Bệnh Alzheimer là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Bệnh Alzheimer là một bệnh dạng sa sút trí tuệ phổ biến, gây suy giảm trí nhớ, khả năng tư duy và nhận thức. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị bệnh Alzheimer sẽ giúp người bệnh và gia đình chăm sóc hiệu quả, kiểm soát tiến triển và nâng cao chất lượng cuộc sống. Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn về bệnh này nhé.

Bệnh Alzheimer là gì?

Bệnh Alzheimer là một bệnh thần kinh tiến triển, gây suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức dần dần, là nguyên nhân phổ biến nhất của chứng mất trí nhớ ở người cao tuổi. Bệnh này dẫn đến sự suy giảm các tế bào thần kinh và synap, làm teo não và ảnh hưởng nghiêm trọng đến trí nhớ, ngôn ngữ và tư duy, có thể dẫn đến tử vong do các biến chứng như suy dinh dưỡng hoặc nhiễm trùng. Mặc dù không có cách chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể dùng thuốc để làm chậm quá trình suy giảm hoặc điều trị triệu chứng.  

Bệnh Alzheimer gây suy giảm trí nhớ

Các giai đoạn bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer thường tiến triển theo ba giai đoạn chính:

• Giai đoạn khởi phát: Người bệnh bắt đầu gặp các vấn đề về trí nhớ nhẹ, đôi khi quên những việc gần đây hoặc gặp khó khăn trong việc ghi nhớ thông tin mới.
• Giai đoạn tiến triển: Tình trạng mất trí nhớ trở nên rõ rệt hơn, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các công việc hàng ngày. Lúc này, bệnh nhân cần sự hỗ trợ từ người thân trong sinh hoạt và quản lý cuộc sống.
• Giai đoạn nặng: Các triệu chứng trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể thay đổi tính cách, trở nên dễ cáu gắt, nghi ngờ hoặc phản ứng không ổn định. Sự chăm sóc toàn diện và giám sát liên tục là cần thiết.

Nguyên nhân gây bệnh Alzheimer

Nguyên nhân chính xác của bệnh Alzheimer vẫn chưa được xác định hoàn toàn, nhưng các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số nguyên nhân có nguy cơ dẫn đến bệnh:
Lắng đọng protein β-amyloid: Các mảng protein này tích tụ xung quanh các tế bào thần kinh, cản trở quá trình truyền tín hiệu giữa các tế bào não, từ đó ảnh hưởng đến chức năng nhận thức.
Biến đổi protein tau: Protein tau thay đổi cấu trúc, hình thành các đám rối thần kinh bên trong tế bào, làm gián đoạn hệ thống dẫn truyền xung thần kinh và gây độc hại cho tế bào thần kinh.
Suy giảm acetylcholine: Mức chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine giảm sút trong não, khiến khả năng ghi nhớ và học hỏi của bệnh nhân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Yếu tố nguy cơ mắc bệnh Alzheimer

Một số nhóm người có khả năng cao mắc Alzheimer bao gồm:

• Người từ 65 tuổi trở lên.
• Người có tiền sử gia đình mắc Alzheimer như bố mẹ, anh chị em.
• Người ít giao tiếp xã hội hoặc không rèn luyện trí não thường xuyên.
• Người có lối sống không lành mạnh, chẳng hạn như sử dụng nhiều rượu bia, hút thuốc, thừa cân hoặc béo phì.

Một số yếu tố có thể làm gia tăng khả năng mắc bệnh bao gồm:

• Tuổi tác: Đây là yếu tố quan trọng nhất, Alzheimer thường xuất hiện ở người lớn tuổi, nhưng vẫn có trường hợp khởi phát sớm.
• Môi trường sống ô nhiễm, ảnh hưởng đến quá trình thoái hóa của hệ thần kinh.
• Di truyền: Gia đình có người mắc Alzheimer làm tăng nguy cơ.
• Hội chứng Down: Người mắc hội chứng Down có nguy cơ cao hơn.
• Các vấn đề tâm lý: Trầm cảm chưa được điều trị, mất ngủ kéo dài.
• Chấn thương sọ não trong quá khứ.
• Lối sống không lành mạnh, bao gồm hút thuốc, uống nhiều rượu.
• Cô đơn, thiếu sự tương tác xã hội.
• Các bệnh lý tim mạch, ảnh hưởng đến lưu thông máu não.

