Điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ diễn ra thế nào?

Điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ là phương pháp không xâm lấn, được nhiều bác sĩ chỉ định cho người bệnh trầm cảm, đặc biệt khi thuốc chống trầm cảm chưa mang lại hiệu quả như mong muốn hoặc gây nhiều tác dụng phụ. Với khả năng tác động trực tiếp lên những vùng não liên quan đến cảm xúc, liệu pháp này giúp cải thiện triệu chứng trầm cảm, nâng cao chất lượng cuộc sống mà không cần phẫu thuật hay gây mê. Vậy kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) hoạt động như thế nào, quy trình điều trị ra sao và ai là đối tượng phù hợp? Hãy cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) là gì?

Kích thích từ trường xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation - TMS) là kỹ thuật điều trị thần kinh hiện đại, không xâm lấn, sử dụng các xung từ trường cường độ cao nhưng được kiểm soát để tác động lên những vùng não có liên quan đến hoạt động cảm xúc và nhận thức. Các xung từ này có khả năng xuyên qua hộp sọ mà không cần phẫu thuật hay can thiệp trực tiếp vào mô não, từ đó kích thích hoặc điều hòa hoạt động của các tế bào thần kinh.

Thông qua việc điều chỉnh sự dẫn truyền thần kinh, TMS góp phần cải thiện chức năng của các vùng não bị suy giảm hoạt động. Đây là một trong những phương pháp được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ, đặc biệt ở những trường hợp đáp ứng kém với thuốc hoặc gặp nhiều tác dụng phụ trong quá trình điều trị.

Không chỉ hỗ trợ cải thiện triệu chứng trầm cảm, TMS còn được nghiên cứu và áp dụng trong điều trị nhiều rối loạn thần kinh và tâm thần khác như rối loạn lo âu, mất ngủ kéo dài, đau đầu mạn tính, đau nửa đầu, Parkinson hay Alzheimer. Khi kết hợp với phác đồ điều trị nội khoa và liệu pháp tâm lý phù hợp, phương pháp này có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Kích thích từ trường xuyên sọ là kỹ thuật điều trị thần kinh hiện đại 

So với nhiều phương pháp điều trị truyền thống, TMS mang đến nhiều lợi ích nổi bật:

• Không xâm lấn, ít gây khó chịu: Các xung từ tác động từ bên ngoài hộp sọ nên không cần phẫu thuật, không gây đau và không để lại tổn thương trên não.
• Độ an toàn cao: Quá trình điều trị diễn ra dưới sự kiểm soát của bác sĩ chuyên khoa, không ảnh hưởng đến cấu trúc hay chức năng của hệ thần kinh trung ương.
• Giảm sự phụ thuộc vào thuốc: Với nhiều bệnh nhân, đặc biệt trong điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ, TMS giúp hạn chế việc phải sử dụng thuốc kéo dài hoặc giảm liều thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
• Ứng dụng cho nhiều bệnh lý thần kinh: Ngoài trầm cảm, phương pháp còn được sử dụng để hỗ trợ điều trị rối loạn lo âu, mất ngủ, đau nửa đầu, đau đầu mạn tính và một số bệnh lý thần kinh khác.
• Hiệu quả ở bệnh nhân kháng thuốc: Nhiều nghiên cứu cho thấy không ít người bệnh trầm cảm không đáp ứng tốt với thuốc chống trầm cảm vẫn có sự cải thiện đáng kể khi được chỉ định điều trị bằng TMS.
• Tiết kiệm thời gian, không cần nằm viện: Mỗi buổi điều trị thường chỉ kéo dài khoảng 20–30 phút. Sau khi kết thúc, người bệnh có thể trở lại làm việc và sinh hoạt bình thường mà không cần thời gian nghỉ dưỡng.

Kích thích từ trường xuyên sọ hoạt động ra sao?

Nguyên lý của kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) dựa trên việc sử dụng một cuộn dây điện từ chuyên dụng (TMS coil) được đặt lên vùng da đầu tương ứng với khu vực não cần điều trị. Khi thiết bị phát ra các xung từ trường cường độ cao trong thời gian rất ngắn, từ trường sẽ đi xuyên qua hộp sọ mà không gây tổn thương đến mô não hay các cấu trúc xung quanh.

Các xung từ này tạo ra dòng điện cảm ứng tại vùng não mục tiêu, từ đó điều hòa hoạt động của các tế bào thần kinh. Tùy theo phác đồ điều trị, TMS có thể kích thích hoặc ức chế hoạt động của các nơron, giúp khôi phục sự cân bằng trong mạng lưới thần kinh bị rối loạn.

