Nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu bạn nên biết sớm

Nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu xuất phát từ yếu tố di truyền, sự mất cân bằng hóa học trong não bộ, tác động từ môi trường sống và lối sống không lành mạnh. Nhận diện đúng nguyên nhân ngay từ sớm sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa, can thiệp kịp thời và hạn chế nguy cơ tiến triển nặng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Trong xã hội hiện đại, rối loạn lo âu đang ngày càng trở nên phổ biến và có xu hướng trẻ hóa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ căn nguyên sâu xa của căn bệnh này, dẫn đến tâm lý chủ quan hoặc nhầm lẫn với căng thẳng thông thường. Cùng Thuốc Hướng Thần tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé.

Rối loạn lo âu bắt nguồn từ đâu?

Rối loạn lo âu không đơn thuần là cảm giác lo lắng nhất thời trước một sự kiện căng thẳng. Đây là một nhóm rối loạn tâm thần đặc trưng bởi cảm giác lo âu kéo dài, quá mức, khó kiểm soát và gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, học tập và công việc hàng ngày.
Về bản chất, nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu không xuất phát từ một yếu tố đơn lẻ. Các nghiên cứu y khoa cho thấy bệnh hình thành khi nhiều yếu tố cùng lúc tác động, làm rối loạn cơ chế điều hòa cảm xúc và phản ứng stress của não bộ. Những yếu tố này có thể đến từ bên trong cơ thể hoặc từ môi trường sống bên ngoài.
Việc hiểu đúng nguồn gốc của rối loạn lo âu giúp người bệnh và gia đình tránh được suy nghĩ sai lầm rằng đây là yếu đuối tinh thần hay tự tưởng tượng ra, từ đó tiếp cận điều trị một cách khoa học và tích cực hơn.

Rối loạn lo âu xuất phát từ nhiều yếu tố tác động gây ra bệnh

5 Nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu phổ biến

Có nhiều nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu đã được y học hiện đại ghi nhận. Dưới đây là những yếu tố phổ biến nhất, thường gặp ở phần lớn người bệnh.

Yếu tố di truyền

Trước khi rối loạn lo âu biểu hiện ra bên ngoài, yếu tố di truyền đã đóng vai trò nền tảng quan trọng. Nhiều nghiên cứu cho thấy những người có người thân ruột thịt mắc rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần khác sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với dân số chung.
Di truyền không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc bệnh, nhưng nó tạo ra một độ nhạy cảm sinh học nhất định. Khi gặp các tác nhân kích hoạt từ môi trường sống, những người có yếu tố di truyền dễ rơi vào trạng thái lo âu kéo dài hơn và khó phục hồi hơn người bình thường.
Điều này lý giải vì sao trong cùng một hoàn cảnh sống, có người vẫn ổn định tâm lý, trong khi người khác lại phát triển rối loạn lo âu.

Di truyền là một trong các yếu tố nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu

Sự mất cân bằng hóa học trong não bộ

Sự mất cân bằng hóa học trong não bộ, đặc biệt là các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine, GABA và norepinephrine, là một trong những yếu tố sinh học góp phần gây ra rối loạn lo âu.

• Serotonin: Chất điều hòa tâm trạng, giấc ngủ và sự hạnh phúc. Thiếu hụt serotonin thường dẫn đến lo âu và trầm cảm.
• Dopamine: Liên quan đến cảm giác hưng phấn và động lực. Sự bất thường của dopamine có thể gây ra các triệu chứng lo âu xã hội.
• GABA (Gamma-aminobutyric acid): Một chất ức chế thần kinh giúp làm dịu não bộ. Khi nồng độ GABA quá thấp, não bộ luôn trong trạng thái báo động, gây ra sự bồn chồn và lo lắng không kiểm soát.
• Norepinephrine: Phụ trách phản ứng căng thẳng. Sự dư thừa chất này khiến tim đập nhanh, run rẩy và hoảng loạn.

Sự mất cân bằng này có thể do di truyền, stress kéo dài, thiếu ngủ, chế độ ăn uống kém hoặc ảnh hưởng từ các bệnh lý khác. Đây cũng là lý do vì sao nhiều phương pháp điều trị rối loạn lo âu hiện nay tập trung vào việc điều chỉnh hoạt động của não bộ.

Tác động từ môi trường và biến cố cuộc sống

Môi trường sống và các biến cố tâm lý là nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu rất thường gặp, đặc biệt ở người trưởng thành và người trẻ. Các tác động đó bao gồm:

• Sang chấn tâm lý tuổi thơ: Bị lạm dụng (thể chất, tình dục), bị bắt nạt, bị chế giễu, hoặc lớn lên trong môi trường gia đình căng thẳng, mâu thuẫn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Stress kéo dài: Áp lực công việc, học tập, gánh nặng tài chính, hoặc những thay đổi lớn trong cuộc sống có thể làm mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh, dẫn đến lo âu.
• Biến cố lớn trong đời: Mất mát người thân, ly hôn, thất nghiệp, tai nạn, hay mắc bệnh mạn tính đều có thể là tác nhân kích hoạt.
• Môi trường sống và gia đình: Được nuôi dạy trong môi trường quá kiểm soát, bảo vệ hoặc thiếu sự hỗ trợ cảm xúc cũng góp phần. 