Triệu chứng của bệnh Alzheimer

Triệu chứng Alzheimer thường bắt đầu nhẹ và tiến triển dần theo thời gian, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và khả năng tự chăm sóc của người bệnh:

• Mất trí nhớ ban đầu: Người bệnh thường quên vị trí đồ vật, quên các cuộc trò chuyện gần đây, hay hỏi đi hỏi lại cùng một vấn đề, hoặc quên tên người quen.
• Khó khăn trong tính toán và quản lý tài chính: Gặp rắc rối khi thanh toán hóa đơn, tính tiền hoặc theo dõi các khoản chi tiêu.
• Khó hoàn thành công việc quen thuộc: Các công việc hằng ngày vốn đơn giản trở nên khó khăn hoặc mất nhiều thời gian hơn.
• Khó lập kế hoạch và ra quyết định: Gặp khó khăn khi tổ chức công việc, đưa ra lựa chọn hoặc xử lý các tình huống phức tạp.
• Suy giảm khả năng phán đoán: Người bệnh dễ mắc sai lầm trong việc đánh giá tình huống.
• Mất phương hướng và bối rối: Đi lạc ngay cả khi ở những nơi quen thuộc.
• Lo lắng, căng thẳng: Tâm trạng dễ thấp thỏm hoặc lo sợ vô cớ.
• Khó khăn trong giao tiếp: Gặp vấn đề khi sắp xếp lời nói, diễn đạt suy nghĩ.
• Ảo giác và ảo tưởng: Xuất hiện các hình ảnh hoặc suy nghĩ không thực tế.
• Vấn đề về ăn uống: Khó nuốt, giảm cảm giác thèm ăn, ăn ít hơn.
• Thay đổi tâm trạng và hành vi: Tính cách có thể trở nên khó chịu, dễ cáu gắt, trầm cảm hoặc thay đổi thất thường.

Mất trí nhớ ban đầu cũng là triệu chứng của bệnh Alzheimer

Biến chứng gặp phải khi mắc bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer ảnh hưởng nghiêm trọng đến trí nhớ và khả năng nhận thức của người bệnh, làm gián đoạn các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, giao tiếp và công việc. Khi bệnh tiến triển nặng, khả năng phán đoán, ra quyết định và nhận thức chung của người bệnh giảm sút đáng kể, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống cả bản thân và gia đình.
Nếu không được kiểm soát và điều trị kịp thời, Alzheimer có thể tiến triển nhanh, dẫn đến sa sút trí tuệ nghiêm trọng. Người bệnh có thể mất khả năng thực hiện các công việc hàng ngày, mất tự chủ trong sinh hoạt cá nhân và gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân, gây gánh nặng lớn cho gia đình và người chăm sóc.

Cách chẩn đoán bệnh Alzheimer

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác định chắc chắn bệnh Alzheimer. Khi nghi ngờ, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng, hỏi về các vấn đề mà người bệnh gặp phải và đánh giá khả năng trí nhớ, tư duy, tập trung. Các bài kiểm tra phổ biến để đánh giá mức độ sa sút trí tuệ bao gồm MMSE (Mini-Mental State Examination), Mini-Cog và các thang đo nhận thức khác.
Bên cạnh đó, các phương pháp hình ảnh học như chụp CT, MRI hoặc PET có thể được sử dụng để quan sát cấu trúc và hoạt động của não, giúp loại trừ các nguyên nhân khác và hỗ trợ chẩn đoán Alzheimer.