Bên cạnh đó, phương pháp còn tác động đến sự giải phóng và điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như serotonin, dopamine và GABA. Đây là những chất đóng vai trò thiết yếu trong việc kiểm soát cảm xúc, tâm trạng và hành vi. Nhờ cơ chế này, điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ có thể góp phần cải thiện các triệu chứng như buồn bã kéo dài, mất hứng thú, rối loạn giấc ngủ hay suy giảm khả năng tập trung.

Không chỉ tác động tại một điểm riêng lẻ, TMS còn giúp điều chỉnh sự kết nối giữa các vùng chức năng của não, thúc đẩy quá trình tái thiết lập hoạt động của các mạng lưới thần kinh liên quan đến cảm xúc và nhận thức. Điều này mang lại hiệu quả điều trị lâu dài hơn ở nhiều người bệnh.

Đặc biệt, kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS) được đánh giá có độ an toàn cao khi thực hiện đúng chỉ định và dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa. Đây là một trong những phương pháp hiện đại hỗ trợ điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ cũng như nhiều rối loạn thần kinh khác, đồng thời giúp giảm sự phụ thuộc vào thuốc ở những trường hợp phù hợp.

Quy trình điều trị trầm cảm bằng TMS diễn ra như thế nào?

Để đảm bảo hiệu quả và an toàn, trước khi tiến hành điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ, người bệnh sẽ được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe cũng như mức độ trầm cảm. Dựa trên kết quả này, bác sĩ sẽ xác định người bệnh có phù hợp với phương pháp TMS hay không và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa.

Ngoài ra, người bệnh cũng được tư vấn chi tiết về quy trình thực hiện, số buổi điều trị dự kiến, những cảm giác có thể gặp trong quá trình kích thích và các lưu ý cần tuân thủ để đạt hiệu quả tối ưu.

Một buổi điều trị bằng TMS thường diễn ra theo các bước sau:

• Bước 1: Chuẩn bị trước điều trị: Người bệnh ngồi trên ghế chuyên dụng ở tư thế thoải mái, giữ tinh thần thư giãn. Bác sĩ sẽ hướng dẫn đeo nút bịt tai nhằm giảm tiếng "tách" phát ra khi thiết bị hoạt động.
• Bước 2: Xác định vị trí kích thích: Cuộn dây từ (TMS coil) được đặt lên vùng da đầu tương ứng với khu vực não cần tác động. Vị trí này được tính toán chính xác dựa trên bệnh lý và mục tiêu điều trị của từng người.
• Bước 3: Tiến hành kích thích từ trường: Sau khi cố định thiết bị, bác sĩ khởi động máy để phát các xung từ theo thông số đã được cài đặt. Trong suốt quá trình điều trị, người bệnh vẫn hoàn toàn tỉnh táo và có thể giao tiếp bình thường. Một số trường hợp chỉ cảm thấy hơi tê hoặc gõ nhẹ trên vùng da đầu trong vài phút đầu, cảm giác này thường không đáng kể và sẽ giảm dần.
• Bước 4: Kết thúc buổi điều trị: Mỗi lần thực hiện thường kéo dài khoảng 20–40 phút, tùy theo phác đồ và tình trạng bệnh. Sau khi kết thúc, người bệnh không cần thời gian hồi phục, có thể trở về nhà, làm việc hoặc sinh hoạt như bình thường.

Thông thường, điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ cần được thực hiện theo nhiều buổi liên tiếp trong vài tuần để đạt hiệu quả tối ưu. Lịch điều trị cụ thể sẽ được bác sĩ điều chỉnh dựa trên mức độ đáp ứng của từng người bệnh.

Điều trị trầm cảm bằng TMS được thực hiện theo quy trình rõ ràng 

Hiệu quả điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ kéo dài bao lâu?