Lối sống và các thói quen tiêu cực

Lối sống hiện đại với nhịp sống nhanh, thiếu cân bằng lại là nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu mà chúng ta vô tình bỏ qua:

• Căng thẳng (Stress) kéo dài: Áp lực từ công việc, học tập, tài chính, mâu thuẫn gia đình là tác nhân chính kích hoạt hoặc làm nặng thêm rối loạn lo âu.
• Sang chấn tâm lý: Lạm dụng, bạo hành, bắt nạt thời thơ ấu, mất mát lớn trong đời gây tổn thương sâu sắc.
• Lạm dụng chất kích thích: Rượu, ma túy, caffeine có thể tạm thời giảm lo âu nhưng về lâu dài gây rối loạn chức năng não bộ, làm tình trạng tệ hơn.
• Thói quen suy nghĩ tiêu cực: Luôn lo xa, cầu toàn, nhìn nhận vấn đề theo hướng tồi tệ nhất làm tăng nguy cơ RLA.
• Ít vận động: Thiếu vận động thể chất làm giảm endorphin, hormone giúp cải thiện tâm trạng.
• Nghiện mạng xã hội: Việc liên tục so sánh bản thân với những hình ảnh hoàn hảo trên mạng tạo ra cảm giác thua kém và lo âu về vị thế xã hội (FOMO).
• Chế độ dinh dưỡng không cân bằng: Thiếu hụt một số vitamin (nhóm B, D, Omega-3) và khoáng chất có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.
• Rối loạn giấc ngủ: Mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc làm tăng cảm giác mệt mỏi, căng thẳng, dễ lo âu.

Áp lực từ công việc cũng là nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu

Ảnh hưởng từ các bệnh lý nền và sức khỏe thể chất

Sức khỏe thể chất có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe tinh thần. Ảnh hưởng từ các bệnh lý nền và sức khỏe thể chất cũng là nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu:

• Bệnh tim mạch: Các triệu chứng như đánh trống ngực, khó thở thường gây ra nỗi sợ chết chóc, dẫn đến rối loạn hoảng sợ.
• Rối loạn tuyến giáp: Cường giáp làm tăng tốc độ chuyển hóa, khiến cơ thể luôn trong trạng thái run rẩy, bồn chồn giống hệt lo âu.
• Bệnh mãn tính: Đau đớn kéo dài từ ung thư, tiểu đường hay viêm khớp khiến người bệnh luôn lo lắng về tương lai và sức khỏe của mình.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc điều trị huyết áp, thuốc giảm cân.

Xem thêm: Các loại rối loạn lo âu phổ biến và dấu hiệu nhận biết

Ai là đối tượng dễ mắc rối loạn lo âu nhất?

Không phải ai cũng có nguy cơ mắc rối loạn lo âu như nhau. Những nhóm đối tượng sau đây thường dễ bị ảnh hưởng hơn bởi các nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu:

• Phụ nữ: Các nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ có tỉ lệ mắc rối loạn lo âu cao gấp đôi nam giới do sự thay đổi nội tiết tố và áp lực kép từ gia đình, xã hội.
• Người có tính cách cầu toàn: Những người luôn đòi hỏi sự hoàn hảo, hay tự ti hoặc nhạy cảm quá mức với những lời chỉ trích.
• Người trẻ tuổi: Do áp lực đồng lứa và sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng.
• Người có tiền sử mắc các bệnh tâm lý khác: Ví dụ như người đang điều trị trầm cảm thường có xu hướng kèm theo rối loạn lo âu.
• Người thường xuyên chịu áp lực cao trong công việc hoặc học tập.
• Người từng trải qua sang chấn tâm lý hoặc biến cố lớn.
• Người có lối sống thiếu lành mạnh, ít vận động, thiếu ngủ.

Dấu hiệu nhận biết sớm rối loạn lo âu

Sau khi hiểu rõ các nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu thì trước khi bệnh tiến triển nặng, rối loạn lo âu thường biểu hiện qua nhiều dấu hiệu cả về tâm lý lẫn thể chất.
Dấu hiệu tâm lý và hành vi:

• Lo âu lan tỏa: Lo lắng quá mức về nhiều vấn đề hàng ngày, khó kiểm soát suy nghĩ, cảm giác bất an, sợ hãi điều không chắc chắn.
• Bồn chồn: Cảm giác không thể ngồi yên, bồn chồn tay chân, thiếu kiên nhẫn.
• Khó tập trung: Dễ mất tập trung vào công việc, học tập.
• Cáu gắt: Dễ nổi nóng, bực dọc hơn bình thường.
• Nghi ngờ bản thân: Thiếu tự tin, luôn đặt câu hỏi nghi vấn về chính mình.
• Tránh né: Né tránh các tình huống xã hội, sự kiện vì sợ bị đánh giá, xấu hổ.
• Hành vi lặp lại: Có những hành vi nghi thức (rửa tay, kiểm tra) quá mức. 