Điều trị và quản lý bệnh Alzheimer

Việc điều trị Alzheimer phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và mức độ tiến triển của bệnh. Hiện nay chưa có phương pháp nào chữa khỏi hoàn toàn Alzheimer, nhưng các loại thuốc và liệu pháp hỗ trợ có thể giảm triệu chứng và chậm tiến triển của bệnh.
Các loại thuốc thường được sử dụng:
Thuốc ức chế acetylcholinesterase như donepezil, galantamine, rivastigmine: Giúp tăng nồng độ acetylcholine trong não, cải thiện khả năng ghi nhớ và nhận thức. Thường được chỉ định cho giai đoạn đầu và giữa của Alzheimer, đôi khi tiếp tục sử dụng ở giai đoạn nặng.
Memantine: Ngăn chặn sự hoạt động quá mức của glutamate, bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương. Thường dùng cho giai đoạn giữa và cuối, hoặc khi bệnh nhân không dung nạp thuốc ức chế acetylcholinesterase.
Thuốc chống loạn thần (như risperidone, haloperidol): Chỉ sử dụng khi bệnh nhân có hành vi hung hăng, đe dọa bản thân hoặc người khác, nên dùng liều thấp nhất và trong thời gian ngắn nhất.
Ngoài thuốc, các biện pháp trị liệu tâm lý và kích thích nhận thức cũng rất quan trọng, giúp cải thiện trí nhớ, khả năng giải quyết vấn đề, ngôn ngữ và các kỹ năng xã hội.
Lưu ý: Mọi loại thuốc và phương pháp điều trị cần tuân thủ chặt chẽ theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý dùng thuốc.

Điều trị bệnh Alzheimer bằng thuốc

Phòng ngừa bệnh Alzheimer

Một lối sống lành mạnh và thói quen sinh hoạt hợp lý có thể giúp giảm tiến triển của Alzheimer và cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Chế độ sinh hoạt hàng ngày

• Tuân thủ điều trị: Thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ, tái khám định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh.
• Giữ tinh thần lạc quan: Tâm lý tích cực đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Người bệnh nên trò chuyện với người thân, tham gia các hoạt động xã hội, nuôi thú cưng hoặc đọc sách.
• Duy trì thói quen ổn định: Không thay đổi vị trí đồ vật trong nhà để người bệnh dễ nhận biết, đảm bảo uống thuốc đúng giờ, mang theo điện thoại và giấy tờ cần thiết.
• Hoạt động thể chất và trí não: Thường xuyên tập thể dục vừa sức, tham gia các câu lạc bộ nghệ thuật, âm nhạc, khiêu vũ và thực hiện các bài tập rèn luyện trí não theo hướng dẫn bác sĩ.
• Ngủ đủ giấc và giảm stress: Ngủ đúng giờ, đủ giấc, hạn chế căng thẳng và loại bỏ thói quen xấu như hút thuốc.

Chế độ dinh dưỡng

• Ăn uống lành mạnh, giàu chất chống oxy hóa và dưỡng chất thiết yếu.
• Có thể bổ sung các thực phẩm chức năng hỗ trợ não bộ như Omega-3, Ginkgo biloba.
• Hạn chế rượu bia, cà phê, đồ chiên rán, nội tạng động vật và chất béo bão hòa.

Các biện pháp phòng ngừa Alzheimer

• Duy trì lối sống năng động, kết hợp hoạt động thể chất và tinh thần.
• Tuân thủ điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu.
• Rèn luyện trí não qua đọc sách, học ngoại ngữ, chơi nhạc cụ hoặc tham gia các hoạt động trí tuệ khác.
• Tham gia các hoạt động nhóm, dã ngoại, thiện nguyện để giữ kết nối xã hội.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người trên 60 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ.

Kết luận 

Bệnh Alzheimer là một tình trạng rối loạn thần kinh nghiêm trọng, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tư duy và chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh Alzheimer giúp người bệnh và gia đình chủ động hơn trong việc chăm sóc và quản lý bệnh. Duy trì lối sống lành mạnh, thường xuyên theo dõi sức khỏe não bộ và hợp tác với bác sĩ là chìa khóa để làm chậm tiến triển của bệnh Alzheimer và nâng cao chất lượng cuộc sống.