Thời gian điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ không giống nhau ở tất cả người bệnh mà được bác sĩ xây dựng dựa trên mức độ trầm cảm, thời gian mắc bệnh, khả năng đáp ứng điều trị và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Thông thường, một liệu trình TMS kéo dài khoảng 4–6 tuần, với tần suất 4–5 buổi mỗi tuần. Mỗi buổi điều trị chỉ mất khoảng 20–40 phút, giúp người bệnh dễ dàng sắp xếp thời gian và vẫn có thể duy trì công việc, học tập hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Trong suốt quá trình điều trị, bác sĩ sẽ theo dõi sát diễn biến triệu chứng để đánh giá hiệu quả của phương pháp. Nếu người bệnh đáp ứng tốt, các triệu chứng có thể cải thiện ngay trong những tuần đầu của liệu trình. Ngược lại, với những trường hợp trầm cảm nặng hoặc kháng trị, bác sĩ có thể chỉ định kéo dài thời gian điều trị hoặc bổ sung các buổi duy trì nhằm tối ưu hiệu quả và giảm nguy cơ tái phát.

Tác dụng phụ của kích thích từ trường xuyên sọ 

So với nhiều phương pháp điều trị khác, điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) được đánh giá là kỹ thuật không xâm lấn, an toàn và ít gây tác dụng phụ. Phần lớn người bệnh có thể hoàn thành buổi điều trị và trở lại sinh hoạt bình thường ngay sau đó mà không cần thời gian hồi phục.

Tuy nhiên, giống như bất kỳ phương pháp y khoa nào, TMS vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ nhẹ và thường chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, bao gồm:

• Cảm giác căng tức hoặc hơi đau tại vùng da đầu nơi đặt cuộn dây từ.
• Đau đầu nhẹ sau buổi điều trị.
• Cảm giác tê, ngứa ran hoặc co giật nhẹ các cơ vùng mặt.
• Chóng mặt thoáng qua ở một số người bệnh.

Những triệu chứng này thường giảm dần sau vài buổi điều trị và hiếm khi ảnh hưởng đến việc tiếp tục liệu trình. Nếu người bệnh cảm thấy khó chịu, bác sĩ có thể điều chỉnh cường độ hoặc tần suất xung từ để tăng sự thoải mái mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị.

Trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn người có tiền sử rối loạn lưỡng cực, TMS có thể làm xuất hiện các biểu hiện hưng cảm hoặc hưng phấn. Một số người cũng có thể gặp hiện tượng ù tai tạm thời nếu không sử dụng biện pháp bảo vệ thính giác trong quá trình điều trị.

Để giảm thiểu tối đa các nguy cơ có thể xảy ra, trước khi bắt đầu điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, đánh giá các yếu tố nguy cơ và giải thích rõ lợi ích cũng như những tác dụng không mong muốn có thể gặp. Việc tuân thủ đúng chỉ định, thực hiện tại cơ sở y tế uy tín và được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp đảm bảo hiệu quả cũng như tính an toàn của phương pháp.

Ai nên và không nên điều trị trầm cảm bằng TMS?

Mặc dù điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) được đánh giá là phương pháp hiện đại, an toàn và ít xâm lấn, nhưng không phải trường hợp nào cũng phù hợp để áp dụng. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và đánh giá toàn diện trước khi chỉ định điều trị.

1. Chỉ định

TMS thường được chỉ định cho người mắc các rối loạn tâm thần và thần kinh, đặc biệt là:

• Người bị trầm cảm, nhất là trường hợp đáp ứng kém với thuốc hoặc không dung nạp tác dụng phụ của thuốc chống trầm cảm.
• Người mắc rối loạn lo âu, căng thẳng kéo dài (stress).
• Người bị mất ngủ mạn tính liên quan đến rối loạn tâm lý.
• Người thường xuyên đau nửa đầu (migraine) hoặc đau đầu mạn tính.
• Người cần phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ hoặc mắc một số bệnh lý thần kinh theo chỉ định của bác sĩ.

Tùy từng bệnh lý và mục tiêu điều trị, bác sĩ sẽ lựa chọn vị trí kích thích, cường độ xung từ và thời gian điều trị phù hợp nhằm mang lại hiệu quả tối ưu.

Kích thích từ trường xuyên sọ được chỉ định điều trị cho người trầm cảm, rối loạn lo âu 

2. Chống chỉ định và các trường hợp cần thận trọng

Dù có độ an toàn cao, TMS vẫn có thể không phù hợp hoặc cần cân nhắc kỹ ở một số đối tượng sau:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai.
• Người đang mang các thiết bị hoặc vật liệu kim loại trong cơ thể, đặc biệt ở vùng đầu và cổ, như máy tạo nhịp tim, máy kích thích thần kinh, điện cực cấy ghép hoặc các mảnh kim loại còn sót lại sau chấn thương. Một số trường hợp cấy ghép nha khoa sẽ được bác sĩ đánh giá cụ thể trước khi quyết định điều trị.
• Người có tiền sử co giật hoặc mắc bệnh động kinh.
• Người từng bị chấn thương sọ não nghiêm trọng hoặc đang mắc các bệnh lý thực thể ở não như u não.
• Người mắc rối loạn lưỡng cực, vì cần được đánh giá nguy cơ xuất hiện cơn hưng cảm trong quá trình điều trị.
• Người bị đau đầu kéo dài chưa xác định nguyên nhân.
• Người không thể hợp tác hoặc khó duy trì tư thế trong suốt thời gian thực hiện thủ thuật.

