhớ. Các hoạt động như đi bộ, đạp xe, yoga hay bơi lội có thể giúp tăng lưu thông máu lên não, cải thiện tinh thần và hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức khi lớn tuổi.

Xem thêm: 

Đường có làm tăng nguy cơ mắc bệnh alzheimer hay không? Nhận biết ngay
Phòng bệnh Alzheimer bằng tỏi đen có thật sự hiệu quả?
Điều trị bệnh Alzheimer bằng Đông y hỗ trợ cải thiện trí nhớ
Cách điều trị bệnh Alzheimer giúp giảm sa sút trí tuệ

Kết luận

Chất béo có làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hay không còn phụ thuộc vào loại chất béo được tiêu thụ và thói quen ăn uống hàng ngày. Chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và thực phẩm siêu chế biến có thể làm tăng viêm, tổn thương mạch máu và ảnh hưởng xấu đến não bộ. Trong khi đó, các chất béo lành mạnh như omega-3 lại có tác dụng hỗ trợ bảo vệ chức năng thần kinh. Vì vậy, thay vì cắt bỏ hoàn toàn chất béo, bạn nên xây dựng chế độ ăn cân bằng, ưu tiên thực phẩm tự nhiên và duy trì lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ Alzheimer trong tương lai.

Bạn quan tâm đến bệnh Alzheimer và các giải pháp cải thiện sức khỏe não bộ? Hãy tham khảo Fanpage Thuochuongthan để khám phá thêm nhiều nội dung hữu ích.