Dấu hiệu thể chất:

• Tim mạch: Tim đập nhanh, hồi hộp, cảm giác đau ngực.
• Hô hấp: Khó thở, thở nhanh, cảm giác nghẹt thở.
• Toàn thân: Đổ mồ hôi, tay chân lạnh, tê bì, run rẩy.
• Cơ: Căng cơ, đau mỏi cổ vai gáy, đau đầu, chóng mặt.
• Tiêu hóa: Buồn nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, thay đổi khẩu vị.
• Giấc ngủ: Khó ngủ, ngủ không sâu, dậy mệt mỏi. 

Xem thêm: Các triệu chứng rối loạn lo âu: Nhận biết sớm để can thiệp kịp thời

Cách phòng ngừa nguy cơ rối loạn lo âu

Khi đã hiểu rõ nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu, bạn hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng các biện pháp sau:
Điều chỉnh chế độ sinh hoạt lành mạnh
Một số thói quen sinh hoạt tốt có thể hỗ trợ kiểm soát các triệu chứng lo âu hiệu quả:

• Duy trì vận động thể chất đều đặn

Tập thể dục thường xuyên giúp cơ thể giải phóng endorphin và serotonin – các chất dẫn truyền thần kinh có tác dụng cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và tạo cảm giác thư giãn. Chỉ cần 30 phút vận động nhẹ mỗi ngày như đi bộ, đạp xe hay bơi lội cũng mang lại lợi ích rõ rệt.

Tập thể dục thường xuyên cũng là cách phòng ngừa rối loạn lo âu hiệu quả

• Hạn chế các chất kích thích

Nicotine, caffeine, rượu bia và các chất kích thích khác có thể khiến cảm giác lo âu trở nên trầm trọng hơn. Việc giảm hoặc tránh sử dụng những chất này sẽ giúp hệ thần kinh ổn định hơn và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

• Thực hành các phương pháp thư giãn tinh thần

Yoga, thiền định, các bài tập hít thở sâu hoặc giãn cơ nhẹ nhàng giúp cơ thể giải tỏa áp lực, làm dịu tâm trí và tăng khả năng kiểm soát cảm xúc. Đây là những phương pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả nếu duy trì đều đặn.

• Học cách quản lý căng thẳng

Sắp xếp thời gian hợp lý, giảm tải công việc quá sức và dành thời gian cho các hoạt động yêu thích như đọc sách, nghe nhạc, xem phim hay đi dạo sẽ giúp bạn cân bằng lại tinh thần.

• Tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết

Khi lo âu ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống, việc trao đổi với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ là rất cần thiết. Họ sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược đối phó phù hợp và an toàn.

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ sức khỏe tinh thần

Dinh dưỡng cũng có mối liên hệ mật thiết với hoạt động của hệ thần kinh. Một chế độ ăn uống khoa học có thể góp phần giảm nguy cơ và mức độ rối loạn lo âu.

• Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ

Rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt giúp cải thiện hệ tiêu hóa, hỗ trợ cân bằng chuyển hóa và ổn định hoạt động của não bộ.

• Bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa

Vitamin C, vitamin E và beta-carotene có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do stress oxy hóa, từ đó hỗ trợ giảm các triệu chứng lo âu.

• Hạn chế thực phẩm nhiều đường và caffeine

Việc tiêu thụ quá nhiều đường hoặc caffeine có thể khiến tim đập nhanh, bồn chồn và làm nặng thêm cảm giác lo lắng. Nên kiểm soát lượng tiêu thụ các nhóm thực phẩm này mỗi ngày.

• Tăng cường Omega-3 trong khẩu phần ăn

Omega-3 rất cần thiết cho chức năng não bộ và sức khỏe tâm thần. Bạn có thể bổ sung từ cá béo (cá hồi, cá mòi), hạt lanh, quả óc chó hoặc dầu cá.

• Giảm ăn đồ ăn nhanh và món chiên rán

Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ không chỉ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thể chất mà còn có thể làm tăng cảm giác lo âu. Ưu tiên các phương pháp chế biến lành mạnh như hấp, luộc hoặc nướng.

Cảm giác lo lắng là phản ứng tự nhiên của con người trước áp lực cuộc sống. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể giảm nguy cơ phát triển rối loạn lo âu bằng những thói quen sau:

• Kiểm soát và giảm lượng caffeine sử dụng mỗi ngày.
• Không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc an thần hoặc thuốc không kê đơn.
• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất.
• Ngủ đủ giấc và đúng giờ.
• Tập luyện thể dục đều đặn.
• Tránh rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện.

Kết luận

Nguyên nhân bệnh rối loạn lo âu là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, rối loạn sinh hóa não bộ, tác động từ môi trường sống, lối sống không lành mạnh và các vấn đề sức khỏe thể chất. Hiểu đúng nguyên nhân không chỉ giúp người bệnh giảm cảm giác tự trách bản thân mà còn mở ra hướng tiếp cận điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn.

Việc phát hiện sớm, điều chỉnh lối sống và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp sẽ giúp kiểm soát rối loạn lo âu tốt hơn, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và sức khỏe tinh thần lâu dài.