Ngoài ra, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng và các sản phẩm thảo dược. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tương tác, điều chỉnh phác đồ và quyết định liệu điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ có phải là lựa chọn phù hợp hay không.

Người bệnh cần lưu ý gì để tăng hiệu quả điều trị?

Để điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ đạt kết quả tối ưu, người bệnh không chỉ cần tuân thủ liệu trình TMS mà còn nên kết hợp với lối sống lành mạnh và theo dõi sức khỏe tâm thần thường xuyên. Dưới đây là những lưu ý quan trọng:

• Tuân thủ đầy đủ liệu trình điều trị: Tham gia các buổi TMS đúng lịch theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý bỏ dở giữa chừng ngay cả khi triệu chứng đã có dấu hiệu cải thiện.
• Dùng thuốc đúng theo hướng dẫn: Nếu được kê đơn thuốc chống trầm cảm hoặc các thuốc điều trị khác, người bệnh cần sử dụng đúng liều lượng và không tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định.
• Kết hợp liệu pháp tâm lý: Tham gia các buổi tư vấn hoặc liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) có thể giúp cải thiện khả năng kiểm soát cảm xúc, thay đổi suy nghĩ tiêu cực và giảm nguy cơ tái phát.
• Duy trì chế độ ngủ nghỉ khoa học: Cố gắng ngủ đủ 7–9 giờ mỗi đêm, hạn chế thức khuya và xây dựng thời gian đi ngủ, thức dậy đều đặn để hỗ trợ quá trình phục hồi của não bộ.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng: Bổ sung đầy đủ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các thực phẩm giàu omega-3; đồng thời hạn chế đồ ăn nhiều đường, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Tập thể dục đều đặn: Dành khoảng 30 phút mỗi ngày để đi bộ, đạp xe, yoga hoặc các môn thể thao phù hợp nhằm cải thiện tâm trạng và tăng cường sức khỏe tổng thể.
• Hạn chế rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích: Những yếu tố này có thể làm giảm hiệu quả điều trị, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ tái phát trầm cảm.
• Chủ động kiểm soát căng thẳng: Thực hành thiền, hít thở sâu, thư giãn hoặc dành thời gian cho những hoạt động yêu thích để giảm áp lực trong cuộc sống hằng ngày.
• Theo dõi những thay đổi của cơ thể và cảm xúc: Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường hoặc tình trạng trầm cảm không cải thiện sau một thời gian điều trị, người bệnh nên thông báo sớm cho bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ khi cần.
• Tái khám đúng hẹn: Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ theo dõi hiệu quả của điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ, đánh giá nguy cơ tái phát và xây dựng kế hoạch điều trị duy trì nếu cần thiết.

Xem thêm: 

Cần làm gì khi người thân bị trầm cảm để giúp họ vượt qua?
Thôi miên chữa trầm cảm giúp cải thiện tâm lý như thế nào?
Phương pháp sốc điện chữa trầm cảm có hiệu quả không?
Trầm cảm ảnh hưởng đến não ra sao? Có giảm tác động được không?

Kết luận

Điều trị trầm cảm bằng kích thích từ trường xuyên sọ là phương pháp hiện đại, không xâm lấn và đã được chứng minh có hiệu quả trong việc cải thiện các triệu chứng trầm cảm, đặc biệt ở những người không đáp ứng tốt với thuốc hoặc không dung nạp tác dụng phụ của thuốc chống trầm cảm. Với cơ chế tác động trực tiếp lên các vùng não liên quan đến điều hòa cảm xúc, TMS góp phần giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và hỗ trợ người bệnh sớm quay trở lại sinh hoạt bình thường.

Để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về bệnh trầm cảm và cách cải thiện tâm trạng, bạn có thể theo dõi Fanpage Thuochuongthan để tìm hiểu thêm.